بدن برزخی
(تغییرمسیر از بدن مثالی)
| مرگ | |
|---|---|
| احتضار • عزرائیل • غسل میت • کفن • نماز میت • تدفین • شهادت | |
| برزخ | |
| شب اول قبر • سؤال قبر • نکیر و منکر • حیات برزخی • بدن برزخی | |
| قیامت | |
| اسرافیل • معاد جسمانی • نفخ صور • نامه اعمال • صراط • صحرای محشر • اصحاب یمین • اصحاب شمال | |
| بهشت | |
| درهای بهشت • حور العین • غلمان • رضوان • نعمت‌های بهشت | |
| جهنم | |
| درهای جهنم • درکات جهنم • زقوم • اسفل سافلین • هاویه • جحیم • غساق | |
| مفاهیم وابسته | |
| شفاعت • تجسم اعمال • رقیب و عتید • تناسخ • رجعت • روح • باقیات صالحات | |
بدن برزَخی یا جسم برزخی جسمی لطیف و مثالی است[۱] که روح پس از مرگ به آن منتقل شده[۲] و از نظر ظاهری شبیه بدن دنیایی است اما خواص مادی مانند جرم و وزن را ندارد.[۳]
پژوهشگران، دیدگاه‌هایی درباره وضعیت روح پس از مرگ ذکر کرده‌اند:[۴]
- نظریه بدن مثالی: به باور مشهور، روح پس از مرگ به بدن مثالی منتقل می‌شود[۵] که از نظر شکل شبیه بدن دنیایی است اما فاقد ماده، جرم و وزن است.[۶] این بدن لطیف‌تر از اجسام مادی بوده و برخی آن را به صور خیالی در ذهن یا خواب تشبیه کرده‌اند.[۷] برخی معتقدند فرشتگان نیز دارای بدن مثالی هستند.[۸] طبق این نظریه فشار قبر بر بدن مثالی وارد می‌شود.[۹]
بسیاری از اندیشمندان اسلامی مانند ملاصدرا، ابن سینا، غزالی، ابن‌عربی، شیخ بهائی علامه مجلسی،[۱۰] امام خمینی، جعفر سبحانی[۱۱] و محمد علی شاه‌آبادی[۱۲] از جمله طرفداران نظریه بدن مثالی هستند.[۱۳] امام خمینی معتقد است بدن مثالی، کالبدی برزخی است که هم‌اکنون در باطن انسان وجود دارد و پس از مرگ، روح به آن منتقل می‌شود.[۱۴] مطهری نیز نظر ملاصدرا را توضیح می‌دهد که انسان علاوه‌بر بدن مادی، یک بدن مثالی مشابه با آن دارد که منشأ آن نفس است و جداناشدنی از نفس می‌باشد. این بدن با مرگ همراه روح است و به صورت برزخی باقی می‌ماند.[۱۵]
- نظریه بدن دنیایی: برخی معتقدند روح پس از مرگ دوباره به بدن دنیایی (یا بخشی از اجزای آن) ملحق می‌شود[۱۶] و مسائلی مانند فشار قبر و سؤال نکیر و منکر با این بدن درک می‌شود. علامه طهرانی بیان می‌کند که روح پس از مرگ، علاقه خود را به بدن دنیایی کاملاً قطع نمی‌کند، شبیه به حالت خواب.[۱۷] این نظریه با بدن‌هایی که از بین رفته‌اند یا خاکستر شده‌اند، با چالش مواجه است.[۱۸]
- بدن مثالی و بدن دنیایی باهم: دیدگاه دیگری نیز وجود دارد که معتقد است انسان در برزخ، هم بدن مثالی و هم بدن دنیایی دارد و هویت انسان به هر دو وابسته است و مسائلی چون عذاب قبر، و سؤال نکیر و منکر با بدن دنیایی انسان و ادامه زندگی او با بدن مثالی‌اش خواهد بود.[۱۹]
طبق بعضی از احادیث اهل سنت روح انسان بعد از مرگ در بدن پرندگان می‌رود.[۲۰] این نظریه را امام صادق(ع) مردود شمرده شده و گفته است مؤمن در نزد خدا عزيزتر از آن است كه او را در پيكر پرنده‌اى قرار بدهد.[۲۱]
پانویس
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۳ش، ج۱۰، ص۲۲۳.
