قطب‌الدین راوندی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
قطب راوندی
سعید بن عبدالله

مزار قطب راوندی در حرم حضرت معصومه (س)
زادروز ؟
زادگاه راوند
استادان فضل بن حسن طبرسی، عمادالدین طبری، صفی الدین مرتضی بن داعی رازی، ابو نصر الغازی و...
شاگردان ابن شهر آشوب مازندرانی ، منتجب الدین رازی و...
شناخته‌شده برای محدث، مفسر، متکلم، فقیه، فیلسوف
دین اسلام
مذهب شیعه
آثار الخرائج و الجرائح، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، تهافت الفلاسفه، آیات الاحکام، قصص الانبیاء و...

قطب‌الدین سعید بن عبدالله بن حسین بن هبةالله راوندی کاشانی (متوفای ۵۷۳ هجری قمری) معروف به قطب راوندی محدث، مفسر، متکلم، فقیه، فیلسوف و مورخ بزرگ شیعه در قرن ششم هجری و از شاگردان شیخ طبرسی صاحب تفسیر مجمع البیان است. وی دارای تألیفات بسیاری است که معروف‌ترین اثر وی کتاب الخرائج و الجرائح است.

ابن شهر آشوب مازندرانی و منتجب الدین رازی مشهورترین شاگردان او هستند.

زندگانی

تاریخ دقیق ولادت وی مشخص نیست اما محل ولادت او در راوند شهری در نزدیکی کاشان بوده است.[۱] افندی اصفهانی می‌گوید: نام وی بیشتر با انتساب به جدش یعنی «‌سعید بن هبة الله‌» شناخته می‌شود.[۲] کنیه قطب راوندی، ابوالحسن و ابوالحسین گزارش شده است.[۳]

وی تحصیلات ابتدایی را در راوند نزد پدر و پدربزرگ خویش گذراند و سپس راهی قم گردید. طبق گفته افندی اصفهانی وی روایاتی را از بزرگان حدیث در اصفهان، خراسان و همدان شنیده و نقل کرده است.[۴]

فرزندان

سید محسن امین نام فرزندانِ عالم و فاضلِ قطب راوندی را این گونه نقل می‌کند:

از نگاه بزرگان و عالمان

  • علامه امینی: راوندی یکی از پیشوایان علمای شیعه، برگزیده این طایفه و یکی از اساتید فقه و حدیث و از نوابغ و رجال علم و ادب است. هیچگونه عیبی در آثار فراوانش و هیچ غباری در فضایل و تلاش‌ها و خدمات دینی و اعمال نیکو و کتب ارزنده‌اش وجود ندارد.[۶]
  • صاحب روضات الجنات: فقیه، فردی شاخص و موثق که دارای تصنیفات متعدد است.[۷]
  • میرزا عبدالله افندی اصفهانی: شیخ، امام فقیه، قطب الدین راوندی، شخصی فاضل، عالم، متبحر، فقیه، محدث، متکلم، آشنای به اخبار و احادیث و شاعر بوده است.[۸]
  • شیخ عباس قمی: وی عالم، متبحر، فقیه، محدث، مفسر، محقق... و از بزرگ‌ترین محدثان شیعه است.[۹]
  • ابن حجر عسقلانی از بزرگان اهل سنت: او بر مذهب شیعه و در جمیع علوم فاضل است و در همه انواع، صاحب تصنیف است.[۱۰]

مشایخ و اساتید

شاگردان

  • نصیر الدین حسین بن سعید راوندی، فرزندش
  • ظهیر الدین محمد بن سعید راوندی، دیگر فرزند او
  • قاضی احمد بن علی بن عبد الجبار طوسی
  • قاضی جمال الدین علی بن عبد الجبار طوسی
  • فقیه علی بن محمد مدائنی
  • فقیه عزالدین محمد بن حسن علوی بغدادی
  • زین الدین ابو جعفر محمد بن عبد الحمید بن محمود دعویدار
  • رشید الدین محمد بن علی معروف به ابن شهر آشوب مازندرانی مشهورترین و برجسته‌ترین شاگرد قطب راوندی.
  • شیخ منتجب الدین رازی.[۱۲]

آثار و تألیفات

آثار قطب راوندی نزدیک به ۶۰کتاب و رساله گزارش شده است. برخی از تألیفات وی در علوم گوناگون عبارتند از:

علم تفسیر

  1. «‌ام القرآن ».
  2. «‌تفسیر القرآن‌» در ۲جلد.
  3. «‌خلاصة التفاسیر‌» در ۱۰ جلد.
  4. «‌شرح آیات المشکله فی التنزیه ».
  5. «‌اللباب فی فضل آیة الکرسی ».
  6. «‌الناسخ و المنسوخ من القرآن ».

