اسماعیل بن ابیزیاد سکونی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| لقب | سَکونی، شَعیری |
| وفات | حدود سال ۱۸۰ هجری قمری |
| مذهب | اختلافی بین سنی و شیعه |
| صحابی | امام صادق(ع) |
| اطلاعات حدیثی | |
| راوی از معصوم | امام صادق(ع) |
| راویان از او | حسین بن یزید نوفلی و عبدالله بن مغیره بجلی |
| اعتبار | اختلاف بین معتبر و ضعیف بودن وی |
| تعداد روایات | بیش از هزار روایت |
| تألیفات | النوادر و تفسیری منسوب به او |
اسماعیل بن اَبیزیاد سَکونی از راویان قرن دوم هجری قمری و از اصحاب امام صادق(ع) است. از وی بیش از هزار روایت در منابع شیعه دیده میشود. سکونی یکی از راویان اثرگذار در انتقال احادیث ائمه(ع) شمرده میشود. شناخت این راوی برای دانستن میزان اعتبار روایات او در منابع حدیثی شیعی اهمیت فراوانی دارد.
دربارهٔ توثیق یا تضعیف سَکونی اختلاف نظر وجود دارد؛ گروهی وی را ضعیف دانسته و عدهای دیگر به توثیق وی نظر دادند. سکونی در آثار رجالی اهلسنت تضعیف شده است. برخی از عالمان شیعه سکونی را در حدیث ضعیف شمردهاند؛ اما با توجه به توثیق سکونی از سوی بسیاری از عالمان شیعه و عمل فقیهان به روایات او، گفته شده که احادیث نقل شده از او قابل اعتماد است. گفته شده روایات سکونی اگر با فتاوا و راویات امامیه معارضه نداشته باشد، نزد فقیهان شیعه قابل اطمینان است.
در مورد مذهب سکونی اختلافنظر وجود دارد. نظر مشهور را این دانستهاند که سکونی از اهلسنت است. بسیاری از عالمان شیعه معتقدند سکونی سنی مذهب بوده است. در مقابل، برخی از عالمان شیعه بر این رأی هستند که سکونی شیعه است.
معرفی
اسماعیل بن ابیزیاد (درگذشت: حدود ۱۸۰ق)[۱] مشهور به سَکونی و شَعیری[۲] از جمله راویان قرن دوم هجری قمری است که روایات فراوانی به ویژه در فقه از امام صادق(ع) روایت کرده است.[۳] او را از اصحاب امام صادق(ع) شمردهاند؛[۴] اما برخی گفتهاند با وجود تعداد زیاد روایات سکونی در منابع امامیه، ولی هیچ شاهد روشنی از ارتباط او با امام صادق(ع) وجود ندارد.[۵]
از سکونی نامهای متعددی در اسناد روایات دیده میشود: سكونی كوفی،[۶] سکونی، اسماعیل بن ابی زیاد شعیری، اسماعیل بن ابی زیاد، اسماعیل بن مسلم، اسماعیل بن ابی زیاد سکونی، اسماعیل بن مسلم سکونی، اسماعیل بن مسلم شعیری، اسماعیل سکونی، اسماعیل شعیری، از جمله این نامها است.[۷]
برخی نیز اسماعیل بن ابیزیاد شامی صاحب تفسیر را همان سکونی دانستهاند.[۸] گفته میشود که او در موصل عهدهدار منصب قضاوت بوده،[۹] اگرچه برخی این موضوع را رد کردهاند[۱۰]. کتابهایی مانند کتاب الکبیر و کتاب النوادر به سکونی نسبت داده شده است،[۱۱] همچنین تفسیری به او منتسب است[۱۲] که گفته میشود از اصول اربعمائه است.[۱۳]
جایگاه
اسماعیل بن ابیزیاد، محدثی دانسته شده است که روایات بسیاری از او نقل شده و به همین دلیل در جوامع روایی و فقهی مهم و اثرگذار قلمداد میشود.[۱۴] سکونی به عنوان یکی از راویان اثرگذار در انتقال احادیث ائمه(ع) به نسلهای آینده شناخته میشود.[۱۵] بررسی شخصیت و جایگاه روایی سکونی از مباحث دیرینه در علم رجال شیعه است و حدیثپژوهان دیدگاههای متفاوتی در این زمینه ارائه کردهاند.[۱۶] شناخت این راوی برای ارزیابی اعتبار روایات او در منابع حدیثی شیعی اهمیت فراوانی دارد.[۱۷]
