ابوالصلاح حلبی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اطلاعات فردی
نام کامل: ابوالصلاح حلبی
تاریخ تولد: ۳۷۴ق.
زادگاه: حلب
محل زندگی: حلب، بغداد
تاریخ وفات: ۴۴۷ق.
استادان: سید مرتضی و شیخ طوسی
شاگردان: ابن‌ بَرّاج و محمد بن علی کراجکی
تألیفات: الکافی فی الفقه، تقریب المعارف،...

تقى الدين بن نجم الدين، معروف به ابو الصلاح‏ حلبی (۳۷۴-۴۴۷ق) ، فقیه و متكلم امامی قرن چهارم و پنجم هجری قمری است. او از شاگردان سید مرتضی و شیخ طوسی بود. از شاگردان مشهور وی می‌توان ابن‌ بَرّاج و محمد بن علی کراجکی را نام برد.

دیدگاه‌های فقهی حلبی تا حد زیادی نزدیك به مكتب بغداد و متأثر از نظرات سید مرتضی است. بر طبق دیدگاه حلبی، منصب قضا تنها در صلاحیت امامان معصوم و نایبان آنهاست و كسانی كه به نیابت از امام معصوم عهده‌دار امر قضا می‌شوند، باید ویژگی‌هایی مانند عقل، بصیرت، وَرَع، عدالت، بردباری و قصد و تصمیم جدّی در اجرای احكام داشته باشند. از آثار مشهور وی می توان الکافی فی الفقه و تقریب المعارف را نام برد.

تولد و وفات

ابوالصلاح در سال ۳۷۴ ق. در حلب به دنیا آمد.[۱] برخی منابع،[۲] تاریخ تولد اورا ۳۴۷ق ذكر کردند كه احتمالاً ناشی از تصحیف است.[۳]

وی ظاهراً فراگیری علم را در زادگاه خود آغاز كرده است. حلبی را كه سرآمد عالمان شام بود به وثاقت، زهد، قناعت، و مهارت داشتن در طب و فقه ستوده‌اند.

او در ۴۴۷ق در مسیر بازگشت از سفر حج، در رَمله فلسطین وفات نمود.[۴]

استادان

ابوالصلاح حلبی از حلب به بغداد رفت و در آنجا نزد سید مرتضی درس خواند و در زمره شاگردان مبرِّز او قرار گرفت، چنان‌كه بعدها سیدمرتضی پاسخ استفتائات مردم حلب را به او ارجاع می‌داد و حلبی نماینده او در حلب به شمار می‌رفت.[۵]

استاد دیگر او شیخ طوسی بود كه در كتاب رجال[۶] حلبی را از شاگردان خود به شمار آورده است. برخی حمزة بن عبدالعزیز سلار دیلمی را نیز جزو استادان او ذكر كرده‌اند.[۷]

شاگردان

ابوالصلاح، پس از فراگیری فقه و علوم دیگر، به حلب بازگشت و به تدریس پرداخت. در حوزه درس او شاگردان بسیاری پرورش یافتند. برخی از شاگردان و راویان حدیث از او عبارت‌اند از:

  1. ثابت‌ بن اسلم حلبی، كه پس از وفات حلبی بر جای او نشست.
  2. قاضی عبدالعزیز ابن‌برّاج
  3. عبدالرحمان‌ بن احمد مفید نیشابوری
  4. محمد بن علی كراجكی
  5. ابومحمد ریحان‌ بن عبداللّه حبشی[۸]

دیدگاه‌های فقهی

دیدگاه‌های فقهی حلبی تا حد زیادی نزدیك به مكتب بغداد و متأثر از آرای استادش سید مرتضی است، از جمله در مورد حجت نبودن خبر واحد [۹] با این همه، آرای آن دو با یكدیگر اختلافاتی دارند كه ابوالفتح كراجكی در غایة‌الانصاف فی مسائل‌الخلاف بدانها پرداخته و عمدتاً از نظر سیدمرتضی دفاع كرده است.[۱۰]

هر چند آرای فقهی حلبی در هر مسئله كمتر با دیدگاه مشهور ناسازگار است، در پاره‌ای موارد وی با نظر مشهور به مخالفت برخاسته است.[۱۱]

بر طبق دیدگاه حلبی،[۱۲] منصب قضا تنها در صلاحیت امامان معصوم و نایبان آنهاست و كسانی كه به نیابت از امام معصوم عهده‌دار امر قضا می‌شوند، باید ویژگی‌هایی مانند عقل، بصیرت، وَرَع، عدالت، بردباری و قصد و تصمیم جدّی در اجرای احكام داشته باشند.

بر این اساس، پذیرش تولی قضاوت، حتی اگر از جانب حاكمی ستمگر پیشنهاد شود، بر واجدان شرایط، جایز بلكه واجب است، زیرا در واقع آنان نایب امام به شمار می‌روند نه نماینده حاكم.

آثار

قبرستان جبل الجوشن محل دفن ابوالصلاح حلبی

برخی از آثار متعدد فقهی و كلامی حلبی، برجامانده است.