نهج البلاغه

  1. منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة (راوندی)

ابن ابی الحدید می‌گوید:

کسی قبل از من تا آن اندازه که اطلاع دارم به تفسیر نهج البلاغه نپرداخته است بجز یک نفر و آن سعید بن هبة الله بن حسین معروف به قطب راوندی است.[۱۳]
کتاب الخرائج و الجرائح.

کلام و فلسفه

  1. «‌الخرائج و الجرائح ». این کتاب معروف‌ترین اثر قطب راوندی است که پیرامون مسأله معجزه و شیوه زندگی رسول خدا(ص) و ائمه اطهار(ع) است. این اثر دو بار به فارسی ترجمه شده است.
  2. «‌ام المعجزات ».
  3. «‌الاختلافات ». این کتاب در برگیرنده اختلافهای کلامی بین شیخ مفید و سید مرتضی بوده و ۹۵ مسأله اختلافی در آن بررسی شده است.
  4. «‌تهافت الفلاسفه ». این کتاب در موضوع حکمت و فلسفه نگارش شده و به تناقض گویی فلاسفه پرداخته است.
  5. «‌جواهر الکلام فی شرح مقدمة الکلام ». شرحی بر کتاب «‌مقدمة الکلام‌» شیخ طوسی در علم کلام است.

فقه

  1. «‌آیات الاحکام ».
  2. «‌احکام الاحکام ».
  3. «‌الانجاز ». شرحی است بر کتاب «‌الایجاز فی الفرائض‌» شیخ طوسی.
  4. «‌حل المعقود فی الجمل و العقود ».
  5. «‌الشافیة فی الغسلة الثانیة ».
  6. «‌الخمس ».
  7. «‌من حضره الاداء و علیه القضاء ».
  8. «‌رسالة الفقهاء ».
  9. «‌مشکلات النهایة ».
  10. «‌المنتهی فی شرح النهایة». این کتاب به شرح نهایه شیخ طوسی پرداخته و در ۱۰جلد به چاپ رسیده است.
  11. «‌الرائع فی الشرایع ».
  12. «‌النیات فی جمیع العبادات ».
  13. «‌نهیة النهایه ».
  14. «‌فقه القرآن ».

حدیث

  1. «‌تحفة العلیل ». در موضوع دعا و آداب آن و احادیث مربوط به امراض و بلاها.
  2. «‌رساله فی صحه احادیث اصحابنا ». موضوع آن بیان صحت احادیثی است که علمای شیعه نقل کرده‌اند.
  3. «‌شرح الکلمات المائه ». شامل شرح صد کلمه از سخنان حضرت علی(ع).
  4. «‌ضیاء الشهاب ». شرحی بر کتاب شهاب الاخبار قاضی قضاعی. افندی اصفهانی از این کتاب این گونه برداشت کرده است که قطب راوندی به تصوف تمایل داشته، زیرا کلام صوفیه را نقل کرده است.[۱۴] این سخن افندی قابل تأیید نیست زیرا قطب درصدد بیان احادیث نبوی است؛ علاوه بر اینکه، درباره قاضی قضاعی احتمال تشیع داده‌اند.[۱۵]
  5. «‌لباب الاخبار ».
  6. «‌لب اللباب ». اخبار و احادیثی در موضوع اخلاق.
  7. «‌مزار ». کتابی بزرگ در موضوع زیارت نامه ها.
  8. «‌المجالس فی الحدیث ».
  9. «‌الدعوات ».

