ملکه سبا: تفاوت میان نسخهها
←سلیمان و ملکه سبا: اصلاح ارقام |
|||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
در عهد عتیق نیز به داستان ملکه سبا اشاره شده است.<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰.</ref> به گفته فرامرز حاجمنوچهری، از نویسندگان دایرة المعارف اسلامی، داستان ملکه سبا آنگونه که در عهد عتیق آمده، مشابهت فراوانی با داستان قرآن دارد.<ref>حاجمنوچهری، «بلقیس»، ص؟.</ref> مطابق گزارش عهد عتیق، ملکه سبا که آوازه بسیار از حضرت سلیمان شنیده بود به نزد او آمده و سوالهایی را مطرح میکند و پاسخهای مناسبی از سلیمان میشنود.<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیات۱-۳.</ref> علاوه بر این، دیدن کاخ زیبا، خوراک شاهانه، تشریفات درباریان و مقامات، خدمت منظم خدمتکاران و ساقیان و قربانیهایی که در خانه خداوند تقدیم میشود، او را مات و مبهوت کرد.<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب۱۰، آیات ۴-۵.</ref> در نهایت ملکه سبا، سلیمان و خدایش را ستایش میکند<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیه ۹.</ref> و دو طرف هدایای بسیار گرانبهایی به یکدیگر داده و ملکه سبا به سرزمین خود بازمیگردد.<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیات۱۰-۱۳.</ref> | در عهد عتیق نیز به داستان ملکه سبا اشاره شده است.<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰.</ref> به گفته فرامرز حاجمنوچهری، از نویسندگان دایرة المعارف اسلامی، داستان ملکه سبا آنگونه که در عهد عتیق آمده، مشابهت فراوانی با داستان قرآن دارد.<ref>حاجمنوچهری، «بلقیس»، ص؟.</ref> مطابق گزارش عهد عتیق، ملکه سبا که آوازه بسیار از حضرت سلیمان شنیده بود به نزد او آمده و سوالهایی را مطرح میکند و پاسخهای مناسبی از سلیمان میشنود.<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیات۱-۳.</ref> علاوه بر این، دیدن کاخ زیبا، خوراک شاهانه، تشریفات درباریان و مقامات، خدمت منظم خدمتکاران و ساقیان و قربانیهایی که در خانه خداوند تقدیم میشود، او را مات و مبهوت کرد.<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب۱۰، آیات ۴-۵.</ref> در نهایت ملکه سبا، سلیمان و خدایش را ستایش میکند<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیه ۹.</ref> و دو طرف هدایای بسیار گرانبهایی به یکدیگر داده و ملکه سبا به سرزمین خود بازمیگردد.<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیات۱۰-۱۳.</ref> | ||
[[انجیل | در بخشهایی از [[انجیل]] هم به ملکه سبا اشاره شده است.<ref>انجیل متا، باب۱۲، آیه۴۲؛ انجیل لوقا، باب۱۱، آیه ۳۱.</ref> انجیل لوقا نیز چنین به ملکه سبا، اشاره کرده است: «در روز داوری، ملکه سبا برخواهد خواست و مردم این دوره و زمانه را محکوم خواهد ساخت. زیرا او با زحمت فراوان راهی دراز را پیمود تا بتواند سخنان حکیمانه سلیمان را بشنود اما شخصی برتر از سلیمان در اینجاست، و چه کم هستند آنانی که به او توجه میکنند».<ref>انجیل لوقا، باب۱۱، آیه ۳۱.</ref> | ||
در قرآن به محل دیدار سلیمان و ملکه سبا اشاره نشده است،{{مدرک}} اما در عهد عتیق، اورشلیم به عنوان محل دیدار آنها ذکر شده است.<ref>کتاب مقدس، کتاب اول پادشاهان، باب ۱۰، آیه ۲.</ref> با این حال مطابق آنچه در برخی منابع اسلامی آمده، این دیدار در جایی غیر از اورشلیم و در جریان سفر حضرت سلیمان به مکه انجام شده است.<ref>ابنهشام، التیجان فی ملوک حمیر، ۱۳۴۷ق، ص۱۶۳-۱۷۰؛ بیضاوی، انوار التنزیل، ص۱۴۱۸ق، ج۴، ص۱۵۸.</ref> | در قرآن به محل دیدار سلیمان و ملکه سبا اشاره نشده است،{{مدرک}} اما در عهد عتیق، اورشلیم به عنوان محل دیدار آنها ذکر شده است.<ref>کتاب مقدس، کتاب اول پادشاهان، باب ۱۰، آیه ۲.</ref> با این حال مطابق آنچه در برخی منابع اسلامی آمده، این دیدار در جایی غیر از اورشلیم و در جریان سفر حضرت سلیمان به مکه انجام شده است.<ref>ابنهشام، التیجان فی ملوک حمیر، ۱۳۴۷ق، ص۱۶۳-۱۷۰؛ بیضاوی، انوار التنزیل، ص۱۴۱۸ق، ج۴، ص۱۵۸.</ref> | ||
نسخهٔ ۹ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۰۱
 | این مقاله هماکنون در دست ویرایش است.