به گفته پٰوهشگران، نام سکونی در اسناد بیش از هزار روایت در کتب اربعه ثبت شده است.[۱۸] هرچند منابع حدیثی دست اول اهلسنت تقریباً از روایات او خالی هستند.[۱۹] وی از راویان طبقه هشتم محسوب میشود[۲۰] و در نظر کسانی که او را سنی میدانند، سکونی یکی از مهمترین منابع غیرشیعی برای حدیث شیعی است[۲۱] همچنین هیچ راوی سنی به اندازه او در منابع شیعه حدیث ندارد.[۲۲] بیشترین روایات او از حسین بن یزید نوفلی و عبدالله بن مغیره بجلی نقل شده[۲۳] و دیگر راویان نظیر ابوجهم، ابن مغیره، سلیمان بن جعفر جعفری، فضّاله بن ایوب، محمّد بن سعید، محمّد بن عیسی و هارون بن جَهْم نیز از او حدیث شنیدهاند.[۲۴]
اعتبار
در مورد توثیق یا تضعیف سکونی اختلاف نظر وجود دارد؛[۲۵]
- شیعه: بسیاری از عالمان شیعه سکونی را توثیق کردهاند [۲۶] و عمل فقیهان به روایات او نشان میدهد که این روایات قابل اعتماد است.[۲۷] مهمترین دلیل توثیق سکونی، نظر شیخ طوسی در کتاب «عده الاصول» است[۲۸] که او را ثقه دانسته است.[۲۹] برخی همچنین ادعای اجماع امامیه بر عمل به روایات سکونی کردهاند[۳۰] و ضعف وی را بیمبنای مشهور میدانند[۳۱] گفته شده روایات سکونی اگر با فتاوا و راویات امامیه معارضه نداشته باشد، نزد فقیهان شیعه قابل اطمینان است.[۳۲] در مقابل، برخی عالمان شیعه[۳۳] اعتبار سکونی را ضعیف میشمارند،[۳۴]
- اهلسنت: عالمان اهل سنت سکونی را ضعیف دانسته[۳۵] و در آثار رجالیشان تضعیف شده است.[۳۶]
مذهب سکونی
در مورد مذهب سکونی اختلاف وجود دارد.[۳۷] برخی او را شیعه و برخی او را سنی پنداشتهاند.[۳۸] به گفته پژوهشگران، مذهب سکونی مسئلهای است که در موارد تعارض روایات اثرگذار است؛ اگر سکونی سنی باشد هنگام تعارض با روایتی که از طریق شیعه نقل شده است، روایت شیعی ترجیح پیدا میکند.[۳۹]
- شیعه:برخی پژوهشها[۴۰] سکونی را شیعه دانستهاند و دلایلی را هم ذکر کردهاند.[۴۱] عالمان شیعی مانند محمدتقی مجلسی،[۴۲] محدث نوری[۴۳] و سید محسن امین[۴۴] به شیعه بودن سکونی اعتقاد دارند. گفته شده که از دوره مجلسی اول، موضوع امامیبودن سکونی مطرح شد و به ویژه توسط محدث نوری گسترش یافت[۴۵] برخی از دلایلی که برای شیعه بودن او دلالت دارد عبارتند از: محتوای روایاتش که مطابق با باورهای شیعی و نکوهش اهلسنت است.[۴۶] تعابیر امام صادق(ع) که مخصوص اصحاب شیعی است[۴۷] روایات درباره ولایت امام علی(ع)[۴۸] و در فضایل و مرجعیت علمی اهل بیت(ع)،[۴۹] مقبولیت احادیث شیعه در منابع فقهی امامیه.[۵۰] برخی همچنین معتقدند که روایات موافق اهلسنت به دلیل تقیه او بوده است.[۵۱] بااینحال، برخی دیگر شیعهبودن سکونی را براساس ظن و گمان دانسته و ادله آن را ناکافی میدانند.[۵۲]
- سنی: گفته شده است که مشهور سکونی را اهلسنت دانستهاند.[۵۳] دلایلی که برای سنیبودن سکونی ذکر شده است شامل عبارتهای کتاب رجال برقی[۵۴] نحوه روایتگری از امام صادق(ع)[۵۵] و ارتباط با دربار عباسی[۵۶] است. همچنین تفسیر منسوب به سکونی و شیوه نقل احادیث او مشابه اهلسنت استروایات منقول از او موافق باورهای اهلسنت و خلاف اعتقادات امامیه است؛ مانند اخبار همسو با فقه عامه و حتی مناقب خلفا؛[۵۷] برخی پژوهشگران اما این دلایل را فاقد استحکام لازم دانستهاند.[۵۸]
کتاب «بررسی شخصیت سکونی» اثر مرتضی عبداللهی
تکنگاری
کتاب «بررسی شخصیت حدیثی رجالی سکونی»، اثری است که درباره اسماعیل بن ابیزیاد توسط مرتضی عبداللهی نوشته شده است.
