مقاله نامزد خوبیدگی

یوم التغابن

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

یوْمُ التَّغابُن، به معنای روزِ افسوس خوردن، از اسامی روز قیامت است. این توصیف برای روز قیامت در قرآن آمده است.

معنای تغابن

تغابن از ریشه غَبْنْ است و به معنای زیان وارد کردن بر کسی، فریفتن و یا زیان دیدن در معامله و نیز به معنای افسوس و دریغ است.[۱] واژه تغابن در باب تفاعل و در معامله به این معنا است که فردی طرف مقابلش را بدون اینکه متوجه شود فریب دهد.[۲]

شیخ طبرسی می‌گوید تغابن در باب تفاعل به این معناست که شر و بدی را گرفته و خیر را ترک نموده، کافر حظّ خود از آخرت را ترک کرده و بهره خود را فقط از دنیا گرفته است. پس ترک خیر نموده و شر را گرفته و مغبون است.[۳]

در قرآن

یوْمَ یجْمَعُکمْ لِیوْمِ الْجَمْعِ ۖ ذَٰلِک یوْمُ التَّغَابُنِ ۗ وَمَن یؤْمِن بِاللَّهِ وَیعْمَلْ صَالِحًا یکفِّرْ‌ عَنْهُ سَیئَاتِهِ وَیدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِ‌ی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ‌ خَالِدِینَ فِیهَا أَبَدًا ۚ ذَٰلِک الْفَوْزُ الْعَظِیمُ.
روزی که شما را برای روز گردآوری، گرد می‌آورد، آن [روز]، روز حسرت [خوردن‌] است، و هر کس به خدا ایمان آورده، و کار شایسته‌ای کرده باشد، بدی‌هایش را از او بسترد، و او را در بهشت‌هایی که از زیر [درختان‌] آن جویبارها روان است درآورد. در آنجا بمانند. این است همان کامیابی بزرگ. سوره تغابن،‌آیه۹.

این اصطلاح تنها یک‌بار در آیه نهم سوره تغابن آمده است که علت نام‌گذاری‎ سوره نیز هست. در آیاتی از قرآن، سخن از معامله کردن با خداوند آمده که مردم برای خشنودی خداوند جان خود را می‌فروشند[۴] و یا برخی ایمان خود را از دست داده و در مقابل آن ثمن اندکی مانند دنیا را دریافت می‌کنند.[۵] روز قیامت به یوم التغابن نام‌گذاری شده است، زیرا در آن روز برای برخی از مردم مشخص می‌شود که در معامله خود با خداوند مغبون شده‌اند. آنان که با خداوند معامله نکرده‌اند و افرادی که در معامله با خداوند به بهای اندک دنیا اکتفا کرده‌اند و بهشت را از دست داده‌اند، همگی افسوس خواهند خورد.[۶]

در تفاسیر

مطابق برخی تفاسیر، در روز قیامت ممکن است مومنان نیز احساس غبن و ضرر کنند که چرا اعمال صالح کمی داشته و یا مشکلات و گرفتاری‌هایشان کم بوده است. زیرا عوض و جبران الهی را در روز قیامت می‌بینند و حسرت فرصت‌های از دست رفته را می‌خورند.[۷]

علامه طباطبایی و شهید مطهری به معنای دیگری از تغابن اشاره می‌کنند و می‌گویند: در بعضی معامله‌ها هر دو طرف ضرر می‌کنند، مانند جایی که کسی از ظالمی پیروی کرده، سخن او را اطاعت و در مقابل پاداشی بگیرد. در این صورت، در روز قیامت که در این آیه به «روز جمع» توصیف شده، هر دو متوجه می‌شوند در این معامله ضرر کرده‌اند.[۸]

شیخ طبرسی در تفسیر خود نقل می‌کند یوم التغابن روزیست که اهل بهشت و اهل دوزخ غبن دارند. پیامبر(ص) در تفسیر این آیه فرمود مؤمنانی که داخل بهشت می‌شوند، جایگاه خود در آتش را ( در صورتی گناه می‌کردند ) می‌بینند و خدا را شکر می‌کنند. همچنین اهل جهنم، مکان خود در بهشت را ( در صورتی که گناه نمی‌کردند ) می‌بینند و حسرت میخورند.[۹]

پانویس

  1. فرهنگ معین، واژه «غبن».
  2. راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، ۱۴۱۲ق، ص۶۰۲.
  3. طبرسی،‌ تفسیر مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲۵، ص۶۸.
  4. سوره بقره، آیه۲۰۷؛ سوره توبه، آیه۱۱۱.
  5. سوره آل عمران، آیه۷۷.
  6. راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن،۱۴۱۲ق، ص۶۰۲.
  7. ثعلبی، الکشف و البیان، ۱۴۲۲ق، ج۹، ص۳۲۸؛ طیب، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۸ش، ج۱۳، ص۴۰.
  8. مطهری، آشنایی با قرآن، انتشارات صدرا، ج۷،‌ص۱۵۰؛ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ق، ج۱۹، ص۳۰۱.
  9. طبرسی، تفسیر مجمع البیان، ترجمه نوری همدانی، ۱۴۰۶ق، ج۲۵، ص۶۸.

منابع

  • ثعلبی، الکشف و البیان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن،‌ بیروت، دار الشامیة،‌ ۱۴۱۲ق.
  • ‌ طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزه علمیه، ۱۴۱۷ق.
  • طبرسی، فضل بن الحسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۶ق.
  • طیب، سید عبد الحسین، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام، ۱۳۷۸ش.
  • مطهری، مرتضی،‌ آشنایی با قرآن، قم، انتشارات صدرا، ۱۳۸۴ش.
  • معین،‌ محمد، فرهنگ معین.