مقاله ضعیف
رده ناقص
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع مردود
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده
عدم جامعیت
نیازمند خلاصه‌سازی

علائم ظهور

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از علائم حتمی ظهور)
پرش به: ناوبری، جستجو
اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتی • توحید صفاتی • توحید افعالی • توحید عبادی • صفات ذات و صفات فعل
فروع توسل • شفاعت • تبرک
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبح • بداء • امر بین الامرین
نبوت
خاتمیتپیامبر اسلام  • اعجاز • عدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمت • ولایت تكوینی • علم غیب • غیبتمهدویتانتظار فرجظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخ • معاد جسمانی • حشر • صراط • تطایر کتب • میزان
مسائل برجسته
اهل بیت • چهارده معصوم • تقیه • مرجعیت

علائم ظهور یا نشانه‌های ظهور، آن دسته از رخدادهایی که بر اساس احادیث معصومان(ع)، قبل و یا در آستانه ظهور امام مهدی(ع) ‏ پدید می‌آید و تحقق هر یک از آنها، نشانه نزدیک‌تر شدن ظهور است. بر این اساس، با تحقق مجموعه رخدادهای پیشگویی شده و به دنبال آخرین نشانه ظهور، امام مهدی‏ (ع) قیام خواهد کرد. از جمله این رخدادها صیحه آسمانی، خروج سفیانی و قیام یمانی است.

رابطه نشانه‌های ظهور با اشراط الساعة

در منابع دینی، قیام امام مهدی‏ (ع)، یکی از نشانه ‌های برپایی قیامت شمرده شده است. از همین رو تعدادی از نشانه‏‌های ظهور، نشانه‏‌های قیامت هم شمرده می‌شود که از آن به اشراط الساعة تعبیر می‌شود.

تعداد نشانه‌‌ها

در منابع دینی، رخدادهای طبیعی و غیرطبیعی و دگرگونی‏‌های سیاسی و اجتماعی فراوانی به عنوان نشانه‏‌های ظهور یاد شده است که درجه اعتبار و درستی همه آنها یکسان نیست. برخی از این روایات در منابع معتبر آمده و از جهت سند و دلالت محکم است. بعضی در کتاب‏‌های غیرمعتبر و به وسیله افراد غیرموثق یاد شده است. برخی از این نشانه‌ها، تنها نشانه ظهور، و بعضی، هم نشانه ظهور و هم نشانه برپایی قیامت‌اند. برخی نشانه‌ها، کلی و محوری است و بعضی بیانگر مسائل ریز و جزئی است که گاه همه آنها را می‌‏توان در عنوان واحدی گرد آورد.

فراوانی روایات در این باب، حاکی از این است که در آستانه ظهور امام مهدی(ع) ، حوادثی رخ خواهد داد که برخی چشمگیر و فراگیر و بعضی نه چندان مهم و قابل توجه است. برخی از روایات با عناوین مختلف، به تعدادی از نشانه‏‌ها اشاره کرده است.

انواع نشانه‏‌های ظهور

نشانه‏‌های ظهور گوناگون است و برشمردن همه این اقسام، نه چندان مفید است و نه لازم؛ زیرا بسیاری از آنها، نشانه‏‌های قطعی ظهور نیستند. افزون بر این، از نظر سند و محتوا دارای اشکال هستند و درستی و نادرستی آنها چندان روشن نیست.

نشانه‏‌های حتمی و غیر حتمی

در میان نشانه‏‌های ظهور، شماری از آنها به روشنی به عنوان «علائم حتمی ظهور» یاد شده است. منظور از «نشانه‏‌های حتمی» - در مقابل نشانه‏‌های غیرحتمی - آن است که پدیدار شدن آنها - بدون هیچ قید و شرطی - قطعی و الزامی خواهد بود؛ به گونه‏‌ای که تا آنها واقع نگردد، حضرت مهدی ‏(ع) ظهور نخواهد کرد. با این حال، حتمی و قطعی بودن وقوع این نشانه‌‏ها، به این معنا نیست که پدید نیامدن آنها محال است؛ بلکه به حسب فراهم بودن شرایط و مقتضیات و نبودن بازدارنده‏‌ها، پدید آمدن آنها - اگر خداوند اراده کند - قطعی خواهد بود.

از روایات فراوانی که در میان آنها روایات صحیح هم وجود دارد، حتمی بودن نشانه‏‌های پنج‌گانه ذیل استفاده می‌‏شود: خروج سفیانی، قیام یمانی، صیحه آسمانی ، قتل نفس زکیه و خسف بیداء.

