سید جعفر شهیدی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید جعفر شهیدی
سید جعفر شهیدی.jpg
زادروز ۱۲۹۷
بروجرد
مرگ ۲۳ دی ۱۳۸۶
تهران
بنیانگذار مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی
پیشه رئیس موسسه لغت‌نامه دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی
کتاب‌ها همکاری در تدوین فرهنگ معین و لغت‌نامه دهخدا، ۴ عنوان ترجمه، ۳ عنوان تصحیح و...
فرزندان احسان شهیدی
مدرک تحصیلی اجتهاد حوزوی، دکترای رشته ادبیات فارسی
شاگرد علی‌اکبر دهخدا و بدیع‌الزمان فروزانفر
دلیل سرشناسی از پژوهشگران برجسته زبان و ادبیات فارسی، فقه و تاریخ اسلام
وب‌گاه رسمی پایگاه علامه سید جعفر شهیدی

سید جعفر شهیدی (۱۲۹۷ - ۱۳۸۶ ه.ش)، تاریخ‌نگار، مترجم، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی و استاد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران[۱] که از شاگردان برجسته علی اکبر دهخدا و بدیع الزمان فروزانفر در دانشگاه تهران بود. او در سال ۱۳۴۰ دکترای خود را در رشته ادبیات فارسی و تاریخ دریافت کرد. پیش از آن در حوزه علمیه قم و حوزه علمیه نجف تحصیل کرده بود. او در این دوران از اساتیدی همچون آیت الله بروجردی، و آیت الله خویی بهره برد. گفته شده که شهیدی به درجه اجتهاد رسیده بود.[۲]

ترجمه شهیدی از نهج البلاغه، برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در ۱۳۶۹ش شد. این ترجمه و برخی از آثار وی همچون تاریخ تحلیلی اسلام و پس از پنجاه سال (با موضوع چرایی وقوع حادثه عاشورا) بارها تجدید چاپ شده است.

