مقاله قابل قبول
رده ناقص
بدون ناوبری

چله‌نشینی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

چِلّه‌نشینی یا اربعینیه، خلوت چهل‌روزه برای ریاضت و عبادت. سنت چله‌نشینی میان مرتاضان و درویشان رواج داشته است. این کار با هدف به دست آوردن توانایی‌های لازم برای سیر و سلوک انجام می‌شود. کسانی که به چله‌نشینی باور دارند، غالباً به روایتی از پیامبر (ص) استناد می‌کنند که «هر کس چهل روز، خود را برای خدا خالص کند خدا چشمه‌های حکمت را از قلب وی بر زبانش جاری می‌کند». البته برخی چله‌نشینی‌ را بدعت می‌دانند.

اجازه و نظارت استاد، طهارت بدن، دائم الوضو بودن، سکوت، روزه یا کم‌خوری، خلوص نیت، مداومت بر ذکر، حضور قلب و آمادگی جسمی و روحی، از جمله آداب چله‌نشینی است.

معنا

چله‌نشینی، خلوت‌گزینی چهل‌روزه‌ای است که برای انجام ریاضت و عبادت صورت می‌گیرد.[۱] این سنت میان مرتاضان و درویشان رواج داشته است[۲] و به آن اربعین یا اربعینیه هم می‌گویند.[۳]

فلسفه و مستندات چله‌نشینی

فلسفه چله‌نشینی را رسیدن به توانایی‌های لازم برای سیر و سلوک دانسته‌اند.[۴] برخی معتقدند که آیات و روایات هم چله‌نشینی را تأیید می‌کند. در این زمینه بیشتر بر حدیث معروفی از پیامبر اسلام(ص) تکیه می‌شود که در آن آمده است: هر کس چهل روز، خود را برای خداوند خالص، کند خدا چشمه‌های حکمت را از قلب وی بر زبانش جاری خواهد کرد.[۵][۶]

آیه۵۱ سوره بقره و آیه۱۴۲ سوره اعراف که از میقات چهل روزه خدا با حضرت موسی (ع) سخن می‌گویند، از دیگر مستندات چله‌نشینی است؛[۷] با این حال برخی بر این باورند که چله‌نشینی در زمان پیامبر اسلام وجود نداشته است.[۸]

چله موسوی و چله معکوس

معروف‌ترین چله‌‌نشینی، چله موسوی است که یادآور میقات چهل روزه موسی در کوه طور است. این چله از اول ذی قعده آغاز می‌شود و در دهم ذی حجه به پایان می‌رسد. نوع دیگری از چله‌نشینی به نام چله معکوس در برخی از گروه‌های صوفیه رواج داشت که در آن سالک در حالتی معکوس در چاهی آویزان می‌شد و چهل روز به ذکر و مراقبه می‌پرداخت.[۹]

آداب چله‌نشینی

در کتاب‌های صوفیه، شرایطی برای چله‌نشینی بیان شده است. اجازه و نظارت استاد، طهارت بدن، دائم الوضو بودن، سکوت، روزه یا کم‌خوری، خلوص نیت، مداومت بر ذکر، حضور قلب و آمادگی جسمی و روحی، از آن جمله است. برخی از صوفیان، آدابی چون رو به قبله نشستن به حالت چهارزانو یا دوزانو، نخوردن خوارک حیوانی، بیداری در شب، پوشاندن سر هنگام خروج از چله‌خانه، تکیه ندادن هنگام نشستن و بستن چشم را نیز توصیه کرده‌اند.[۱۰]

مخالفت برخی از صوفیه با چله‌نشینی

برخی از صوفیان، چله‌نشینی را سنت مسلمانان ندانسته و آن را بدعت شمرده‌اند. به عقیده اینان، کمک به مستمندان و مظلومان بسیار سودمندتر از چله‌نشینی است.[۱۱]

ادبیات

در برخی از اشعار فارسی، از جمله این سروده حافظ، به سنت چله‌نشینی اشاره شده است:

سحرگه رهروی در سرزمینی همی گفت این معما با قرینی
که ای صوفی شراب آنگه شود صاف که در شیشه برآرد (بماند) اربعینی[۱۲]

پانویس

  1. دهخدا، فرهنگ دهخدا، ذیل واژه چله‌نشستن.
  2. دهخدا، فرهنگ دهخدا، ذیل واژه چله‌نشستن.
  3. کاشانی بیدختی، «چله/چله‌نشینی»، ص۱۰۲.
  4. نک بحر العلوم، رساله سیر و سلوک، ۱۴۲۲ق، ص۳۹-۴۰.
  5. نک فیض کاشانی، الوافی، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۱۰.
  6. بحر العلوم، رساله سیر و سلوک، ۱۴۲۲ق، ص۲۸، ۲۹.
  7. کاشانی بیدختی، «چله/چله‌نشینی»، ص۱۰۲.
  8. کاشانی بیدختی، «چله/چله‌نشینی»، ص۱۰۲.
  9. کاشانی بیدختی، «چله/چله‌نشینی»، ص۱۰۲، ۱۰۳.
  10. کاشانی بیدختی، «چله/چله‌نشینی»، ص۱۰۲.
  11. کاشانی بیدختی، «چله/چله‌نشینی»، ص۱۰۳.
  12. حافظ شیرازی، غزلیات، غزل ۴۸۳.

منابع

  • قرآن کریم.
  • بحر العلوم( طباطبایی نجفی)، سیدمهدی، رساله سیر و سلوک منسوب به بحر العلوم، شرح سیدمحمدحسین حسینی طهرانی، مشهد، نور ملکوت قرآن، ۱۴۲۲ق.
  • حافظ شیرازی، غزلیات، غزل ۴۸۳.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه دهخدا.
  • فیض کاشانی، محمدمحسن بن شاه‌مرتضى‏، الوافی، اصفهان، كتابخانه امام أمير المؤمنين على(ع)، ۱۴۰۶ق.
  • کاشانی بیدخی، حسینعلی، «چله/چله‌نشینی»، دانشنامه جهان اسلام، ج۱۲، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی، ۱۳۸۷.