تاریخ

  1. «‌جنی الجنتین ». در تاریخ اولاد امام هادی(ع) و امام عسکری(ع).
  2. «‌قصص الانبیاء».

اصول فقه

  1. «‌المستقصی ». این کتاب در علم اصول فقه و شرحی بر «‌الذریعه‌» سید مرتضی در علم اصول است.

شعر و ادب

  1. «‌التغریب فی التعریب ».
  2. «الإغراب في الإعراب ».
  3. «‌شرح العوامل المأئه ». شامل صد عامل در علم نحو.
  4. «‌غریب النهایه ». در شرح لغت‌های مشکل فقهی کتاب نهایه شیخ طوسی.
  5. «‌نفثه المصدور‌» دیوان اشعار قطب راوندی.[۱۶]

وفات و مدفن

قطب الدین راوندی در سال ۵۷۳ هجری قمری درگذشت.[۱۷] پیکرش در حرم حضرت معصومه (س) خاک سپرده شد. به سفارش آیت الله مرعشی نجفی سنگ قبری بزرگی بر مزار او نصب شد. مزار او در صحن اتابکی (امام رضا) هنگام ورود و خروج زائران در معرض دید است.

آیت الله اراکی با واسطه آخوند محمد حسن جلالی از استادش (شیخ محمدحسین) نقل کرده که در نزدیکی زمان مشروطیت در اثر تعمیر صحن، روزنه‌ای به قبر قطب راوندی باز شد و من از نزدیک سر دو زانوی راوندی را سالم دیدم. آیت الله اراکی گفته است:

من قبلاً این داستان را شنیده بودم و این مطلب هم بین مردم قم متواتر بود که جنازه قطب راوندی تازه است.[۱۸]

پانویس

  1. امین، اعیان الشیعة، ج۷، ص۲۳۹.
  2. افندی، ریاض العلماء، ج۲، ص۴۱۹.
  3. امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۲۳۹.
  4. افندی، ریاض العلماء، ج۲، ص۴۲۵.
  5. امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۱ق، ج۷، ص۲۴۰.
  6. امینی، الغدیر، ج۵، ص۳۷۹.
  7. خوانساری، روضات الجنات، ج۴، ص۶ و ۷.
  8. افندی، ریاض العلماء، ج۲، ص۴۱۹.
  9. قمی، الکنی و الالقاب، ج۳، ص۷۲.
  10. عسقلانی، لسان المیزان، ۱۳۹۰ ق، ج۳، ص۴۸.
  11. خوانساری، روضات الجنات، ج۴، ص۷.
  12. به نقل از ریاض العلماء، روضات الجنات، اعیان الشیعة و...
  13. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۹۵۹ م، ج۱، ص۵.
  14. افندی، ریاض العلماء، ج۲، ص۴۲۱.
  15. مصطفی صادقی، دیدگاه تاریخی راوندیان، ۱۳۸۶ش.
  16. برگرفته از الذریعه، ریاض العلماء، روضات الجنات، اعیان الشیعه و...
  17. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ ق، ج۱۰۵، ص۱۳۵.
  18. مهدی‌پور، اجساد جاویدان، ۱۳۸۹.ص۱۵۲

منابع

  • ابن أبی الحدید، شرح نهج البلاغة، محمد أبو الفضل إبراهیم، ‌دار إحیاء الکتب العربیة، ۱۹۵۹ م.
  • افندی، عبدالله، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، قم، مطبعة الخیام، بی‌تا.
  • امین، محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۲۱ق.
  • امینی، عبدالحسین، الغدیر، بیروت، دار الکتاب العربی، بی‌تا.
  • صادقی، مصطفی، دیدگاه تاریخی راوندیان، نامه تاریخ‌پژوهان، تابستان ۱۳۸۶ - شماره ۱۰.
  • عسقلانی، ابن حجر، لسان المیزان، بیروت، الاعلمی، ۱۳۹۰ ق.
  • خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان، بی‌تا.
  • قمی، عباس، الکنی و الالقاب، تهران، مکتبة الصدر، بی‌تا.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ ق.
  • مهدی‌پور، علی‌اکبر. اجساد جاویدان. قم، حاذق، ۱۳۸۹ش.