اکبر هاشمی رفسنجانی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اکبر هاشمی رفسنجانی
اکبر هاشمی رفسنجانی.jpg
شناسنامه
نسب میرزاعلی هاشمی بهرمانی
زادروز ۳ شهریور ۱۳۱۳ش
زادگاه بهرمان ایران
تاریخ درگذشت ۱۹ دی ۱۳۹۵ش
آرامگاه حرم امام خمینی، بهشت زهرا تهران.
نام همسر عفت مرعشی
فرزندان محسن، مهدی، یاسر، فاطمه و فائزه.
اطلاعات سیاسی
پست‌ها عضو شورای انقلاب، رئیس مجلس شورای اسلامی، رئیس جمهور، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، عضو مجلس خبرگان ، جانشین فرماندهی کل قوا.
استادان امام خمینی، آیت الله بروجردی، سید محمد محقق داماد، شیخ مرتضی حائری، سید محمد حسین طباطبایی.
وبگاه رسمی http://www.hashemirafsanjani.ir/

اکبر هاشمی بهرمانی، مشهور به اکبر هاشمی رفسنجانی (۱۳۱۳ - ۱۳۹۵ش)، روحانی و سیاستمدار شیعی- ایرانی و از تاثیرگذار‌ترین شخصیت‌های جمهوری اسلامی ایران. وی از یاران شاخص امام خمینی در مبارزه علیه حکومت پهلوی بود و چند بار دستگیر و زندانی شد.از موسسان جامعه روحانیت مبارز تهران، عضویت در شورای انقلاب، سرپرستی وزارت کشور، عضویت در هیات موسس حزب جمهوری، ریاست مجلس شورای اسلامی، جانشین فرماندهی کل قوا و فرماندهی جنگ، دو دوره ریاست جمهوری، ریاست شورای عالی امنیت ملی، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام از تاسیس تا زمان درگذشت، امامت جمعه موقت تهران از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۸ش، نمایندگی مردم تهران در مجلس خبرگان از ابتدا تاکنون و ریاست آن مجلس از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۹ش، و ریاست هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی از جمله فعالیت‌های وی پس از انقلاب بود.

زندگی‌نامه

اکبر هاشمی بهرمانی در ۳ شهریور ۱۳۱۳ش در روستای بهرمان شهرستان رفسنجان در استان کرمان به دنیا آمد. پدرش میرزاعلی هاشمی بهرمانی تحصیلات حوزوی داشت و از باغداران منطقه بود که محل رجوع مسائل دینی و مادی مردم بود. مادرش ماه‌بی‌بی صفریان نام داشت. هاشمی در ۵ سالگی تحصیل قرآن، گلستان سعدی و نصاب الصبیان را در مکتب‌خانه آغاز کرد. در سال ۱۳۲۷ش و در سن ۱۴ سالگی به همراه پسرعمویش محمد هاشمیان برای تحصیل علوم دینی به قم رفت.[۱]

هاشمی دروس مقدمات و سطح را در درس حسینعلی منتظری، علی مشکینی، محمد صدوقی، مصطفی اعتمادی و محمد مجاهدی حاضر شد و در درس خارج مراجعی از جمله بروجردی، امام خمینی، محقق داماد، سید محمدرضا گلپایگانی، مرتضی حائری یزدی و سید شهاب الدین نجفی مرعشی شرکت کرد. همچنین فلسفه و تفسیر را از علامه طباطبایی، حسینعلی منتظری و ابوالفضل زاهدی آموخت.[۲]

هاشمی در سال ۱۳۳۷ش با عفت مرعشی ازدواج کرد. فاطمه، محسن، فائزه، مهدی و یاسر پنج فرزند آنان هستند.[۳]

هاشمی رفسنجانی، یکشنبه ۱۹ دی ۱۳۹۵، در پی سکته قلبی، به بیمارستان شهدای تجریش منتقل شد و همان روز در ۸۲ سالگی درگذشت. در ۲۱ دی ۱۳۹۵، آیت الله خامنه‌ای در دانشگاه تهران بر پیکر او نماز اقامه کرد و پس از تشییع در حرم امام خمینی به خاک سپرده شد.

