بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة (کتاب)

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
بهج‌الصباغه فی شرح نهج‌البلاغه
تصویر روی جلد کتاب بهج الصباغه.jpg
تصویر روی جلد کتاب بهج الصباغه
اطلاعات کتاب
نویسنده: محمدتقی شوشتری
موضوع: شرح نهج البلاغه
سبک: موضوعی
زبان: عربی
تعداد جلد: ۱۴
ناشر: امیر كبیر
تاریخ نشر: ۱۳۷۶ش

بَهْجُ الصَّباغَة فی شَرْح نَهْجُ الْبَلاغَة کتابی۱۴ جلدی در شرح نهج البلاغه. نویسنده این کتاب محمدتقی شوشتری است. وی در ابتدای هر فصل، بخشی از نهج‌البلاغه را نقل سپس به اختلاف لغات و جملات در شرح‌ها پرداخته، در ادامه صورت صحیح آن لغت یا جمله را با استناد به آیات و روایت شرح می‌دهد.

نویسنده

نوشتار اصلی: محمد تقی شوشتری

محمدتقی شوشتری (۱۲۸۱ش. نجف اشرف/۱۳۷۴ش. شوشتر) فرزند شیخ محمد کاظم معروف به علامه شوشتری و محقق شوشتری از علمای شیعه امامی در قرن اخیر است. وی از نوادگان شیخ جعفر شوشتری صاحب الخصائص الحسینیه است. از مشهورترین آثار او کتاب‌های قاموس الرجال را می‌توان نام برد. این کتاب دومین اثر علمی وی است.[۱]

انگیزه نگارش

شوشتری با بررسی شرح ابن ابی الحدید، شرح ابن میثم و شرح خویی اشاره به ضعف و کاستی‌های آنان تصمیم می‌گیرد شرح جامعی که مطالب تاریخی و ادبی و اخبار قوی در آن آمده باشد را بنویسد.[۲]

علت نام‌گذاری

مؤلف درآخرین جمله‌ای که در مقدمه کتاب نوشته به علت نامیدن این اثر اشاره نموده و می‌نویسد: به هنگام نوشتن این اثر، خداوند متعال به من یک شادی و خوشحالی خاصی نصیب نمود.لذا این کتاب را بهج‌الصباغه نامیدم.[۳]

روش نویسنده

تستری درابتدای هر فصل و در پی هر عنوان که بخشی از نهج‌البلاغه را نقل سپس به اختلاف لغات و جملات در شرح‌ها پرداخته، در ادامه صورت صحیح آن لغت یا جمله را با استناد به آیات و روایت صحیح، به طور مستند شرح می‌دهد.[۴]

ساختار

این کتاب برخلاف شرح‌های دیگر که به ترتیب نهج‌البلاغه است، به گونه موضوعی در چهارده جلد است.[۵] در ابتدای کتاب شرح‌حالی از مؤلف، نوشته فرزندش به چشم می‌آید.[۶] در ادامه با مقدمه مولف و سپس شرح خطبه سیدرضی آغاز می‌گردد. تمام شصت فصل این کتاب، عناوین جداگانه دارد امّا مباحث هر فصل، عنوان موضوعی ندارد. بلکه همه با کلمه عنوان، آمده که ۹۳۳ عنوان است.در فصل آخر به موضوعاتِ پراکنده پرداخته و ۱۰۴ عنوان را شرح کرده است.در پایان هر جلد، فهرست تمام فصل‌ها آمده است.[۷]

محتوا

مقدمه کتاب همراه با ستایش نهج‌البلاغه و سخنان امام علی(ع) است. در ادامه نقد و بررسی نهج‌البلاغه آمده و برخی از اشتباهات سید رضی و کمبودهای سه تا از شرح‌های مهم نهج‌البلاغه ذکر شده است. محتوای اصلی این اثر از سوی تستری در شصت فصل طراحی و تدوین شده است.[۸] برخی از این فصل‌ها عبارتند:
توحید، آفرینش جهان و فرشتگان، خلقت انسان، نبوت، امامت، علم امام علی و دیگر صفات اخلاقی آن حضرت مانند زهد، تفسیر آیات قرآن کریم، قضاوت‌ها، دعاها، دوستی و دشمنی او، شجاعت و شهامت وی، دوستان و دشمنان امام، سرزنش‌های او نسبت به کارگزاران خود، گله‌ها و شکایت‌های ایشان، کاستی‌های مردمان و اختلاف آنان، قضا و قدر، رهنمودهای آن حضرت به عمر و عثمان، موضوع بیعت با آن حضرت، جنگ جمل، صفین، جنگ نهروان و... [۹]

