مقاله قابل قبول
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
عدم جامعیت

شهید اول

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
شهید اول
شمس الدین محمد بن مکی بن محمد شامی عاملی

کتاب اللمعة الدمشقیة
زادروز ۷۳۴ق
درگذشت ۷۸۶ ق - قلعۀ شام
استادان فخر المحققین فرزند علامه حلی
اسدالدین صائغ جزینی ...
شاگردان شيخ شرف الدین ابو عبدالله مقداد معروف به فاضل مقداد
شيخ حسن بن سلیمان حلی صاحب کتاب مختصر بصائر الدرجات ...
نقش‌های برجسته فقیه
لقب ابن مکی، شهید اول
دین اسلام
مذهب شیعه
آثار اللمعه الدمشقیه
الدروس
الذکری ...

ابوعبدالله شمس الدین محمد بن مکی بن محمد شامی عاملی جزینی(۷۳۴-۷۸۶ق) مشهور به شهید اول یا شیخ شهید از فقهای شیعه در قرن هشتم قمری است. شهید اول در زمینه فقه مذاهب چهارگانه اهل سنت متبحر بود و به کشورهای مختلف اسلامی سفر کرد و اجازاتی نیز دریافت نمود. وی صاحب کتاب فقهی اللمعة الدمشقیة است. او سرانجام در ۷۸۶ق به دست مخالفان شیعه به شهادت رسید.

ولادت، نسب و القاب

شهید اول در سال ۷۳۴ق در جزّین، از قرای جبل عامل در لبنان متولد شد. پدر وی جمال الدین مکی بن شمس الدین محمد بن حامد بود.[۱]

بنا بر آن چه در منابع آمده وی به «‌ابن مکی »، «‌امام الفقیه»، «‌شهید‌» یا «‌شهید اول‌» شهرت دارد.[۲]

خاندان

خاندان شهید اول همگی اهل فضل و علم و از دانشمندان عصر خویش بودند. شهید سه پسر به نام‌های شیخ رضی الدین، شیخ ضیاءالدین و شیخ جمال الدین داشت که هر سه از علما و فقها بوده‌اند.[۳] امّ علی همسر شهید اول از فقها و مروج معارف اهل بیت(ع) بود.[۴] امّ حسن دختر شهید اول که فاطمه نام داشت، از دانشمندان جبل عامل بود که به وی «‌ست المشایخ‌» لقب داده‌اند.[۵]

شخصیت علمی

شهید اول شاگرد فخرالمحققین (فرزند علامه حلی) بوده است. یکی از کتاب‏های معروف او در فقه «‌اللمعة الدمشقیة‌» نام دارد که در مدت کوتاهی تألیف کرده و دو سده بعد، فقیهی بزرگ این کتاب را شرح کرد که او نیز سرنوشتی مانند مؤلف را پیدا کرد و به شهادت رسید و «‌شهید ثانی‌» لقب گرفت. همه کتاب‏های شهید اول از آثار ارزشمند فقهی محسوب می‌‏شوند. بر کتاب‏های شهید اول نیز مانند محقق حلی، علامه حلی و... در عصرهای بعد، از طرف فقها، شرح‏‌ها و حاشیه‏‌های زیادی نوشته شد.[نیازمند منبع]

در میان فقهای شیعه، کتاب‏های این سه شخصیت یعنی محقق حلی، علامه حلی و شهید اول که در سده ‏های هفتم و هشتم می‌زیسته‌اند، به صورت متون فقهی درآمده و دیگران بر آنها شرح و حاشیه نوشته‌اند و این امر تا آن زمان بی‌نظیر بوده و فقط در یک سده گذشته، دو کتاب از کتاب‏های شیخ مرتضی انصاری که در حدود ۱۴۰ سال از وفاتش می‌‏گذرد، چنین وضعی داشته است.[نیازمند منبع]

در کلام بزرگان

علامه امینی وی را ملجأ شیعیان و پرچمدار شریعت معرفی می‌کند و می‌نویسد: نظریات علمی و فقهی او سرچشمه آرای فقهی دانشمندان و نقطه استناد عقایدشان بوده و آوازه‌اش در زمینه فقه و اصول و سهم بزرگش در پیشرفت علوم روشن‌تر از آن است که نیازی به شرح و بیان داشته باشد.[۶]