این برچسب در تاریخ ۱۷ خرداد ۱۴۰۲ توسط کاربر:Alikhani برای جلوگیری از تعارض ویرایشی اینجا گذاشته شده است. اگر بیش از پنج روز از آخرین ویرایش مقاله میگذرد میتوانید برچسب را بردارید. در غیر این صورت، شکیبایی کرده و تغییری در مقاله ایجاد نکنید. |
| ملکه قوم سبأ در سرزمین یمن | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| مذهب | یکتاپرست |
ملکه سَبا تنها پادشاهِ زن که قرآن از او یاد کرده است. کتب مقدس یهودیان و مسیحیان نیز از او نام بردهاند. ملکه سبا که نامش را بلقیس دانستهاند در ابتدا خورشیدپرست بود و پس از آشنایی با حضرت سلیمان ایمان آورد و موحد شد. داستان اطلاع حضرت سلیمان از قوم سبأ و ملکه آنها، انتقال تخت سلطنت ملکه سبا در کمتر از یک چشم برهم زدن و حضور ملکه سبا در قصر حضرت سلیمان از داستانهای قرآنی است.
امروزه برخی محققان با توجه به رویکرد مثبت قرآن به مدیریت ملکه سبأ، بر نقش و حضور فعال زنان در جامعه استدلال کردهاند.
معرفی
ملکه سبا، پادشاه منطقه سبا بود که داستان دیدار او با حضرت سلیمان در قرآن، در سوره نمل[۱] و نیز در عهد عتیق آمده است.[۲] نام ملکه سبا نه در قرآن و نه در عهد عتیق ذکر نشده است[۳]، اما به گفته بسیاری از مفسران و مورخان، نام او بِلْقِیس بوده است؛[۴] چنانکه در احادیث متعدد شیعه نیز همین نام را آوردهاند.[۵] با این حال در برخی منابع برای ملکه سبا نامهای دیگری مانند یَلمَقه ثبت شده است.[۶] پدر او را به نامهای مختلفی چون شَرْح[۷] و هدّاد بن شراحیل ذکر کردهاند.[۸] همچنین گفته شده او از نسل سام بن نوح بوده است.[۹] بعضی مادر او را از جنیان دانسته،[۱۰] ولی برخی دیگر چنین مطلبی را انکار کردهاند.[۱۱]
بلقیس از قبیله حِمیَر بود[۱۲] که در سرزمین سبا (یمن کنونی) حکومت قدرتمندانه و با شکوهی داشت.[۱۳] گفته شده او پیش از دیدار با حضرت سلیمان نُه سال و پس از آن چهار سال از طرف او بر یمن حکومت کرد.[۱۴] برخی نویسندگان، با توجه به همعصر بودن او با حضرت سلیمان، دوران حکومت او را مربوط نیمه قرن دهم پیش از میلاد دانستهاند.[۱۵] او را از خردمندترین زنان دانستهاند.[۱۶] طبق برخی منابع او با حضرت سلیمان ازدواج کرد.[۱۷] بر اساس آنچه دایرة المعارف فارسی از برخی منابع یهود نقل کرده، بختنصر ثمره ازدواج سلیمان و بلقیس بوده است.[۱۸] ولی طبق بعضی دیگر، او با فرد دیگری غیر از سلیمان ازدواج کرد[۱۹] و بر اساس برخی گزارشها او هرگز ازدواج نکرد.[۲۰]
بر اساس آیات قرآن، ملکه سبا در ابتدا خورشید را میپرستید،[۲۱] ولی پس از آشنایی با سلیمان به خدا ایمان آورد.[۲۲] ملکه سبا تنها زن حاکم با تواناییهای ویژه است که قرآن از او یاد کرده است.[۲۳] با توجه به داستان ملکه سبا در قرآن، مقالاتی در بررسی نگاه قرآن به مدیریت زنان و در راستای اثبات نقش و حضور فعال زنان در جامعه نوشته شده است.[۲۴] بر اساس آنچه در دانشنامه جهان اسلام آمده است، داستان مربوط به ملکه سبا در روایات اسلامی شرح و بسط فراوان یافته و برخی نکات آن از تورات و اسرائیلیات برگفته شده است.[۲۵]