آثار

تفسیر راهنما.jpg
  • سرگذشت فلسطین (ترجمه)
  • امیرکبیر: قهرمان مبارزه با استعمار
  • آزاداندیشی اسلامی و روشنفکری اسلامی
  • فرهنگ قرآن (۳۳ جلد)
  • تفسیر راهنما
  • ان‍ق‍لاب‌ ی‍ا ب‍ع‍ث‍ت‌ ج‍دی‍د
  • جهان در عصر بعثت با مشارکت محمدجواد باهنر
  • جایگاه مساجد در نظام اسلامی از منظر قرآن
  • ال‍س‍ی‍اس‍ة الاق‍ت‍ص‍ادی‍ة ف‍ی‌ ال‍ح‍ک‍وم‍ة الاس‍لام‍ی‍ة
  • تحقیقی کوتاه پیرامون معجزه
  • خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی[۴]

مبارزات انقلابی و اقدامات فرهنگی تا سال ۱۳۵۷

هاشمی در سال‌های اولیه اقامت در قم با فدائیان اسلام آشنا شد. وی به فدائیان علاقه داشت اما برخی از رفتارهای سیاسی آنان را نمی‌پسندید و جانب مرجع تقلید خود آیت الله بروجردی را می‌گرفت.[۵] وی چند سال بعد با امام خمینی آشنا شد و در جمع شاگردان وی قرار گرفت.[۶] هاشمی در سال ۱۳۳۶ش برای اولین بار با آیت الله خامنه ای آشنا شد.[۷]

در سال ۱۳۳۷ش که ایام تبلیغی محرم را در همدان می‌گذراند، در روز عاشورا ضمن اشاره به سرنوشت سقوط نظام سلطنتی عراق، انتقاد تندی را متوجه نظام سلطنتی پهلوی کرد که به همین دلیل دستگیر و بعد از چند روز آزاد شد.[۸]

هاشمی در سال ۱۳۳۸ش با همکاری دوستان خود به‌ویژه محمدجواد باهنر و مشورت امام خمینی، نشریه مکتب تشیع را منتشر کرد.[۹] در این نشریه مسائل اجتماعی و سیاسی به شکل نو توسط متفکران اسلامی و فضلای حوزوی عرضه می‌شد تا در رقابت با اندیشه‌های مارکسیستی و ملی‌گرایانه از دیدگاه‌های اسلامی دفاع کند.[۱۰]

هاشمی در سال ۱۳۴۱ش و در ماجرای لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی از سوی امام خمینی به استان‌های يزد و كرمان رفت و پیام امام را به علما رساند. در ۲۱ فروردین ۱۳۴۲ پس از حادثه فيضيه دستگير و جزء اولين طلاب به سربازی اعزام شد[۱۱] و بعد از واقعه ۱۵ خرداد پادگان را ترک کرد و بازنگشت.[۱۲] وی در سال ۱۳۴۳ش كتاب سرگذشت فلسطين نوشته اکرم زعیتر را به فارسی ترجمه کرد.[۱۳] در دوران حصرِ امام خمینی، هاشمی با همکاری دوستانش دو نشریه بعثت و انتقام را منتشر کردند.[۱۴] هاشمی با امضای اعلامیه‌ای اعتراضی به تبعید امام خمینی توسط ساواک در تاريخ ۱۳۴۳/۱۲/۱۲ دستگیر و چهار ماه زندانی شد.[۱۵] او در ۶ دی ماه ۱۳۴۴ش در نجف‌آ‌باد در پایان یک سخنرانی برای سلامتی امام خمینی دعا کرد و دستگیر شده و به قم بازگردانده شد.[۱۶]