امام صادق ‏(ع) می‌‏فرماید: «پنج امر قبل از قیام قائم از نشانه‏‌ها است: صیحه آسمانی، خروج سفیانی، خسف در بیداء، خروج یمانی و قتل نفس زکیه».[۱]

در برابر نشانه‏‌های حتمی، نشانه‏‌های غیر حتمی قرار دارد؛ یعنی، مقید و مشروط به اموری است که در صورت تحقق آنها، به عنوان نشانه پدید می‌آید. به عبارت دیگر نشانه‏‌های غیر حتمی شاید پدید آید و شاید پدید نیاید و امام زمان‏ (ع) ظهور کند.

بعضی از نشانه‏ هایی که به حتمی بودن آنها تصریح نشده، از این قرار است:

۱. مرگ و میرها

۲.زلزله‏ ها

۳.جنگ‏ها و آشوب‏های فراگیر

۴. خسوف و کسوف نابهنگام

۵. بارش باران‏های فراوان و...

نشانه‏‌های متصل‏ به ظهور و غیر متصل به ظهور

بر اساس بعضی از روایات ، تعدادی از نشانه‏‌های ظهور، متصل به آن خواهد بود؛ به گونه‏‌ای که بین آنها و ظهور حضرت مهدی‏(عج) فاصله زیادی نیست. البته اینکه فاصله آن نشانه‏‌ها تا ظهور چه مدت و یا چند روز است، به طور دقیق روشن نیست؛ ولی قدر مسلم آن است که فاصله زیاد نیست و احتمالاً، مجموعه نشانه‏‌های متصل به ظهور، در همان سال ظهور، یا سال پیش‏ ازآن رخ می‌دهد.

براین‏ اساس تردیدی نیست که برخی از نشانه‏‌های ظهور، نزدیک ظهور و متصل به آن واقع می‌شود. در مقابل نشانه ‏های غیرمتصل است که در طول تاریخ در دوران غیبت کبرا، اتفاق افتاده و خواهد افتاد.

نشانه‏‌های غیر عادی

تحقق نشانه‏‌های ظهور - همچون واقع شدن سایر پدیده‏‌ها - به روال طبیعی و عادی است؛ ولی پیشگویی برخی از آنها، به گونه‏‌ای در روایات بازتاب یافته که به نظر می‌‏رسد، رخ دادن آنها به طور عادی غیرممکن است و تحقق آنها به صورت غیرطبیعی در چهار چوب معجزه خواهد بود؛ مثلاً طلوع خورشید از مغرب و صیحۀ آسمانی، اگر همان معنای ظاهری آنها مقصود باشد، باید به صورت معجزه رخ دهد؛ زیرا پدیدار شدن چنین اموری، عادتاً ممکن نیست. البته شاید بعضی از این نشانه‏ ها، معنای کنایی و رمزی داشته باشد و به رخدادهایی اشاره کند که پیدایش آنها عادتاً امکان دارد.

گفتنی است که احادیث‏ فراوانی در مورد نشانه‏‌های ظهور، در منابع روایی وجود دارد. اسناد این روایات، بیشتر ضعیف و غیرقابل اعتماد است. از نظر دلالت نیز، هماهنگی و انسجام لازم بین آنها نیست .

به نظر می‏رسد، اهمیت بسیار زیاد مسأله مهدویت از یک سو و علاقه‌مندی شدید مسلمانان به آگاهی از چگونگی رخدادهای آینده و پدیدار شدن نشانه‏‌های ظهور مهدی‏ (ع)، از سوی دیگر، سبب شده که دشمنان و بدخواهان - به ویژه حاکمان ستمگر - وسوسه شوند که در جهت برآوردن منافع سیاسی خویش، تغییراتی در روایات به وجود آورند.[۲]

اینک با انبوهی از روایات صحیح و غیرصحیح در زمینه نشانه‏‌های ظهور، روبه‏ رو هستیم که دست کم برخی از آنها از آفت جعل و تحریف مصون نمانده است. متأسفانه کتاب‏هایی نیز وجود دارد که در آنها از سَرِ جهل و دلسوزی و یا به عمد و از روی غرض، به این امر دامن زده شده است.