- ↑ محسنی دایکندی، برزخ و معاد از دیدگاه قرآن و روایات، ۱۳۹۱ش، ص۲۹-۳۰.
- ↑ صفرعلیپور، معاد استدلالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۵.
- ↑ برای مطالعه بیشتر، رک: ملایری، «نظریه‌های بدن برزخی»، ۱۳۸۹ش.
- ↑ ملایری، «نظریه‌های بدن برزخی»، ۱۳۸۹ش، ص۱۱۴.
- ↑ صفرعلیپور، معاد استدلالی، ۱۳۷۶ش، ص۴۵.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۳ش، ج۱۰، ص۲۲۳.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۳ش، ج۱۰، ص۲۲۴.
- ↑ ابراهیمی دینانی، «برزخ»، ص۷۰۱.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۲۷۱، ج۴۲، ص۳۰۱.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، ۱۳۸۳ش، ج۵، ص۱۹۱.
- ↑ محمدی، «فلسفه رجعت از منظر آیةالله شاه آبادی»، ص۸۵.
- ↑ ملایری، «نظریه‌های بدن برزخی»، ص۱۱۴.
- ↑ خمینی، تقریرات فلسفه امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش،ج۳، ص۵۴.
- ↑ مطهری، درس های اسفار، ج۳، ص۶۱؛ مطهری، مجموعه آثار،۱۳۸۹ش، ج۱۱، ص۴۹۰.
- ↑ سید مرتضی، الذخیرة فی علم الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۵۲۹؛ حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۹۸.
- ↑ طهرانی، معاد شناسی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۱۸۳.
- ↑ ملایری، «نظریه‌های بدن برزخی»، ص۱۱۰.
- ↑ ملایری، «نظریه‌های بدن برزخی»، ص۱۱۶.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۶۴.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۲۴۴|؛علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۲۶۹.
منابع
- ابراهیمی دینانی، غلامحسین، «برزخ»، در دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۱ش.
- حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، چاپ اول، موسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.
- خمینی، سید روح‌الله، تقریرات فلسفه امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
- سبحانی تبریزی، جعفر، منشور جاوید، قم، چاپ چهارم، موسسه امام صادق(ع)، ۱۳۸۱ش.
- سید مرتضی، علی بن حسین، الذخیرة فی علم الکلام، قم، چاپ سوم، موسسة النشر الإسلامی، ۱۴۳۱ق.
- صفرعلیپور، حشمت الله، و عبدالله ابراهیم‌زاده، معاد استدلالی، تهران، بی‌جا، ۱۳۷۶ش.
- علامه طهرانی، محمدحسین، معاد شناسی، مشهد نشر نور ملکوت قرآن. ۱۳۸۵ش/۱۴۲۷ق،
- علامه مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- محسنی دایکندی، محمدعظیم، برزخ و معاد از دیدگاه قرآن و روایات، قم، چاپ اول، آشیانه مهر، ۱۳۹۱ش.
- محمدی، بهزاد، «فلسفه رجعت از منظر آیةالله شاه آبادی»، در مجله اندیشه نوین دینی، قم، نهاد رهبری در دانشگاه‌ها، تابستان ۱۳۹۴ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، ناشر صدرا، ۱۳۹۰ش.
- ملایری، موسی، «نظریه‌های بدن برزخی»، در مجله پژوهش دینی، تهران، انجمن علوم قرآن و حدیث، پاییز و زمستان ۱۳۸۹ش.
پیوند به بیرون
- نظریه های بدن برزخی: بررسی و نقد، موسی ملایری، درمجله پژوهش دینی، زمستان ۱۳۸۹ش.