با کشف اساسنامه گروه مخفی یازده نفره از شاگردان آیت الله خمینی، هاشمی تحت تعقیب قرار گرفت و زندگی نیمه‌مخفی در پیش گرفت.[۱۷] در همین دوران کتاب «امیرکبیر یا قهرمان مبارزه با استعمار» را منتشر کرد و در خلال این کتاب، اندیشه‌های اصلاحی امیرکبیر در ایران و نیاز کشور به تحول و از میان بردن مفاسد را مطرح کرد.[۱۸]

ساواک در سال ۱۳۵۰ش برای پیشگیری از اخلال در جشن‌های ۲۵۰۰ ساله، جمعی از روحانیان از جمله هاشمی را دستگیر کرد، ولی در سال ۱۳۵۱ش با وثیقه آزاد شد.[۱۹] وی بار دیگر به سبب فعاليت‌های سرّی و مسافرت به خارج از كشور، در سال ۱۳۵۴ش دستگير و تا پاييز ۱۳۵۷ش زندانی شد.[۲۰] هاشمی بعد از آزادی از زندان به همراه مرتضی مطهری، محمدجواد باهنر، مهدوی کنی، سید علی حسینی خامنه‌ای، سید محمد حسینی بهشتی، جامعه روحانیت مبارز تهران را تشکیل دادند.[۲۱]

از شورای انقلاب تا مسئولیت‌های اجرایی پس از پیروزی انقلاب

در سال ۱۳۵۷ش با تشکیل شورای انقلاب، هاشمی به عضویت این شورا درآمد و در ساماندهی راهپیمایی‌ها و در شکل‌گیری و مدیریت اعتصاب دانشگاه تهران برای بازگشایی فرودگاه مهرآباد نقش داشت.[۲۲] او همچنین برای حل مشکل سوخت مردم در قالب هیئت اعزامی امام خمینی به مناطق نفتی سفر کرد[۲۳] و در تشکیل ستاد استقبال و تأمین امنیت رهبر انقلاب فعال بود. هاشمی در ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ حکم امام خمینی برای نخست وزیری مهندس بازرگان را قرائت کرد.[۲۴]

او در بهمن ۱۳۵۷ به همراه سید محمد حسینی بهشتی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، سید علی خامنه ای و محمدجواد باهنر، حزب جمهوری اسلامی را تأسیس کردند تا در رقابت با گروه‌های دیگر به نیروهای همفکر انسجام دهند.[۲۵]

هاشمی در ۴ خرداد ۱۳۵۸، توسط گروه فرقان مورد سوء قصد قرار گرفت، اما با کمک همسرش از ترور جان سالم به‌در برد و زخمی شد. در پی این اتفاق،امام خمینی پيامی صادر کرد و جمله‌ای از آن پیام مشهور شد: «بدخواهان بدانند هاشمی زنده است، چون نهضت زنده است.»[۲۶]

در تیرماه ۱۳۵۸، شورای انقلاب و دولت موقت ادغام شدند و برخی از روحانیان به وزارتخانه‌ها رفتند. هاشمی به وزرات کشور رفت و نماینده شورای انقلاب و معاون سپاه پاسداران وزرات کشور شد. در این دوره، مسئولیت وزرات کشور با هاشم صباغیان بود.[۲۷] هاشمی پس از استعفای دولت موقت، سرپرست وزرات کشور شد.[۲۸]

ریاست مجلس شورای اسلامی

هاشمی در انتخابات اولین دوره مجلس پس از انقلاب، در ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ از تهران به‌عنوان نفر چهاردهم انتخاب شد[۲۹] و در جایگاه ریاست مجلس قرار گرفت.[۳۰] از جمله اقدامات اساسی و جنجال‌برانگیز مجلس اول، تصویب عدم کفایب سیاسی ابوالحسن بنی صدر[۳۱] و تصویب آزادی گروگان‌های سفارت آمریکا بود.