محمد باقر خوانساری می‌گوید: مقام و موقعیت وی در فقه، قواعد احکام همانند شیخ صدوق در نقل احادیث اهل بیت(ع) است. ودر اصول عقاید و کلام وبحث و مناظره وانتقاد از اندیشه‌های اغراضی همانند شیخ مفید و سید مرتضی است. در کثرت شاگردان مبرز مثل شیخ طوسی، شکافتن مباحث فقهی مانند ابن ادریس حلی و در تنقیح و روشن ساختن علم صرف و نحو مثل نجم الائمه شیخ رضی و در تنسیخ اسرار و فرهنگ و آداب شرع و زدودن اندیشه‌ها از اوهام و خرافات مثل علامه مجلسی و وحید بهبهانی می‌باشد.[۷]

تفرشی دانشمندرجالی شیعه می‌نویسد: محمد بن مکی بن حامد عاملی معروف به شهید اول، شیخ الطلائفه و علامه زمان خود، صاحب تحقیق و تدقیق از دانشمندان عالی مقام طائفه امامیه و موثقین آن هاست و نوشته‌اش پاکیزه و تصنیفاتش نیکوست.[۸]

اساتید

برخی از اساتید شهید اول عبارتند از:

شاگردان

برخی از شاگردان وی از این قرارند:

تألیفات

  1. القواعد و الفوائد در فقه
  2. الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة؛
  3. غایة المراد فی شرح الارشاد؛
  4. شرح التهذیب الجمالی در اصول فقه که شرح تهذیب علامه جمال الدین حلی است.
  5. اللمعه الدمشقیه؛ که در ۷ روز آن را نوشت.
  6. الرسالة الفیة در نماز.
  7. الرسالة النفلیة در نماز.
  8. رسالة فی التکلیف و فروعه
  9. رساله ای کوتاه شامل مناسک حج
  10. الذکری در فقه
  11. جامع البین فی فوائد الشرحین؛
  12. البیان در فقه
  13. رسالة الباقیات الصالحات
  14. شرح اربعین حدیثاً
  15. رسالة فی قصر من سافر بقصد الافطار و التقصیر
  16. اجازة مبسوطة حسنة و عدة اجازات
  17. کتاب المزار
  18. کتاب الاستدراک
  19. الدرة الباهرة منسوب به شهید اول
  20. المسائل المقدادیات که گویا منسوب به شاگردش مقداد سیوری است.
  21. شرح قصیدة ابی الحسن علی ابن الحسین الشهیر بالشهفینی الحلی در مدح امیرالمؤمنین(ع).[۱۱]

شهادت

شهید اول در روز پنج شنبه ۹ جمادی‌الاول ۷۸۶ق. در عهد سلطنت برقوق، با فتوای قاضی برهان الدین مالکی و عباد بن جماعۀ شافعی، پس از تحمل یک سال زندان در قلعۀ شام به شهادت رسید.[۱۲] شیخ حر عاملی درباره چگونگی شهادت وی می‌نویسد: شهید اول را با شمشیر کشتند، بعد به دار آویختند، سپس سنگسار کردند و جنازه‌اش را سوزاندند.[۱۳]

پانویس

  1. الالفیه و النفلیه، ص۲۳.
  2. اعیان الشیعه، ج۲، ص۲۷۳.
  3. امل الآمل، ج۱، ص۱۳۴ و ۱۷۹.
  4. امل الآمل، ج۱، ص۱۹۳.
  5. الدروس الشرعیه، ج۱، ص۱۴۰.
  6. شهیدان راه فضیلت، ص۱۵۴.
  7. روضات الجنات، ج۷، ص۴.
  8. نقدالرجال، ج۴، ص۳۲۹.
  9. اعیان الشیعه، ج۱۰، ص۶۲؛ الالفیه و النفلیه، ص۲۵.
  10. الالفیه و النفلیه، ص۲۵.
  11. اعیان الشیعه، ج۱۰، ص۶۲.
  12. اللمعه الدمشقیه، ص۶.
  13. امل الآمل، ج۱، ص۱۸۲.

منابع

  • شهید اول، محمد، الالفیه و النفلیه، مکتب الإعلام الإسلامی، ۱۴۰۸ق.
  • شهید اول، محمد، اللمعه الدمشقیه، قم، دارالفکر، ۱۴۱۱ق.
  • شهید اول، محمد، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة، قم، جامعه مدرسین.
  • امین عاملی، محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف.
  • تفرشی، مصطفی بن حسین، نقد الرجال، قم، آل البیت، ۱۳۷۷.
  • خوانساری، محمد باقر بن زین العابدین، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، امل الآمل، بغداد، مکتبة الأندلس.

پیوند به بیرون