پانویس
- ↑ اکبری، و قندهاری، «اسماعیل بن ابی زیاد سکونی: قاضی عامی یا صحابی رازدار امامی؟»، ص۱۳.
- ↑ طوسی، الفهرست، نجف، ص۱۳؛ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۲۶.
- ↑ باقری، «بازشناسی یک راوی: اسماعیل بن ابی زیاد سکونی»، ص۱۵۰؛ قندهاری، «اسماعیل بن ابیزیاد سکونی در منابع عامه؛ عناوین، مشایخ و روایات موازی»، ص۱۰۵.
- ↑ مدرسی طباطبائی، میراث مکتوب شیعه، ۱۳۸۶ش، ص۳۷۱؛ برقی، رجال البرقی، ۱۴۳۰ق، ص۱۸۳.
- ↑ اکبری، و قندهاری، «اسماعیل بن ابی زیاد سکونی: قاضی عامی یا صحابی رازدار امامی؟»، ص۴۰.
- ↑ طوسى، رجال طوسی، ۱۳۷۳ش، ص۱۶۰.
- ↑ خوئی، معجم رجال الحديث، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۲۱؛ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۱۴؛ باقری، «بازشناسی یک راوی: اسماعیل بن ابی زیاد سکونی»، ص۱۵۶.
- ↑ عادلزاده، «بررسی نسبت اسماعیل بن ابی زیاد شامی صاحب تفسیر و اسماعیل بن مسلم سکونی راوی امام صادق(ع)»، ص۱۹۴.
- ↑ امين، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۴۳۳.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۱۶.
- ↑ خوئی، معجم رجال الحديث، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۲۲؛ طوسی، الفهرست، نجف، ص۱۳.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۲۴۰ و ۲۶۰.
- ↑ ابن إدريس حلی، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۲۸۹
- ↑ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، ص۱۷۷.
- ↑ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، ص۱۷۸.
- ↑ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، ص۱۷۹.
- ↑ باقری، «بازشناسی یک راوی: اسماعیل بن ابی زیاد سکونی»، ص۱۵۰؛ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۱۱.
- ↑ محمدی ریشهری، شناختنامه حدیث، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۷۶؛ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، ص۱۷۸.
- ↑ قندهاری، «اسماعیل بن ابیزیاد سکونی در منابع عامه؛ عناوین، مشایخ و روایات موازی»، ص۱۰۵.
- ↑ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، ص۱۷۸.
- ↑ مدرسی طباطبائی، میراث مکتوب شیعه، ۱۳۸۶ش، ص۳۷۱.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۱۲.
- ↑ محمدی ریشهری، شناختنامه حدیث، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۷۶.
- ↑ محمدی ریشهری، شناختنامه حدیث، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۷۶.
- ↑ محمدی ریشهری، شناختنامه حدیث، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۷۶؛ باقری، «بازشناسی یک راوی: اسماعیل بن ابی زیاد سکونی»، ص۱۶۴.
- ↑ طوسی، العدة في أصول الفقه، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۴۹؛ میرداماد، الرواشح السماویة، ۱۴۰۵ق، ص۵۷؛ مرعشی، القصاص، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۱۸۰؛ شبیری زنجانی، کتاب النکاح، قم، ج۲۰، ص۶۵۵۵؛ روحانی، فقه الصادق، ۱۴۱۲ق، ج۲۶، ص۲۹۹.
- ↑ باقری، «بازشناسی یک راوی: اسماعیل بن ابی زیاد سکونی»، ص۱۵۰ و ۱۷۶؛ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۱۱.