گفته شده پس از هفت سال و چند ماه پس از دیدار سلیمان درگذشت و او را در شهر تَدمُر شام به خاک سپردند.[۲۶] گفته شده هیچکس از محل قبر او خبر نداشت، تا آنکه در زمان حکومت ولید بن عبدالملک بن مروان قبرش آشکار گردید و به دستور او بنایی بر آن ساخته شد.[۲۷]
به گفته برخی پژوهشگران در فاصله ۱۲۰ کیلومتری شرق صنعا، باقیماندههایی از ستونهای قصر بلقیس وجود دارد.[۲۸]
سلیمان و ملکه سبا
قرآن داستان دیدار حضرت سلیمان و بلقیس را نقل کرده است.[۲۹] حضرت سلیمان توسط هدهد از سرزمینی آگاهی یافت که زنی صاحب مکنت بر آن حکومت میکرد که همراه قومش خورشید را میپرستیدند.[۳۰] سلیمان نامهای به ملکه سبا نوشت و او را به پیروی از خود دعوت کرد.[۳۱] ملکه در پاسخ به نامه برای جلوگیری از فساد و کشته شدن مردم، هدیهای برای سلیمان فرستاد، اما سلیمان هدیه را نپذیرفت.[۳۲] ملکه برای گفتگو با سلیمان سوی او رفت و حضرت سلیمان به وسیله فردی که به بخشی از کتاب آگاه بود، تخت ملکه را پیش از رسیدنش حاضر کرد.[۳۳] ملکه به دربار سلیمان آمد و به خدا ایمان آورد.[۳۴] گفته شده تخت او، بسیار باشکوه و بزرگ بود و جواهرات بسیاری داشت.[۳۵]
در عهد عتیق نیز به داستان ملکه سبا اشاره شده است.[۳۶] به گفته فرامرز حاجمنوچهری، از نویسندگان دایرة المعارف اسلامی، داستان ملکه سبا آنگونه که در عهد عتیق آمده، مشابهت فراوانی با داستان قرآن دارد.[۳۷] مطابق گزارش عهد عتیق، ملکه سبا که آوازه بسیار از حضرت سلیمان شنیده بود به نزد او آمده و سوالهایی را مطرح میکند و پاسخهای مناسبی از سلیمان میشنود.[۳۸] علاوه بر این، دیدن کاخ زیبا، خوراک شاهانه، تشریفات درباریان و مقامات، خدمت منظم خدمتکاران و ساقیان و قربانیهایی که در خانه خداوند تقدیم میشود، او را مات و مبهوت کرد.[۳۹] در نهایت ملکه سبا، سلیمان و خدایش را ستایش میکند[۴۰] و دو طرف هدایای بسیار گرانبهایی به یکدیگر داده و ملکه سبا به سرزمین خود بازمیگردد.[۴۱]
در بخشهایی از انجیل هم به ملکه سبا اشاره شده است.[۴۲] انجیل لوقا نیز چنین به ملکه سبا، اشاره کرده است: «در روز داوری، ملکه سبا برخواهد خواست و مردم این دوره و زمانه را محکوم خواهد ساخت. زیرا او با زحمت فراوان راهی دراز را پیمود تا بتواند سخنان حکیمانه سلیمان را بشنود اما شخصی برتر از سلیمان در اینجاست، و چه کم هستند آنانی که به او توجه میکنند».[۴۳]
در قرآن به محل دیدار سلیمان و ملکه سبا اشاره نشده است، اما در عهد عتیق، اورشلیم به عنوان محل دیدار آنها ذکر شده است.[۴۴] با این حال مطابق آنچه در برخی منابع اسلامی آمده، این دیدار در جایی غیر از اورشلیم و در جریان سفر حضرت سلیمان به مکه انجام شده است.[۴۵]
بازتاب ملکه سبا در ادبیات
داستان ملکه سبا، در ادبیات عربی و فارسی بازتابهای بسیاری داشته است.[۴۶] برخی از شاعران، مثنویهای مستقلی در این زمینه نوشتهاند؛ ازجمله حیاتی گیلانی در قرن دهم، مثنوی مستقلی را با عنوان «سلیمان و بلقیس» پدید آورد.[۴۷] احمد خان صوفی نیز در قرن دوازدهم مثنوی «بلقیس و سلیمان» را به تقلید از «خسرو و شیرین» اثر نظامی، سرود.[۴۸]
