مهریه حضرت فاطمه(س)
مهریه حضرت فاطمه(س) مهریهای که در ازدواج حضرت فاطمه(س) و امام علی(ع) توسط پیامبر(ص) تعیین شد. در منابع اسلامی درباره مقدار و ماهیت آن گزارشهای گوناگونی نقل شده است. مشهورترین دیدگاه، آن را پانصد درهم (مهرالسُّنَّه) میداند و برخی منابع زره امام علی(ع) را اصل مهریه معرفی کردهاند که بهای آن صرف تهیه جهیزیه شد. در برخی روایات نیز مهریهای معنوی شامل شفاعت گناهکاران امت، بخشی از بهشت و برخی رودها برای حضرت فاطمه(س) ذکر شده است که اعتبار بخشی از این گزارشها محل بحث پژوهشگران است.
مهریه مادی حضرت فاطمه(س)
درباره مقدار مهریه حضرت فاطمه(س) گزارشهای متفاوتی وجود دارد. مشهورترین دیدگاه، با استناد به روایات مهرالسُّنَّة، مهریه را پانصد درهم میداند؛[۱] بر پایه روایتی از امام صادق(ع)،[۲] مهریه دوازده اَوقیه و یک نَشّ بوده است که با محاسبه ارزش هر اوقیه و نشّ، مجموع آن به پانصد درهم میرسد.[۳]
در منابع، مقادیر دیگری نیز برای مهریه گزارش شده است؛ از جمله چهارصد و هشتاد درهم،[۴] چهارصد مثقال نقره[۵] و یک زره حُطَمی (ساخت قبیله حُطمة بن محارب[۶]) به ارزش سی درهم.[۷] هاشم رسولی، تاریخپژوه شیعه، با استناد به روایتی،[۸] این اختلاف را ناشی از تفاوت نقلها درباره ارزش زره یا بهای فروش آن دانسته است. بر اساس این دیدگاه، اصل مهریه، زره امام علی(ع) بوده که به بهای سی، چهارصد یا چهارصد و هشتاد درهم فروخته شده است.[۹]
تهیه جهیزیه از هزینهکرد مهریه
بر پایه برخی گزارشها، امام علی(ع) پس از فروش زره، بهای آن را در اختیار پیامبر(ص) قرار داد.[۱۰] پیامبر بخشی از درهمها را به بلال حَبَشی سپرد تا برای فاطمه(س) عطر بخرد.[۱۱] مطابق برخی نقلها دو سوم این مبلغ صرف خرید عطر شد[۱۲] و بخش دیگری از آن برای تهیه لباس، لوازم منزل و نیازهای اولیه زندگی حضرت فاطمه(س) هزینه گردید.[۱۳] فهرست این اقلام در برخی منابع بهعنوان جهیزیه حضرت فاطمه(س) آمده است.[۱۴]
در برخی روایات، مهریه حضرت زهرا بهصورت مجموعهای از وسایل زندگی از جمله یک دست لباس کتان، یک زره و پوست گوسفند یا گلیمی کهنه گزارش شده است.[۱۵] ابراهیم امینی، از عالمان شیعه، این روایات را ناظر به اقلامی دانسته است که از محل بهای زره تهیه شده بودند.[۱۶]
مهریه معنوی حضرت فاطمه(س)
برخی منابع از مهریهای معنوی برای حضرت فاطمه(س) سخن گفتهاند. بر پایه روایتی در کتاب مناقب آل ابیطالب، خداوند یکپنجم دنیا، یکسوم بهشت و رودهای فرات، نیل، نهروان و بلخ را مهریه فاطمه قرار داد.[۱۷] در روایتی دیگر آمده است که حضرت فاطمه(س) از پیامبر(ص) درخواست کرد مهریهاش شفاعت گناهکاران امت باشد و این درخواست مورد پذیرش الهی قرار گرفت.[۱۸] همچنین در برخی نقلها، ولایت بر بهشت و جهنم و سرنوشت دوستداران و دشمنان او از شئون این مهریه معنوی دانسته شده است.[۱۹] با این حال، اعتبار این روایات محل بحث است و برخی پژوهشگران درباره سند و محتوای آنها نقدهایی مطرح کردهاند.[۲۰]
پانویس
- ↑ شفق، مهریه و جهیزیه در اسلام و ایران، ۱۳۸۸ش، ص۳۰.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۲۱ق، ج۴۲، ص۲۲۶.