هاشمی، ۲۰ مهر ۱۳۵۹ به عضویت شورای عالی دفاع و سخنگوی آن شورا منصوب شد. یک سال بعد در ۲۱ مهر ۱۳۶۰ توسط امام خمینی به عنوان نماینده رهبری در شورای عالی دفاع منصوب و سپس جانشین فرمانده کل قوا شد.[۳۲] این مسئولیت تا پایان جنگ ادامه داشت. بعدها نحوه پایان جنگ یکی از مسائل مناقشه‌برانگیز تا زمان درگذشت وی بود. انتخابات دومین دوره مجلس شورا، پس از انقلاب بهمن ۱۳۵۷، در روز جمعه ۲۶ فروردین ۱۳۶۳ برگزار گردید و هاشمی رفسنجانی مجددا انتخاب و در جایگاه ریاست مجلس نشست.

دانشگاه آزاد اسلامی

هاشمی رفسنجانی، ۳۱ اردیبهشت ۱۳۶۱، در خطبه نماز جمعه تهران برای اولین بار از طرحی به نام دانشگاه آزاد اسلامی سخن گفت. در آذر همان سال، اساسنامه دانشگاه نوشته شد. سرمایه اولیه این دانشگاه، یک میلیون تومان کمک امام خمینی بود و اولین آزمون ورودی آن در اسفند ۶۱ با شرکت ۳۲ هزار داوطلب برگزار شد. این دانشگاه دارای پنج میلیون فارغ التحصیل، ده میلیون متر مربع فضای آموزشی، هفتاد هزار عضو هیات علمی و مدرس تمام‌وقت و نیمه‌وقت است.[۳۳] هاشمی از زمان تاسیس تا زمان درگذشت، ریاست هیات موسس و هیات امنای این دانشگاه را بر عهده داشت. بعد از درگذشت هاشمی، آیت الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، علی اکبر ولایتی را به ریاست هیات موسس این دانشگاه منصوب کرد.[۳۴]

ریاست جمهوری

هاشمی رفسنجانی از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ دو دوره به‌عنوان رییس جمهور انتخاب شد.[۳۵] مهمترین دغدغه‌های این دولت، بازسازی کشور بعد از جنگ هشت ساله بود که ویرانه‌های زیادی را بر جای گذاشته بود.[۳۶] از این رو برنامه توسعه اقتصادی از اهداف اصلی این دولت بود. سیاست باز اقتصادی و وضع قوانین ضد انحصار، از جمله اقدامات این دوره بوده است. این دولت بعدها به دولت سازندگی مشهور شد. بعدها تا درگذشت هاشمی از برنامه های فرهنگی و سیاسی این دوره انتقاد می‌شد.[۳۷]

مزار هاشمی رفسنجانی

ریاست مجمع تشخیص نظام

مجمع تشخیص مصلحت نظام در سال ۱۳۶۶ش و به فرمان امام خمینی تشکیل شد که در بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ رسماً وارد قانون اساسی شد. ریاست این مجمع از ابتدای تأسیس رسمی(۱۳۶۸) تا درگذشت اکبر هاشمی رفسنجانی بر عهده وی بود. این مجمع سياست‌های كلی نظام را تهيه و به رهبری ارائه می‌کند. چشم‌انداز ۲۰ ساله نظام در دوره ریاست هاشمی بر مجمع تهیه و آماده شد.

هاشمی در سال ۱۳۷۸ در انتخابات مجلس از تهران کاندیدا شد و رتبه سی‌ام را به دست آورد. او در بازشماری آرا، نفر بیستم شد. در جریان انتخابات، انتقادها و تخریب‌هایی علیه هاشمی صورت گرفته بود.[۳۸] هاشمی از رفتن به مجلس انصراف داد. او در همین زمینه گفته بود که تشخیص داده است اگر به مجلس برود تبدیل به نقطه اختلاف خواهد شد.[۳۹]

اکبر هاشمی رفسنجانی، در سال ۱۳۸۴ش در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کرد و در مرحله دوم انتخابات شکست خورد و محمود احمدی‌نژاد به ریاست جمهوری رسید[۴۰] هاشمی همواره از منتقدین اصلی دولت احمدی‌نژاد بود. احمدی‌نژاد نیز در دوره مبارزات انتخاباتی و دوران ریاست جمهوری، همواره از منتقدین سیاست‌ها و عملکرد هاشمی بود.[۴۱]

