آیه ۱۱۲ سوره مائده
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | مائده |
| شماره آیه | ۱۱۲ |
| جزء | ۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | درخواست حواریون از حضرت عیسی(ع) مبنی بر فرود آمدن سفرهای آسمانی |
آیه ۱۱۲ سوره مائده به گزارش درخواست حواریون از حضرت عیسی(ع) مبنی بر فرود آمدن سفرهای آسمانی (مائده) اختصاص دارد.[۱] نامگذاری این سوره به مائده به سبب همین رویداد دانسته شده است.[۲] این آیه مقدمه آیات ۱۱۳ تا ۱۱۵ بهشمار میرود که در آنها، حواریون هدف خود را دستیابی به «اطمینان قلب» (لِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا) عنوان کرده[۳] و در پی دعای حضرت عیسی(ع)، مائده آسمانی نازل میشود.[۴]
﴿إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ١١٢﴾ [مائده:112]|﴿و [یاد کن] هنگامی را که حواریون گفتند ای عیسی پسر مریم آیا پروردگارت میتواند از آسمان خوانی برای ما فرود آورد [عیسی] گفت اگر ایمان دارید از خدا پروا دارید ١١٢﴾
مائده در لغت به معنای طَبَق یا سفرهای است که در آن غذا چیده شده باشد.[۵] در قرآن به نوع غذا تصریح نشده، اما در روایات،[۶] محتوای آن «نان و ماهی» ذکر شده است.[۷]
مفسران بر این باورند که آگاهی حواریون از نزول «مَنّ و سَلوی» بر بنیاسرائیل در عصر حضرت موسی(ع)، زمینهٔ تقاضای معجزهای مشابه را پدید آورد.[۸]
به باور برخی مفسران، تعبیر «یا عیسَی ابْنَ مَرْیَم» بهجای عناوینی چون «یا روحالله» یا «یا رسولالله»، بیانی نامتناسب با مقام نبوت بوده است.[۹]
با توجه به مقام ایمان حواریون، مفسران دربارهٔ چرایی طرح پرسش «هَلْ یَسْتَطِیعُ رَبُّکَ» (آیا پروردگارت میتواند؟) که در ظاهر تردید در قدرت الهی را میرساند، وجوهی را برشمردهاند:[۱۰]
طبرسی مفسر قرن ششم معتقد است منظور حواریون آن است «آیا پروردگارت دعایت را اجابت میکند؟» [۱۱] طباطبایی و نویسندگان تفسیر نمونه گفتهاند مقصود این است که «آیا حکمت و اراده الهی به نزول چنین معجزهای تعلق میگیرد؟»[۱۲]
برخی مفسران احتمال دادهاند این درخواست پیش از استحکام ایمان آنان رخ داده است.[۱۳] علامه طباطبایی (مفسر قرآن) این احتمال را از مفسران دیگر نقل کرده که معتقدند حواریون شکی در اصل قدرت خدا نداشتند، بلکه در پی شهود عینی برای ارتقا از مرتبه ایمان به مرتبه «اطمینان قلب» (همانند تقاضای حضرت ابراهیم(ع) در داستان چهار مرغ) بودند؛[۱۴] چرا که گفته شده اطمینان مرتبهای بالاتر از ایمان است.[۱۵]
و از آنجا که در برخی روایات[۱۶] و قرائتها (مانند قرائت کسائی) آیه به صورت (هَلْ تَسْتَطِیعُ رَبَّکَ) و خطاب به حضرت عیسی خوانده شده است؛[۱۷] برخی گفتهاند منظور حواریون آن است «آیا میتوانی از پروردگارت درخواست کنی؟» که در این صورت، پرسش ناظر به امکان شفاعت و دعای عیسی(ع) است نه توانایی پروردگار.[۱۸]
پاسخ حضرت عیسی(ع) با عبارت «اتَّقُوا اللَّهَ» توبیخ حواریون و هشدار به آنان تلقی شده است؛[۱۹] به دو جهت:
- پرهیز از معجزات اقتراحی: مؤمن نباید در قدرت خداوند تردید کند یا بیهوده تقاضای معجزه پیشنهادی (اقتراحی) داشته باشد.[۲۰]
- سنگینی مسئولیت معجزه: نزول آیه و معجزه آسمانی سبب تشدید تکلیف میشود و کفرورزیِ پس از آن، عذاب حتمی و شدید را در پی دارد.[۲۱]
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۲۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۱۲۸.
- ↑ فضل الله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۸، ص۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۳۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۹.
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ۱۴۱۲ق، ص۲۹.
- ↑ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۶۹۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۱۳۰.
- ↑ رشید رضا، تفسیر المنار، ۱۹۹۰م، ج۷، ص۲۰۵-۲۰۶.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۶، ص۴۹۹-۵۰۰؛ ثقفی تهرانی، تفسیر روان جاوید، ۱۳۹۸ق، ج۲، ص۲۸۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۸۹-۲۹۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۲۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۱۳۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۱۳۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۳۰.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۳۹۶-۳۹۷.
- ↑ عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۳۵۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۳۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۲۷-۲۲۸و۲۹۰.
- ↑ حسینی شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۲۰۵.
منابع
- ثقفی تهرانی، محمد، تفسیر روان جاوید، تهران، انتشارات برهان، ۱۳۹۸ق.
- حسینی شاهعبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
- حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، قم، انتشارات اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، لبنان - سوریه، دار العلم، الدار الشامیه، ۱۴۱۲ق.
- رشید رضا، محمد، تفسیر المنار، الهیئة المصریة العامه للکتاب، 1990م.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تهران، المطبعة العلمیه، ۱۳۸۰ق.
- فضل الله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، ۱۴۱۹ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مؤسسه درسهایی از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.