البته وجود مواردی از جعل و تحریف، در نشانه‏‌های ظهور و یا وجود مدعیان دروغین به عنوان نمونه نشانه‏ ها، هیچ‌گاه دلیل این نمی‌شود که همه روایات از اعتبار بیفتد و یا اصل همه نشانه ‏ها زیر سؤال برود؛ زیرا دسته‏ای از این نشانه‏‌ها مسلّم و قطعی است.

نکته‌ای مهم

به طور کلی این علایم و نشانه‏‌ها، برخی از نظر مفهوم و معنا و پیام، روشن و آشکارند و برخی در نهایت ابهام و اجمال و پیچیدگی‌اند. بسیاری از نویسندگان، بویژه نویسندگان معاصر، این روایات را آورده، آنها را تفسیر نموده و طبق دیدگاه خاص خویش، به تأویل آنها پرداخته و بر اساس آرای شخصی خود آنها را تحلیل نموده‌اند.

اما به نظر می‌رسد اینان نه از نظر علمی و نه از نظر تاریخی، توان اثبات این آراء و دیدگاهها را در مورد روایات مورد اشاره، ندارند. به همین دلیل پیروی از دیدگاهها و تأویلات آنان محل اشکال است، زیرا که پیام حقیقی آنها مبهم است و خدا و پیامبر و ائمه (ع) به حقایق امور داناترند.

شیخ مفید در «ارشاد»، ضمن بحث در نشانه‏‌های ظهور می‌نویسد: «... و نزول الترک الجزیرة و نزول الروم الرملة...»[۳]

  1. در شرایط کنونی، ترک‌ها در ایران، در شمال عراق، ترکیه، قفقاز و آذربایجان شوروی سکونت دارند، پس منظور از این سخن چیست؟ و این ترکها چه کسانی هستند ؟ روشن نیست.
  2. واژه‏ جزیره نیز که در این جمله آمده، بسیار است، کدام جزیره از جزیره‏‌های دنیا است که نژاد ترک در آن فرود می‏‌آید؟ آن جزیره کجاست؟
  3. اما روم همه‏ اروپای کنونی را شامل می‌گردد و روشن است که اروپای امروز، دارای کشورها و دولت‌های متعددی است و همۀ آنها هم جزو «روم» قدیم هستند، از این رو سؤال دیگر این است که: آیا منظور از واژه‏ روم، اسرائیل است؟ بدان اعتبار که رومیانی که برای جنگ با مسلمانان در جنگ موته آمدند در اردن و فلسطین کنونی سکونت داشتند؟ ممکن است مقصود از واژۀ روم، آمریکا باشد چرا که بیشتر آمریکایی‌ها را مهاجرانی تشکیل داده‌اند که از قارۀ اروپا رفته‌اند.
  4. واژه‏‌های «مشرق» یا «مغرب» نیز در روایات مربوط به ظهور و نشانه‏‌های ظهور، بارها بکار رفته است. سؤال این است که منظور از مشرق و مغرب چیست؟ خاور دور؟ یا خاورمیانه؟ غرب دور؟ یا مغرب عربی که شامل کشورهای لیبی، تونس، الجزائر و مراکش می‏‌شود؟ کدامیک؟
  5. همچنین در روایات این بخش واژۀ «بنوفلان» آمده است: «الا اخبرکم بآخر ملک بنی ‏فلان؟» منظور از «بنی‏ فلان» کیست؟ یا کیانند؟ برخی پنداشته‌اند مقصود بنی‏ عباس است. با آگاهی بر اینکه این سلسله، در سال ۶۵۶ هجری منقرض شده‌اند، آیا ممکن است برخی از سردمداران در کشورهای عربی از نژاد و نسب آنان باشند؟

به هر حال شناخت نام‌ها و مکان‌هایی که در این روایات آمده و به راز و رمز شباهت دارند، مشکل و گاه ناممکن است. بنابراین بهتر است این گونه نشانه‏‌ها و علایم ظهور به همان نحو که ذکر شده‌اند ترسیم شوند. آینده خود با رخدادهایش، این واژه‌‏ها و نام‌ها را تفسیر و مصادیق آنهارا تبیین و در موارد شایستۀ آنها، تطبیق خواهد نمود.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. شیخ صدوق؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۶۵۰.
  2. علی دوانی؛ نورمهدی، ص۷۰.
  3. شیخ مفید؛ ارشاد، ج۲، ص۳۷۳.

منابع

  • شیخ صدوق؛ کمال الدین و تمام النعمه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۵۹ق.
  • شیخ مفید؛ الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.

پیوند به بیرون