علاوه بر اینها، افراد مختلفی در ذیل اشعار خود به داستان این دو اشاره کردهاند. مولوی در اشعارش ملکه سبا را ستوده است: الگو:شعر۲ امام خمینی در اشعار خود چنین آورده: الگو:شعر۲ نظامی نیز چنین سروده است: الگو:شعر۲
تکنگاریها
در موضوع ملکه سبا کتابهای مختلفی نوشته شده است که برخی از آنها عبارتند از:
- «الملکة بلقیس التاریخ و الاسطورة و الرمز» به قلم بلقیس ابراهیم الحضرانی؛ نویسنده در این کتاب نقش ملکه سبا را از نظر ادیان، تاریخ و ادبیات یمن مورد مطالعه قرار داده است. این اثر را انتشارات ای. ام. گرافیک در قاهره در سال ۱۹۹۴م منتشر کرده است.[۴۹]
پانویس
- ↑ سوره نمل، آیات ۲۰-۴۴.
- ↑ کتاب مقدس، کتاب اول پادشاهان، باب ۱۰.
- ↑ نافع، عصر ما قبل الاسلام، ۲۰۱۸م، ص۷۲.
- ↑ جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۲۶۴.
- ↑ ر.ک: صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ص۲۰۸، ۲۰۹ و ۲۱۰؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۳۰؛ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۳۲۷؛ شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۱۰۳؛ شیخ مفید، الاختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۲۱۳.
- ↑ عوتبی صحاری، الأنساب، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۲۰۹.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۲۸.
- ↑ اصفهانی، تاریخ سنی ملوک الارض، دار مکتبة الحیاة، ص۹۹.
- ↑ خطیب عمری، الروضة الفیحاء، ۱۴۲۰ق، ص۹۶.
- ↑ عوتبی صحاری، الأنساب، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۲۰۹.
- ↑ نووی، تهذیب الأسماء و اللغات، ۱۴۳۰ق، ص۴۸۱.
- ↑ ابنصاعد اندلسی، التعریف بطبقات الأمم، ۱۳۷۶ش، ص۲۰۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۳۴۱.
- ↑ ابنعساکر، تاریخ مدینة دمشق، ۱۴۱۵ق، ج۶۹، ص۶۷.
- ↑ نافع، عصر ما قبل الاسلام، ۲۰۱۸م، ص۷۲.
- ↑ ابنحبیب البغدادی، المحبر، دار الآفاق الجدیدة، ص۳۶۷.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۲۸.
- ↑ مصاحب و دیگران، «بلقیس»، ص۵۲۷.
- ↑ ابنکلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ۱۴۲۵ق، ج۲، ص۵۴۶.
- ↑ عوتبی صحاری، الأنساب، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۲۱۰.
- ↑ سوره نمل، آیه ۲۴.
- ↑ سوره نمل، آیه ۴۴.
- ↑ کریمیان و هوشنگی، «بلقیس»، ص۷۴.
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به: روحانیمنش، «الگوهای مدیریت زنان در قرآن»، ۱۳۹۳ش؛ رعایی، «بلقیس اشارتی بر زن از دیدگاه قرآن»، ۱۳۷۷ش.
- ↑ کریمیان و هوشنگی، «بلقیس»، ص۷۵.
- ↑ دیار بکری، تاریخ الخمیس، دار صادر، ج۱، ص۲۴۹.
- ↑ دیار بکری، تاریخ الخمیس، دار صادر، ج۱، ص۲۴۹.
- ↑ بیآزار شیرازی، باستانشناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲.
- ↑ سوره نمل، آیات ۲۰-۴۴.