هاشمی رفسنجانی که از دوره اول مجلس خبرگان در این مجلس به‌عنوان نماینده تهران حضور داشت، در شهریور ۱۳۸۶ به دنبال درگذشت علی مشکینی رئیس فقید مجلس خبرگان ، در دومین اجلاس سالانه دوره چهارم مجلس خبرگان، به ریاست این مجلس انتخاب شد[۴۲] و در سال ۱۳۸۹ از ریاست این مجلس کنار رفت.[۴۳]

پانویس

  1. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۳۰.
  2. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵، ص۳۴.
  3. هاشمی رفسنجانی در دوران مبارزه، ۱۳۷۶، ص۹۶.
  4. کتابشناسی آیت‌الله «هاشمی رفسنجانی، پایگاه اطلاع رسانی کتابشناسی شیعه، تاریخ بازدید ۹۵/۱۰/۲۱
  5. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵، ص۴۴.
  6. هاشمی رفسنجانی در دوران مبارزه، ۱۳۷۶، ص۱۰۳.
  7. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵، ص۴۴.
  8. هاشمی رفسنجانی در دوران مبارزه، ۱۳۷۶، ص ۱۴۶.
  9. هاشمی رفسنجانی در دوران مبارزه، ۱۳۷۶، ص۱۰۴.
  10. روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۵۱.
  11. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۷۴.
  12. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۸۱.
  13. روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۸۵.
  14. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۹۶.
  15. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۹۹.
  16. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵، ص۱۰۶.
  17. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۶.
  18. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵، ص۱۰۶.
  19. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۴.
  20. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۱۶۸.
  21. روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۱.
  22. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۷.
  23. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۴.
  24. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۱۸۲.
  25. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۱۹۴.
  26. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۲۰۸ و ۲۰۹.
  27. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۲۱۴ و ۲۱۵.
  28. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۲۲۴.
  29. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۰.
  30. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۲۵۲.
  31. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۳۰۲.
  32. صحیفه امام، جلد ۲۱، نسخه الکترونیک، صفحه ۵۶. تاریخ بازدید ۹۵/۱۰/۲۳.
  33. تاریخچه دانشگاه آزاد اسلامی، سایت دانشگاه آزاد اسلامی، تاریخ بازدید ۱۳۹۵/۱۱/۲.
  34. انتصاب دکتر ولایتی به عنوان رئیس هیأت مؤسس دانشگاه آزاد اسلامی، سایت دفتر آیت الله خامنه ای، ۱۳۹۵/۱۱/۲.
  35. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۵۶۰.
  36. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۵۷۰.
  37. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۶۱۹ و ۶۲۰.
  38. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۷۴۸.
  39. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۷۵۰.
  40. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۷۹۴.
  41. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۸۰۴.
  42. شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۸۱۲.
  43. روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۸۸۲.

منابع

  • هاشمی رفسنجانی در دوران مبارزه، زیر نظر محسن هاشمی، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۷۶.
  • شیرعلی‌نیا، حعفر، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵، نشر سایه.
  • صحیفه امام، جلد ۲۱، نسخه الکترونیک، صفحه ۵۶. تاریخ بازدید ۹۵/۱۰/۲۳.
  • تاریخچه دانشگاه آزاد اسلامی، سایت دانشگاه آزاد اسلامی، تاریخ بازدید ۱۳۹۵/۱۱/۲.
  • کتابشناسی آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، پایگاه اطلاع رسانی کتابشناسی شیعه، تاریخ بازدید ۹۵/۱۰/۲۱
  • انتصاب دکتر ولایتی به عنوان رئیس هیأت مؤسس دانشگاه آزاد اسلامی، سایت دفتر آیت الله خامنه ای، ۱۳۹۵/۱۱/۲.