عین الیقین
عَینُ الْیقین دومین مرتبه از مراتب یقین در عرفان اسلامی است که در آن، انسان از مرحله دانستن فراتر رفته و به مرتبه مشاهده میرسد.[۱] در تفسیر نمونه، نمونه بارز این مرحله، ایمان حضرت ابراهیم(ع) است که هنگام مشاهده مرغان سر بریدهای که زنده شدند، به «عینالیقین» رسید.[۲] این اصطلاح در آیه ۷ سوره تکاثر آمده است. به گفته علامه طباطبایی، براساس آیات ۵ تا ۷ سوره تکاثر، انسان با «علمالیقین» میتواند در همین دنیا به مشاهده حقایق نائل شود و حتی جهنم را ببیند؛ اما مشاهده جهنم در قیامت، «عینالیقین» خواهد بود.[۳] همچنین گفته شده تفاوت «عینالیقین» با «علمالیقین» همانند تفاوت دیدن با شنیدن است.[۴]
در عرفان اسلامی و بر پایه آیات قرآن، یقین دارای سه مرتبه «علمالیقین»، «عینالیقین» و «حقالیقین» دانسته شده است که علمالیقین پایینترین و عینالیقین مرتبه دوم آن بهشمار میرود.[۵] به گفته ابنعربی، اگر شناخت خدا از راه عقل و استدلال حاصل شود، علمالیقین است؛ اگر از راه دل به دست آید، عینالیقین؛ و اگر از طریق کشف و شهود تحقق یابد، حقالیقین نام دارد.[۶] به عقیده ابنعربی، با علمالیقین تنها میتوان وجود خدا را اثبات کرد، اما در دو مرتبه بالاتر میتوان به خداوند رسید.[۷] همچنین علامه طباطبایی راههای سهگانه دستیابی به یقین در قرآن را شامل هدایت از راه برهان، نشاندادن حقیقت، و نشاندادن حقیقت همراه با اسباب آن دانسته و برای هر یک نمونههایی از داستانهای قرآنی، از جمله احتجاج ابراهیم(ع) با نمرود، ماجرای عزیر، و درخواست ابراهیم(ع) درباره زندهشدن مردگان را ذکر کرده است. وی این مراتب را بهصورت تمثیلی توضیح داده و مرتبه سوم را مؤثرترین راه در رفع تردید دانسته که به حقالیقین تعبیر میشود.[۸]
بر پایه روایتی نیز آمده است که پیامبر(ص) از حارثة بن مالک درباره حال او پرسید و وی خود را مؤمنِ به یقین رسیده معرفی کرد و نشانه آن را بیرغبتی به دنیا و مشاهده حالات قیامت با چشم دل بیان نمود. در این روایت نقل شده که پیامبر(ص) سخن او را تأیید کرده و او را بندهای دانست که خداوند دلش را نورانی ساخته و به او سفارش کرد بر این بصیرت پایدار بماند.[۹]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ انصاریان، عرفان اسلامی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۸۵؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۲۸۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۹۶ق، ج۵، ص۳۸۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۲۰، ص۳۵۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۲۸۸
- ↑ انصاریان، عرفان اسلامی، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۸۵.
- ↑ ابنعربی، فتوحات مکیه، ج۱، ص۳۱ به نقل از رضایی، «هویت شناسی یقین»، ۱۳۸۳ش، ص۴۱.
- ↑ ابنعربی، فتوحات مکیه، ج۱، ص۳۱ به نقل از رضایی، «هویتشناسی یقین»، ۱۳۸۳ش، ص۴۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، منشورات اسماعیلیان، ج۲، ص۳۵۲.
- ↑ کلینی، کافی، ۱۴۲۹ق، ج۳، ص۱۳۸
منابع
- ابنعربی، محیی الدین، فتوحات مکیه، بیروت، دار احیاء التراث، بیتا.
- انصاریان، حسین، عرفان اسلامی، قم، دارالعرفان، ۱۳۸۶ش.
- رضایی، مرتضی، «هویتشناسی یقین»، در مجله معرفت فلسفی، شماره ۶، زمستان ۱۳۸۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۳۹۴ق.
- فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، انتشارات هجرت، ۱۴۱۰ق.
- مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول، بیجا، دار الكتب الإسلاميّة، المطبعه خورشید، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب، ۱۳۷۱ش.
پیوند به بیرون