- ↑ شفق، مهریه و جهیزیه در اسلام و ایران، ۱۳۸۸ش، ص۲۹.
- ↑ امین، سیر الائمه علیهالسلام، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۱۶۳.
- ↑ قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۶۲.
- ↑ محمدی ریشهری، «مهریه بانوی بانوان»، دانشنامه قرآن و حدیث، ج۳، پاورقی ص۳۷۳.
- ↑ شیخ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۲۱، ص۲۵۰.
- ↑ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۱۰، ص۳۵۸؛ متقی، کنزالعمال، ۱۴۳۱ق، ج۱۳، ص۳۰۱.
- ↑ رسولی، تاریخ اسلام، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۱۹۰.
- ↑ قندوزی، ینابیع المودة، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۶۲.
- ↑ شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۴۰.
- ↑ امین، سیر الائمه علیهالسلام، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۱۶۳؛ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸،ص۱۸.
- ↑ شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۴۰؛ رسولی، تاریخ اسلام، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۱۹۲.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به: رسولی، تاریخ اسلام، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۱۹۳ و ۱۹۴؛ امین، سیر الائمه علیهالسلام، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۱۶۳ و ۱۶۴؛ جزایری، النور المبین، ۱۳۸۱ش، ص۷۱۷.
- ↑ نگاه کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۳۰ق، ص۷۱۱-۷۱۳؛ امین، سیر الائمه علیهالسلام، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۱۶۳.
- ↑ امینی، ازدواج، موانع و راه حلها، ۱۳۹۰ش، ص۹۱.
- ↑ ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۳۱ق، ج۸، ص۱۱۶.
- ↑ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۱۰، ص۳۶۷.
- ↑ شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۶۶۸.
- ↑ نگاه کنید به: رفعت، «تحلیل انتقادی احادیث مهریه معنوی حضرت فاطمه زهرا(س)»، ص۷۵-۱۰۶.
منابع
- ابنسعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۰ق.
- ابنشهرآشوب، محمد بنعلی، مناقب آل ابیطالب، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۴۳۱ق.
- امین، محسن، سیر الائمه علیهالسلام، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۰ق.
- امینی، ابراهیم، ازدواج، موانع و راه حلها، قم، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۹۰ش.
- رسولی، هاشم، تاریخ اسلام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۶ش.
- رفعت، محسن، «تحلیل انتقادی احادیث مهریه معنوی حضرت فاطمه زهرا(س)»، دوفصلنامه علمي مطالعات قرآن و حديث، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۹۹ش.
- شفق، غلامرضا، مهریه و جهیزیه در اسلام و ایران، قم، دفتر عقل، ۱۳۸۸ش.
- شوشتری، نورالله، احقاق الحق و ازهاق الباطل، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، ۱۴۰۹ق.
- شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، موسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۶ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، تصحیح مؤسسة البعثة، قم، دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.
- قندوزی، سلیمان، ینابیع المودة لذوی القربی، قم، دار الأسوة للطباعة و النشر، ۱۴۲۲ق.
- کلینی، محمد، الکافی، قم، سازمان چاپ و نشر دار الحدیث، ۱۴۳۰ق.
- متقی، علی، کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۳۱ق.
- مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۲۱ق.
- محمدی ریشهری، «مهریه بانوی بانوان»، دانشنامه قرآن و حدیث، قم، سازمان چاپ و نشر دار الحدیث، ۱۳۹۱ش.