آل ابیصفیه
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| صدر خاندان | دینار ابوصَفیه ثُمالی |
| عصر | قرن اول و دوم قمری |
| مکان استقرار | کوفه |
| شخصیتها | |
| راویان | ابوحمزه ثمالی، محمد بن ابیحمزه، علی بن ابی حمزه بطائنی |
آلِ أبیصَفیه، خاندانی شیعی در کوفه در قرن اول و قرن دوم هجری قمری که راویان متعددی از آن برخاستهاند. سرسلسله این خاندان، دینار ابوصَفیه ثُمالی بوده که از وی اطلاعی در دست نیست. ابوحمزه ثمالی، محمد بن ابی حمزه، علی بن ابی حمزه و حسین بن ابی حمزه مشهورترین چهرههای آل ابیصفیه هستند.
نسب
از سرسلسله خاندان، دینار ابوصَفیه ثُمالی اطلاعی دقیق در دست نیست. تنها معلوم است که وی در قرن نخست در کوفه میزیسته است. روشن نیست که آیا مولای آل مهلّب بوده یا خیر، اما اغلب نویسندگان شیعی این ولاء را به او و خاندانش نسبت نمیدهند. همچنین نسبت دینار به ثُماله مورد بحث است؛ گروهی، مانند صدوق، گفتهاند که او از طایفه بنب ثُعَل بوده و چون این خاندان در جوار ثُماله زندگی میکردهاند، به ناچار نسبت او را به ثُماله دادهاند.
مشهورترین چهرهها
ابوحمزه ثُمالی
ابوحمزه ثُمالی دوران چهار امام شیعه، یعنی علی بن الحسین(ع)،[۱] محمد بن علی(ع)،[۲] جعفر بن محمد(ع)[۳] و به گفته برخی، موسی بن جعفر(ع)[۴] را درک کرده و از خاصان مورد اعتماد آنان به شمار میرفته است.[۵]
اگرچه شماری از رجالشناسان اهلسنت ابوحمزه را «ضعیف» دانستهاند[۶] اما گروهی از ایشان از وی حدیث نقل کردهاند.[۷] ازاینرو، او از جمله اندک راویان شیعه است که اهلسنت نیز بر او اعتماد کردهاند. در مورد تاریخ وفات ابوحمزه اختلاف نظر وجود دارد.[۸] اما بیشتر منابع آن را سال ۱۵۰ق/۷۶۷م ذکر کردهاند.[۹]
محمد بن ابیحمزه
کَشّی[۱۰] و علامه حلی او را در شمار ثقات یاد کردهاند.[۱۱] برخی او را از اصحاب امام باقر(ع)[۱۲] و برخی از اصحاب امام صادق(ع)[۱۳] دانستهاند. گرچه نام او در بیش از ۲۰۰ سلسله سند ذکر شده است، جز این اطلاعات، چیز بیشتری از احوال وی در دست نیست. در کتابهای رجالی، شخصی با همین نام ولی با نسبت تمیمی نیز آمده است که برخی از رجالشناسان با احتیاط تمام کوشیدهاند او را با محمد ثُمالی منطبق کنند.[۱۴]
علی بن ابیحمزه
علی بن ابیحمزه بطائنی از اصحاب و راویان امام صادق(ع)[۱۵] و امام کاظم(ع)[۱۶] بود. او نماینده مالی امام کاظم(ع) بود و پس از شهادت ایشان، با انگیزه تصرف در داراییهایی که نزد او جمع شده بود، وفات آن حضرت را انکار کرد و ادعا نمود که امام آخرین است و غیبت کرده است؛ از این واقعه مذهب وقف آغاز شد.[۱۷]
حسین بن ابیحمزه
درباره حسین بن ابیحمزه در منابع و کتابهای رجالی اختلاف وجود دارد: کَشّی او را فرزند ابوحمزه و ثقه دانسته است.[۱۸] اما نَجاشی، حسین دیگری را فرزند حمزه لیثی و نواده دختری ابوحمزه معرفی کرده است.[۱۹] برخی منابع هر دو حسین را یک نفر دانستهاند[۲۰] ولی احتمال قوی آن است که وی نواده دختری ابوحمزه باشد. حسین از اصحاب امام باقر(ع)[۲۱] و امام صادق(ع)[۲۲] بوده و از راویان موثق شمرده شده است، و حسن بن محبوب از وی روایت نقل کرده است.[۲۳] علاوهبر حسین، سه تن دیگر از فرزندان ابوحمزه به نامهای نوح، منصور و حمزه در قیام زید بن علی بن حسین (۷۹–۱۲۲ق/۶۹۸–۷۴۰م) شرکت کرده و به شهادت رسیدهاند.[۲۴]
پانویس
- ↑ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
- ↑ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
- ↑ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
- ↑ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۱۱۵.
- ↑ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۹-۱۱.
- ↑ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۱۰.
- ↑ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۹.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۱۱۵؛ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۱۱ق، ص۲۹.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۴۰۶.
- ↑ حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۱۱ق، ص۱۵۲.
- ↑ حلی، الرجال، ۱۳۴۲ش، ص۲۸۶.
- ↑ برقی، الطبقات(رجال البرقی)، ۱۳۴۲ش، ص۲۰.
- ↑ بخصوص نک امین، ج۵، ص۴۶۴.
- ↑ برقی، رجال البرقی، ۱۳۴۲ش، ص۲۵.
- ↑ برقی، رجال البرقی، ۱۳۴۲ش، ص۴۸.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۴۰۵.
- ↑ کشی، اختیار معرفة الرجال، ۱۴۰۹ق، ص۲۰۳ و ۴۰۶.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۵۴ و ۱۱۵-۱۱۶.
- ↑ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۱۱ق، ص۵۰-۵۱.
- ↑ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۴، ص۱۰۲.
- ↑ علامه حلی، رجال العلامة الحلی، ۱۴۱۱ق، ص۵۱.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الأعمال، ۱۴۰۶ق، ص۸۱.
- ↑ ابومخنف کوفی، وقعة الطف، ۱۴۱۷ق، ص۶۵-۶۶.
منابع
- ابومخنف کوفی، لوط بن یحیی، وقعة الطف، محقق و مصحح: محمدهادی یوسفی غروی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، ۱۴۱۷ق.
- ابنابیحاتم، عبدالرحمن بن محمد، الجرح و التعديل، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، ۱۳۷۱ق.
- امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۰۳ق.
- برقی، احمد بن محمد، رجال البرقی، محقق و مصحح: محمد بن حسن طوسی و حسن مصطفوی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، ۱۳۴۲ش.
- شیخ صدوق، محمد بن على، ثواب الاعمال و عقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی للنشر، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، رجال العلامة الحلی، نجف اشرف، دار الذخائر، چاپ دوم، ۱۴۱۱ق.
- كشى، محمد بن عمر، اختیار معرفه الرجال، محقق و مصحح: محمد بن حسن طوسی، به کوشش حسن مصطفوی، مشهد، مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- نجاشی، احمد بن علی، فهرست أسماء مصنفی الشیعة (رجال نجاشی)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ ششم، ۱۳۶۵ش.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دائرة المعارف بزرگ اسلامی