مقاله قابل قبول
بدون ناوبری
عدم جامعیت

حق الیقین

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

حق الیقین بالاترین مرتبه از مراتب سه‌گانه یقین در عرفان اسلامی در کنار علم الیقین و عین الیقین است. شهید مطهری می‌گوید در این مرحله انسان خود را با خدا در تماس می‌بیند و در همه چیز خدا را مشاهده می‌کند. این نوع از يقين، اتحاد با حقيقت دارد و ویژه مقربان است.

مفهوم‌شناسی

يقين در لغت به معنای علمی است که شک و تردیدی در آن نیست.[۱] در اصطلاح عرفان اسلامی، حق الیقین آن است که انسان نه تنها شاهد حق باشد بلکه عین شهود حق قرار گیرد، فانی از غیر و باقی بالله شود، از خود چیزی نداشته باشد و در معرفت الهی غرق شود. در معرفت، بالاتر از حق الیقین چیزی وجود ندارد و انسان نسبت به خدا، به مرحله‌ای می‌رسد که نه تنها مستقیم خود را با ذات حق در تماس می‌بیند، بلکه خودی نمی‌بیند؛ فعل را فعل او، صفت را صفت او و در همه چیز، او را می‌بیند.[۲] همانند كسى است كه وارد در آتش شود و سوزش آن را لمس كند، و به صفات آتش متصف گردد. اين بالاترين مرحله يقين است که هیچ گونه شبهه‌ای در آن نیست.[۳]

این نوع از يقين که اتحاد با حقيقت است،[۴] اصطلاحش در قرآن آمده است: «وَ إِنَّهُ لَحَقُّ الْيَقِين» و آن(قرآن) يقين خالص است [۵]

مرتضی مطهری نیز حق الیقین را مرحله‌ای می‌داند که انسان خود را با ذات خدا در تماس می‌بیند بلکه اصلا خود را نمی‌بیند و در همه چیز، خدا را می‌بیند.[۶]

جستارهای وابسته

مراتب یقین

در عرفان اسلامی و بر اساس آیات قرآن کریم[نیازمند منبع]، یقین دارای سه درجه و مرتبه است که عبارتند از؛ علم الیقین، عین الیقین و حق الیقین. اولین و پایین‌ترین مرتبه، علم الیقین و بالاترین مرتبه حق الیقین است .[۷] ابن عربی معتقد است شناخت انسان از خداوند، اگر از راه عقل و دلیل باشد، «علم الیقین» و اگر از راه دل به دست آید «عین الیقین» و اگر با کشف و شهود به دست آید «حق الیقین» نام دارد.[۸] وی می‌گوید از راه عقل و با علم الیقین، تنها می‌توان خداوند را اثبات کرد، ولی با دو مرحله بالاتر یقین، می‌توان به خداوند رسید.[۹]

برخی معتقدند: یقین همان اعتقاد جازم مطا‌بق و ثابت است که هرگز از بین نمی‌رود. در حقیقت از دو علم ترکیب یافته؛ علم به معلوم و علم به این که خلاف آن علم محال است. به علاوه اینکه این یقین سه مرحله دارد؛ مرحله اول جنبه عمومى دارد. مرحله دوم براى پرهیزگاران و مرحله سوم، ویژه مقربان است.[۱۰]

در حدیثى آمده است، به پیغمبر(ص) گفتند شنیده‌ایم بعضى از یاران حضرت عیسى(ع) روى آب راه مى‌رفتند؟! فرمود:«اگر یقینش از آن محکم تر بود، بر هوا راه مى رفت». علامه طباطبایى در شرح این حدیث می‌گوید: همه چیز بر محور یقین به خداوند سبحان می‌چرخد، بنابراین، هر قدر اعتقاد و ایمان به قدرت مطلقه الهیه بیشتر گردد، اشیاء جهان به همان نسبت در برابر او مطیع خواهند شد.[۱۱]

پانویس

  1. فراهيدى، كتاب العين، ۱۴۱۰ق، ج۵، ص۲۲۰.
  2. مطهری، بیست گفتار، ۱۳۸۹ش، ص ۳۵۷
  3. انصاریان، عرفان اسلامی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۸۵؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۲۸۵.
  4. مطهری، بیست گفتار، ۱۳۸۹ش، ص ۳۵۷
  5. سوره حاقه، آيه ۵۱
  6. مطهری، بیست گفتار، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۷.
  7. انصاریان، عرفان اسلامی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۸۵.
  8. ابن عربی، فتوحات مکیه، ج۱، ص۳۱ به نقل از رضایی، «هویت‌شناسی یقین»، ۱۳۸۳ش، ص۴۱.
  9. ابن عربی، فتوحات مکیه، ج۱، ص۳۱ به نقل از رضایی، «هویت شناسی یقین»، ۱۳۸۳ش، ص۴۱.
  10. بهرام پور، نسیم حیات، تفسیر قرآن کریم، ج۳۰، ص۳۲۴.
  11. طباطبایی، الميزان، ۱۳۹۴ق،‌ ج۶، ص۲۰۰.

منابع

  • قرآن کریم.
  • ابن عربی، محیی الدین، فتوحات مکیة، بیروت، دار احیاءالتراث، بی‌تا.
  • انصاریان، حسین، عرفان اسلامی، قم، دارالعرفان، ۱۳۸۶ش.
  • رضایی، «هویت شناسی یقین»، در مجله معرفت فلسفی، شماره ۲، زمستان ۱۳۸۳ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسة الاعلمی، بیروت، ۱۳۹۴ق.
  • فراهيدى، خليل بن احمد، كتاب العين، انتشارات هجرت، قم، ۱۴۱۰ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب، ۱۳۷۱ش.

پیوند به بیرون