  1. مهم‌ترین و مشهورترین اثر او كتاب الكافی فی الفقه است كه یك دوره فقه جامع و در بردارنده پاره‌ای مباحث كلامی است. او در این اثر ابتدا شقوق مختلف هر مسئله را به اجمال و سپس به‌تفصیل بررسی كرده و نظر خود را (گاه با استناد به ادلّه) بیان داشته است. فقهای شیعه به كتاب الكافی بسیار استناد كرده و آن را ستوده‌اند، از جمله ابن ادریس حلی[۱۳] آن را تألیفی نیكو و محققانه خوانده است.
  2. تألیف دیگر حلبی، تقریب‌ المعارف، شامل مباحث كلامی، به ویژه توحید و نبوت و امامت و عدل، است. از ویژگیهای این اثر استفاده از منابعی است كه امروزه در دسترس نیستند، مانند تاریخ ثقفی و تاریخ واقدی.
  3. البدایة فی الفقه
  4. العمدة و اللوامع
  5. الكافیة
  6. الشافیة،
  7. شرح بر الذخیره سید مرتضی
  8. شُبَه‌الملاحدة
  9. منتخب‌ المعارف
  10. المعراج (در حدیث)
  11. البرهان علی ثبوت الایمان.[۱۴]

پانویس

  1. ابن‌حجر عسقلانی، ج ۲، ص ۷۱
  2. امین، ج ۳، ص ۶۳۴؛ مدرس‌تبریزی، ج ۷، ص ۱۶۱
  3. ابوالصلاح حلبی، ۱۳۶۲ش، مقدمه استادی، ص ۵
  4. منتجب‌الدین رازی؛ ابن‌شهرآشوب؛ ذهبی، همانجاها؛ قس ابن‌حجر عسقلانی، همانجا، كه محل وفات را حلب دانسته است
  5. منتجب‌الدین رازی، ص ۴۴؛ ابن‌شهر آشوب، ص ۲۹؛ مجلسی، ج ۱۰۵، ص ۱۵۸ـ۱۵۹
  6. طوسی ص ۴۵۷
  7. طریحی، ذیل «سلار» ؛ كاظمی تستری، ص ۸
  8. ابن‌حجر عسقلانی، ج ۵، ص ۳۰۰؛ حرّ عاملی، قسم ۲، ص ۱۲۰، ۱۵۲؛ افندی اصفهانی، ج ۴، ص ۲۶۸؛ برای دیگر شاگردان او رجوع کنید به ابوالصلاح حلبی، ۱۳۶۲ش، همان مقدمه، ص ۱۵ـ۱۸
  9. ابوالصلاح حلبی، ۱۳۶۲ش، ص ۵۱۱.
  10. نوری، ج ۳، ص ۱۲۹.
  11. ابن‌ادریس حلّی، ج ۱، ص ۴۹۰؛ علامه حلّی، ج ۱، ص ۳۶۶، ج ۴، ص ۸۳، ج ۵، ص ۲۰۰، ۳۶۷، ج ۹، ص ۷۴
  12. حلبی ۱۳۶۲ش، ص ۴۲۱ـ۴۲۳
  13. حلی ج ۲، ص ۴۴۹
  14. ابن‌شهرآشوب، همانجا؛ دیلمی، ص ۴۴ـ۵۸؛ آقابزرگ طهرانی، ج ۲۱، ص ۲۲۴، ج ۲۲، ص ۴۳۵، ج ۲۶، ص ۹۶ـ۹۷؛ ابوالصلاح حلبی، ۱۳۷۵ش، همان مقدمه، ص ۳۷ـ۴۱؛ برای فهرست آثار او رجوع کنید به ابوالصلاح حلبی، ۱۳۶۲ش، همان مقدمه، ص ۱۹ـ۲۲

منابع

  • ابن‌ادریس حلّی، كتاب السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم، ۱۴۱۰ـ۱۴۱۱ق.
  • ابن‌حجر عسقلانی، لسان‌المیزان، حیدرآباد، دكن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت، ۱۳۹۰/۱۹۷۱.
  • ابن‌شهرآشوب، كتاب معالم‌العلماء، چاپ عباس اقبال آشتیانی، تهران، ۱۳۵۳ش.
  • ابوالصلاح حلبی، تقریب‌المعارف، چاپ فارس تبریزیان حسون، قم، ۱۳۷۵ش.
  • ابوالصلاح حلبی، الكافی فی الفقه، چاپ رضا استادی، اصفهان، ۱۳۶۲ش.
  • عبداللّه‌بن عیسی افندی‌اصفهانی، ریاض‌العلماء و حیاض الفضلاء، چاپ احمد حسینی، قم، ۱۴۰۱ق.
  • امین.
  • حرّ عاملی، امل‌الآمل، چاپ احمد حسینی، بغداد، ۱۳۸۵، چاپ افست قم، ۱۳۶۲ش.
  • حسن‌بن علی دیلمی، اعلام‌الدین فی صفات المؤمنین، قم، ۱۴۱۴ق.
  • ذهبی.
  • فخرالدین‌بن محمد طریحی، مجمع‌البحرین، چاپ احمد حسینی، تهران، ۱۳۶۲ش.
  • محمدبن حسن طوسی، رجال‌الطوسی، نجف ۱۳۸۰/۱۹۶۱، چاپ افست قم، بی‌تا.
  • حسن‌بن یوسف علامه حلّی، مختلف الشیعة فی احكام الشریعة، قم، ۱۴۱۲ـ۱۴۲۰ق.
  • اسداللّه‌بن اسماعیل كاظمی تستری، مقابس الانوار و نفایس الأسرار فی احكام النبی المختار و عترته الاطهار، قم، آل‌البیت، بی‌تا.
  • محمدعلی مدرس تبریزی، ریحانة الادب، تهران، ۱۳۶۹ش.
  • علی‌بن عبیداللّه منتجب‌الدین رازی، الفهرست، چاپ جلال‌الدین محدث ارموی، قم، ۱۳۶۶ش.
  • حسین‌بن محمدتقی نوری، خاتمة مستدرك الوسائل، قم، ۱۴۱۵ـ۱۴۲۰ق.

پیوند به بیرون