- ↑ سوره نمل، آیات ۲۳-۲۴.
- ↑ سوره نمل، آیات ۲۸-۳۱.
- ↑ سوره نمل، آیات ۳۵-۳۶.
- ↑ سوره نمل، آیات ۳۸-۴۰.
- ↑ سوره نمل، آیات ۴۲-۴۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۳۴۱.
- ↑ کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰.
- ↑ حاجمنوچهری، «بلقیس»، ص؟.
- ↑ کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیات۱-۳.
- ↑ کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب۱۰، آیات ۴-۵.
- ↑ کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیه ۹.
- ↑ کتاب مقدس، اول پادشاهان، باب ۱۰، آیات۱۰-۱۳.
- ↑ انجیل متا، باب۱۲، آیه۴۲؛ انجیل لوقا، باب۱۱، آیه ۳۱.
- ↑ انجیل لوقا، باب۱۱، آیه ۳۱.
- ↑ کتاب مقدس، کتاب اول پادشاهان، باب ۱۰، آیه ۲.
- ↑ ابنهشام، التیجان فی ملوک حمیر، ۱۳۴۷ق، ص۱۶۳-۱۷۰؛ بیضاوی، انوار التنزیل، ص۱۴۱۸ق، ج۴، ص۱۵۸.
- ↑ کریمیان و هوشنگی، «بلقیس»، ص۷۵.
- ↑ اسماعیلزاده، «تحقیق در مثنوی سلیمان و بلقیس حیاتی گیلانی».
- ↑ پشتدار و دیگران، «معرفی مثنوی بلقیس و سلیمان احمدخان صوفی»، ص۲۹.
- ↑ الحضرانی، الملکة بلقیس التاریخ و الاسطورة و الرمز، ۱۹۹۴م.
منابع
- ابنحبیب البغدادی، محمد بن حبیب، المحبر، تحقیق ایلزه لیختن شتیتر، بیروت، دار الآفاق الجدیدة، بیتا.
- ابنصاعد اندلسی، صاعد بن احمد، التعریف بطبقات الأمم، تصحیح غلامرضا جمشیدنژاد، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، ۱۳۷۶ش.
- ابنعساکر، ابو القاسم علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۵ق.
- ابنکلبی، هشام بن محمد، نسب معد و الیمن الکبیر، تحقیق ناجی حسن، لبنان، عالم الکتب، ۱۴۲۵ق.
- اسماعیلزاده و دیگران، «تحقیق در مثنوی سلیمان و بلقیس حیاتی گیلانی»، در مجله پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره ۱۲، بهار ۱۳۸۸.
- ایازی، محمدعلی، «داستان سلیمان و بلقیس و استناد به آن در جهاد ابتدایی»، در مجله پژوهشهای قرآنی، سال نوزدهم، شماره اول، بهار۱۳۹۲.
- پشتدار، علیمحمد و دیگران، «معرفی مثنوی بلقیس و سلیمان احمدخان صوفی»، در فصلنامه مطالعات شبهقاره، سال ۴، شماره ۱۲، پاییز ۱۳۹۱.
- خطیب عمری، یاسین، الروضة الفیحاء فی تواریخ النساء، تحقیق حسام ریاض عبدالحکیم، لبنان، مؤسسة الکتب الثقافیة، ۱۴۲۰ق.
- رعایی، فهیمه، و مریم گلاببخش، «بلقیس: اشارتی بر زن از دیدگاه قرآن»، در مجله حکمت سینوی، شماره ۴، اردیبهشت ۱۳۷۷ش.
- روحانیمنش، معصومه، «الگوهای مدیریت زنان در قرآن»، فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی، سال پنجم، شماره سوم، بهار ۱۳۹۳.
- عوتبی صحاری، سلمة بن مسلم، الأنساب، تصحیح محمد احسان نص، عمان، سلطنة عمان، وزارة التراث القومی و الثقافة، ۱۴۲۷ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق و تصحیح سید طیب موسوی جزائری، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- نافع، محمد مبروک، عصر ما قبل الاسلام، قاهره، مؤسسه هنداوی، ۲۰۱۸م.
- نووی، یحیی بن شرف، تهذیب الأسماء و اللغات، تصحیح عامر غضبان و عادل مرشد، دمشق، دار الرسالة العالمیة، ۱۴۳۰ق.
پیوند به بیرون