ویژگی‌ها

برخی امتیازات این اثر را این گونه برشمردند:

  1. موضوعی بودن شرح.
  2. نگرش انتقادی به برخی از شرح‌های پیشین.
  3. تصحیح متن نهج‌البلاغه، براساس شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ابن میثم و یک متن خطی.
  4. مستندسازی روایات نهج البلاغه براساس متون قبل از تألیف نهج البلاغه.
  5. گستردگی موضوعات مورد بحث.(۶۰ عنوان اصلی)
  6. توجه به ظرائف حوادث تاریخی.
  7. بی‌طرفی علمی در نقد و بررسی.[۱۰]

وضعیت انتشار

چاپ نخست این کتاب توسط مکتبه الصدر، تهران در بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ق، به انجام رسید، ولی کیفیت چاپ کتاب، نامناسب بود و از جهت ویرایش و تصحیح نیز از وضعیت مطلوبی برخوردار نبود. چاپ جدید کتاب را انتشارات امیرکبیر در ۱۴ جلد در قطع وزیری به انجام رسانده که اختلاف زیادی با چاپ قبلی دارد. در این چاپ، اصلاحات زیادی صورت گرفته است.

چاپ دیگری به تحقیق احمد پاکتچی، توسط بنیاد نهج البلاغه تهران در سال ۱۳۶۸ صورت گرفته است.

کاستی‌ها

برخی معتقدند این کتاب نقص‌هایی دارد که عبارتند از:

  1. بیشتر این شرح نقلی است و مطالب عقلی و فلسفی درآن دیده نمی‌شود.
  2. موضوعات جدید نظیر سیاست، تجربه دینی، انسان شناسی و...یافت نمی‌شود.
  3. ترتیب منطقی بین فصل‌های شصت گانه وجود ندارد.
  4. کتاب فاقد فهارس فنی است.
  5. اشعار و روایات اعراب‌گذاری نشده و ضبط کلمات مشخص نیست.[۱۱]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. تستری، بهج‌الصباغه، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۱۱.
  2. رشاد، دانشنامه امام علی، بروجردی وصدرایی، مقاله:شرح‌های نهج البلاغه، ۱۳۸۰ش، ج۱۲، ص۱۳۸.
  3. تستری، بهج‌الصباغه، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۳۷.
  4. رشاد، دانشنامه امام علی، بروجردی وصدرایی، مقاله:شرح‌های نهج‌البلاغه،۱۳۸۰ش، ج۱۲،ص۱۳۸.
  5. دلشاد، چشمه خورشید، ۱۳۷۷ش،ص۳۸۲.
  6. تستری، بهج‌الصباغه، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۱۱.
  7. تستری، بهج‌الصباغه، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۲۸.
  8. رشاد،دانشنامه امام علی،بروجردی وصدرایی، مقاله:شرح‌های نهج البلاغه،۱۳۸۰ش، ج۱۲،ص۱۳۸.
  9. رشاد، دانشنامه امام علی، بروجردی و صدرایی، مقاله:شرح‌های نهج البلاغه،۱۳۸۰ش، ج۱۲،ص۱۳۹.
  10. رشاد، دانشنامه امام علی، بروجردی وصدرایی، مقاله:شرح‌های نهج البلاغه،۱۳۸۰ش، ج۱۲،ص۱۴۰.
  11. رشاد، دانشنامه امام علی، بروجردی وصدرایی، مقاله:شرح‌های نهج البلاغه،۱۳۸۰ش، ج۱۲،ص۱۴۱.

منابع

  • تستری، محمد، بهج‌الصباغه فی شرح نهج‌البلاغه، تحقیق احمد پاکتچی، تهران، بنیاد نهج البلاغه، ۱۳۶۸ش.
  • دلشاد تهرانی، مصطفی، چشمه خورشید آشنایی با نهج البلاغه، تهران، خانه‌اندیشه جوان، ۱۳۷۷ش.
  • رشاد،علی اکبر، دانشنامۀ امام علی(ع)، بروجردی، مصطفی، صدرایی خویی، علی، شرح‌های نهج البلاغه، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۰ش.