اعاده حیثیت

اِعاده حیثیت به‌معنای بازگرداندن آبرو، اعتبار و حقوق از دست‌رفتهٔ فرد پس از یک اتهام، محکومیت یا رفتار نادرست است، به‌گونه‌ای که بتواند مانند گذشته در جامعه زندگی کند.

به گفته برخی محققان، اعاده حیثیت گاه در پی لطمه دیگران به آبروی فرد و گاه به دلیل ازدست‌رفتن اعتبار شخص بر اثر رفتار خودش مطرح می‌شود. از جمله مواردی که موجب ازبین‌رفتن حیثیت و اعتبار افراد به‌وسیله دیگران می‌شود، می‌توان به توهین، افترا، قذف، اتهام ناروا، هتک حرمت و اشتباه یا تقصیر قاضی اشاره کرد. در این موارد، بر اساس قوانین جمهوری اسلامی ایران، برای حفظ کرامت و شخصیت انسان، این آسیب باید جبران گردد. بنا به ماده ۸ قانون مسئولیت مدنی، کسی که به حیثیت، آبرو یا اعتبار دیگری زیان وارد آورد، مسئول جبران آن است و بر پایه ماده ۲۰۱ قانون مجازات اسلامی، به مجازات‌های تعزیری محکوم می‌گردد.

برخی پژوهشگران برای اثبات مشروعیت و لزوم بازگرداندن آبرو و حیثیت افراد به آیات قرآن، روایات، عقل و سیره عقلا استناد کرده‌اند. آنان معتقدند از برخی آیات قرآن می‌توان جواز بازگرداندن حیثیت فردی را که به ناحق مورد اتهام یا هتک حرمت قرار گرفته استنباط کرد. برای نمونه، در تفسیر آیات ۵۰ و ۵۱ سوره یوسف آمده است که حضرت یوسف(ع) پس از دریافت خبر آزادی، پیش از خروج از زندان خواستار بررسی اتهام واردشده به خود شد تا بی‌گناهی‌اش آشکار گردد و حیثیتش بازگردد. همچنین از روایات متواتر مربوط به حرمت آبروی مؤمن و ممنوعیت غیبت، تهمت و دشنام، چنین برداشت کرده‌اند که در صورت آسیب‌دیدن آبرو و جایگاه اجتماعی افراد، جبران آن لازم است. این پژوهشگران با استناد به حکم عقل و سیره عقلا نیز بر این باورند که همان‌گونه که زیان‌های مالی باید جبران شود، آسیب‌های معنوی و حیثیتی نیز باید از سوی عامل آن جبران گردد.

در برخی موارد نیز ازبین‌رفتن حیثیت و اعتبار، نتیجه رفتار و جرم خود فرد است و شخص با ارتكاب جرمى باعث شود كه آبرو و اعتبارى كه در جامعه دارد از بين برود. در چنین وضعیتی گفته می‌شود پس از تحمل مجازات، باید زمینه بازگشت او به زندگی عادی و حضور دوباره در جامعه فراهم شود؛ زیرا محروم‌ماندن فرد از پذیرش اجتماعی، آثار منفی گسترده‌ای برای او، خانواده‌اش و جامعه به همراه دارد. برخی پژوهشگران توبه را یکی از مهم‌ترین راه‌های بازسازی شخصیت اخلاقی و دینی فرد دانسته‌اند. توبه در اعاده حیثیت خاص از این جهت نقش دارد که می‌تواند شخصیت اخلاقی و دینیِ آسیب‌دیده‌ی فرد را بازسازی کند و او را از وضعیتی که بر اثر گناه، خطا یا رفتار ناپسند پدید آمده، به موقعیتی شایسته‌تر بازگرداند.