- ↑ طوسی، العدة في أصول الفقه، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۴۹،
- ↑ باقری، «بازشناسی یک راوی: اسماعیل بن ابی زیاد سکونی»، ص۱۶۹؛ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۱۹ و۱۲۰.
- ↑ بحرالعلوم، فوائد الرجالیة، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۱۲۴.
- ↑ بحرالعلوم، فوائد الرجالیة، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۱۲۵.
- ↑ شبیری زنجانی، کتاب النکاح، قم، ج۱، ص۱۹۸.
- ↑ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۳۶۳ش، ج۴، ص۳۴۴؛ ابن إدريس حلی، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۵۵، ج۳، ص۲۹۰؛ محقق حلی، شرائع الإسلام، ۱۴۰۸ق، ج۴، ص۲۱۲، ۲۵۴ و ۲۶۹؛ آبی، کشف الرموز، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۴۸۵؛ شهید ثانی، الروضه البهیه، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۳۹۳.
- ↑ باقری، «بازشناسی یک راوی: اسماعیل بن ابی زیاد سکونی»، ص۱۶۴.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۱۱ و ۱۲۱؛ قندهاری، «اسماعیل بن ابیزیاد سکونی در منابع عامه؛ عناوین، مشایخ و روایات موازی»، ص۱۴۵؛ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، ص۱۷۹.
- ↑ ذهبی، میزان الإعتدال، بیروت، ج۱، ص۲۵۰؛ ابنحبان، المجروحين، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۱۳۸؛ ابن حجر عسقلانی، تقريب التهذيب، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۱۰۷.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۱۱.
- ↑ محمدی ریشهری، شناختنامه حدیث، ۱۳۹۷ش، ج۳، ص۱۷۵.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۲۵.
- ↑ باقری، «بازشناسی یک راوی: اسماعیل بن ابی زیاد سکونی»، ص۱۵۹؛ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»،۱۷۹؛ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۲۶.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۳۸؛ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، ص۱۷۷.
- ↑ مجلسی، روضة المتقین، ۱۴۰۶ق، ج۱۴، ص۵۹.
- ↑ محدث نوری، خاتمة مستدرك الوسائل، قم، ج۴، ص۱۶۷ و ۱۶۸.
- ↑ امين، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۴۳۳.
- ↑ اکبری، و قندهاری، «اسماعیل بن ابی زیاد سکونی: قاضی عامی یا صحابی رازدار امامی؟»، ص۱۴.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۳۸.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۳۸.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۴۱.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۳۸ و ۱۴۰.
- ↑ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، ص۱۹۸؛ اکبری، و قندهاری، «اسماعیل بن ابی زیاد سکونی: قاضی عامی یا صحابی رازدار امامی؟»، ص۱۳.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۴۶.
- ↑ اکبری، و قندهاری، «اسماعیل بن ابی زیاد سکونی: قاضی عامی یا صحابی رازدار امامی؟»، ص۴۰.
- ↑ طوسی، العدة في أصول الفقه، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۴۹؛ امين، أعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۴۳۳؛ وحيد بهبهانی، تعلیقه علی منهج المقال، ص۸۷؛ مدرسی طباطبائی، میراث مکتوب شیعه، ۱۳۸۶ش، ص۳۷۱.
- ↑ برقی، رجال البرقی، ۱۴۳۰ق، ص۱۸۳؛ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۲۷.
- ↑ اکبری، و قندهاری، «اسماعیل بن ابی زیاد سکونی: قاضی عامی یا صحابی رازدار امامی؟»، ص۱۳.
- ↑ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۲۷.
- ↑ اکبری، قندهاری، «اسماعیل بن ابی زیاد سکونی: قاضی عامی یا صحابی رازدار امامی؟»، ص۱۳؛ نوراهان، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، ص۱۲۷.
- ↑ حکیم، و نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، ص۱۷۹ و ۱۹۷.
منابع
- آبی، حسن بن ابیطالب، کشف الرموز فی شرح المختصر النافع، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۸ق.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت، دار الأضواء، ۱۴۰۳ق.
- ابنابیجمهور، محمد بن زینالدین، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، قم، مؤسسه سید الشهداء(ع)، ۱۴۹۳ق.
- ابنحبان، محمد بن حبان، المجروحین من المحدثین، ریاض، دار الصمیعی، ۱۴۲۰ق.
- ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تقریب التهذیب، سوریه، دار الرشید، ۱۴۰۶ق.
- ابنإدریس حلی، محمدبن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۰ق.
- اکبری، عمیدرضا، و محمد قندهاری، «اسماعیل بن ابیزیاد سکونی: قاضی عامی یا صحابی رازدار امامی؟»، در مجله مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شماره ۱ پیاپی ۶۹، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
- امین، سید محسن، أعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- باقری، حمید، «بازشناسی یک راوی: اسماعیل بن ابی زیاد سکونی»، در مجله علوم حدیث، شماره ۴۳، بهار ۱۳۸۶ش.
- بحرالعلوم، محمدمهدی بن مرتضی، فوائد الرجالیة، تهران، مکتبة الصادق (علیه السلام)، ۱۳۶۳ش.
- برقی، احمد بن محمد، رجال البرقی، قم، مؤسسة الإمام الصادق علیه السلام، ۱۴۳۰ق.
- حر عاملی، محمد بن حسن، الرجال، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۵ش.
- حکیم، محمد و محمدرضا نایینی منوچهری، «واکاوی وثاقت و مذهب اسماعیل بن ابیزیاد سکونی»، در مجله کتاب قیم، شماره ۱۶، فروردین ۱۳۹۶ش.
- خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بیجا، بینا، ۱۳۷۲ش.
- ذهبی، محمد بن احمد، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، بیروت، دار الفکر، بیتا.
- روحانی، سید محمدصادق، فقه الصادق، بیجا، مدرسة الامام الصادق، ۱۴۱۲ق.
- شبیری زنجانی، موسی، کتاب النکاح، قم، مؤسسه پژوهشی رایپرداز، بیتا.
- شهید ثانی، زینالدین بن علی، الروضه البهیه، قم، مکتبة الداوری، ۱۴۱۰ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۳۶۳ش.
- طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، نجف، الشریف الرضی، بیتا.
- طوسی، محمد بن حسن، العدة فی اصول الفقه، قم، بینا، ۱۴۱۷ق.
- طوسی، محمد بن حسن، رجال طوسی، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۳۷۳ش.
- عادلزاده، علی، «بررسی نسبت اسماعیل بن ابی زیاد شامی صاحب تفسیر و اسماعیل بن مسلم سکونی راویِ امام صادق (ع)»، در مجله پژوهشهای رجالی، شماره ۳، ۱۳۹۹ش.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۷ق.
- قندهاری، محمد، «اسماعیل بن ابیزیاد سکونی در منابع عامه؛ عناوین، مشایخ و روایات موازی»، در مجله پژوهشهای رجالی، شماره۳، سال سوم، ۱۳۹۹ش.
- مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، قم، بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور، ۱۴۰۶ق.
- محدّث نوری، میرزا حسین، خاتمة مستدرک الوسائل، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، بیتا.
- محمدی ریشهری، محمد، شناختنامه حدیث، با همکاری جمعی از پژوهشگران، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۷ش.
- محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
- محقق حلی، جعفر بن حسن، نکت النهایه، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، بیتا.
- محقق اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، بیتا.
- مدرسی طباطبائی، حسین، میراث مکتوب شیعه از سه قرن نخستین هجری، ترجمه: رسول جعفریان وعلی قرایی، قم، نشر مورخ، ۱۳۸۶ش.
- میرداماد، محمدباقر بن محمد، الرواشح السماویة فی شرح الأحادیث الإمامیة، قم، منشورات مکتبه آیة الله العظمی المرعشی النجفی، ۱۴۰۵ق.
- مرعشی، شهابالدین، القصاص علی ضوء القرآن و السنة، مقرر: علوی، عادل، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی(ره)، ۱۴۱۵ق.
- میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن، جامع الشتات، تهران، کیهان، ۱۳۷۱ش.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق: موسی شبیری زنجانی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۳۶۵ش.
- نوراهان، یاسین، «شخصیت حدیثی رجالی سکونی در منابع فریقین با تأکید بر میراث حدیثی او»، در مجله پژوهشهای رجالی، شماره ۵، ۱۴۰۱ش.
- وحید بهبهانی، محمدباقر، تعلیقه علی منهج المقال، بیجا، بینا، بیتا.