زندگی

گاهشمار زندگی سیدجعفر شهیدی[۳]
۱۲۹۷ تولد در بروجرد
۱۳۲۰ عزیمت به عراق برای ادامه تحصیلات حوزوی
۱۳۲۴ تألیف کتاب مهدویت در اسلام، پیرامون نوشته‌های احمد کسروی، چاپ اول بروجرد.
۱۳۲۷ بازگشت به ایران، تألیف کتاب جنایات تاریخ، جلد اول و دوم، کتابفروشی حافظ.
۱۳۲۸ شروع همکاری با دهخدا در لغت‌نامه.
۱۳۲۹ تألیف جنایات تاریخ، جلد سوم، دفتر نامه فروغ علم، تهران.
۱۳۳۰ تدریس در دبیرستانهای تهران، انتشار مجله فروغ علم، ترجمه و انتشار ابوذر غفاری، تخستین انقلابی اسلام، بینا، ۱۳۳۰، چاپ سوم نشر سایه، ۱۳۷۰.
۱۳۳۲ اخذ لیسانس از دانشکده معقول و منقول، ترجمه و انتشار شیرزن کربلا اثر بنت الشاطی، بروجرد، ۱۳۳۲.
۱۳۳۵ اخذ لیسانس ادبیات فارسی، تألیف چراغ روشن در دنیای تاریک (یا زندگانی امام سجاد) ، تهران، کتابفروشی و چاپخانه محمدحسن علمی.
۱۳۳۶ ترجمه انقلاب بزرگ اثر دکتر طه حسین، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علی اکبر علمی.
۱۳۳۷ تصحیح آتشکده آذر اثر لطفعلی‌بیگ آذربیگدلی، مؤسسه نشر کتاب.
۱۳۴۰ آغاز تدریس در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، اتمام دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی.
۱۳۴۱ تصحیح درّه نادره، اثر میرزامهدی خان استرآبادی، چاپ اول انجمن آثار ملی، ۱۳۴۱، چاپ دوم انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۶.
۱۳۴۲ معاونت مؤسسه لغت‌نامه دهخدا.
۱۳۴۶ همکاری با دکتر محمد معین در تهیه فرهنگ فارسی معین، سفر به اردن به دعوت دانشگاه عمان (ایراد سخنرانی)، ریاست مؤسسه لغت نامه دهخدا.
۱۳۴۷ انتشار مجموعه مقالات «‌محمد خاتم پیامبران »، مقاله «‌از ولادت تا بعثت »، ج۱، «‌از بعثت تا هجرت »، ج۲، حسینیه ارشاد.
۱۳۴۹ سفر به مصر جهت شرکت در کنفرانس اسلامی قاهره (ایراد سخنرانی).
۱۳۵۱ سفر به الجزایر (ایراد سخنرانی)، تصحیح براهین العجم اثر محمدتقی سپهر، با حواشی و تعلیقات، دانشگاه تهران.
۱۳۵۲ مجموعه مقالات یادنامه علامه امینی، با همکاری محمدرضا حکیمی.
۱۳۵۶ ترجمه و تألیف در راه خانه خدا، دانش نو، تهران، ۱۳۵۶.
۱۳۵۷ سفر به عراق به دعوت دانشگاه بغداد و ایراد سخنرانی (داشنگاه بغداد و دانشگاه موصل)، تألیف مجموعه محیط ادب، مجموعه سی گفتار به پاس پنجاه سال تحقیقات و مطالعات سیدمحمد محیط طباطبایی، با همکاری حبیب یغمایی، محمدابراهیم باستانی پاریزی و ایرج افشار، تهران، مجله یغما.
۱۳۵۸ تألیف پس از پنجاه سال، پژوهشی تازه پیرامون قیام امام حسین علیه‌السلام، چاپ اول، امیرکبیر، شرح لغات و مشکلات دیوان انوری، چاپ اول، انجمن آثار ملی، چاپ دوم، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۴.
۱۳۶۰ تألیف تاریخ تحلیلی اسلام، تاریخ تحلیلی اسلام تا پایان امویان، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، تألیف زندگانی حضرت فاطمه (س) ، چاپ اول، تهران، دفتر نشر اسلامی.
۱۳۶۲ آشنایی با زندگانی امام صادق(ع)، جامعه الامام الصادق، تهران.
۱۳۶۵ تألیف زندگانی علی بن الحسین(ع)، تهران، دفتر نشر اسلامی، ستایش و سوگ امام هشتم در شعر فارسی.
۱۳۶۸ تأسیس مرکز بین المللی آموزش زبان فارسی، سفر به چین به دعوت دانشگاه پکن، سفر به امریکا، شرکت و سخنرانی در کنفرانس شیعه در دانشگاه تمپل، فیلادلفیا، ترجمه نهج البلاغه، تهران، چاپ اول، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
۱۳۷۱ عرشیان، نشر مشعر، قم.
۱۳۷۳ سفر به چین، دریافت استاد افتخاری از دانشگاه پکن، تألیف شرح مثنوی شریف، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، جلد چهارم (دنباله کار ۳ جلد فروزانفر و جزء ۵ و ۶ (دفتر دوم)، شرح مثنوی دفتر سوم، از دیروز تا امروز، مجموعه مقاله‌ها، به کوشش هرمز ریاحی و شکوفه شهیدی، تهران، انتشارات قطره.
۱۳۷۶ علی از زبان علی، شرح زندگانی امیر مؤمنان، تهران، دفتر نشر.
۱۳۷۴ تا ۱۳۸۰ شرح مثنوی دفتر چهارم، پنجم و ششم.
۱۳۸۶ درگذشت

سید جعفر شهیدی فرزند سید محمد، در سال ۱۲۹۷ هجری خورشیدی در شهر بروجرد به دنیا آمد. شهیدی دوران تحصیل ابتدایی و اندکی از متوسطه را در بروجرد گذراند و سپس ادامه آن را در تهران به انجام رساند. او در سال ۱۳۲۰ برای تحصیل علوم دینی و فقه و اصول راهی نجف شد و تحصیلات حوزوی را در آن شهر تا حد رسیدن به درجه اجتهاد[۴] ادامه داد.

بیماری سبب بازگشت شهیدی به ایران شد. وی پس از بازگشت، در دبیرستان ابومسلم مشغول به تدریس شد و با توجه به اهمیت مدرک تحصیلی در میزان حقوق، بدون شرکت در کلاس‌ها موفق به دریافت لیسانس الهیات شد. وی ابتدا به نام سجادی معروف بود؛ اما بعدها تغییر شهرت داد و با نام شهیدی در مراکز علمی و دانشگاهی شهرت یافت. شهیدی داماد سید غلامرضا سعیدی نویسندهبیرجندی بود.[۵]

ادامه تحصیل

شهیدی رشته زبان و ادبیات پارسی را تکمیل کرد و از محضر جلال همایی و بدیع الزمان فروزانفر بهره جست و سرانجام در سال ۱۳۴۰ با اخذ درجه دکترا در این رشته، در دانشگاه تهران مشغول به تدریس شد. تدریس او در دانشگاه تا حدود سال ۱۳۴۵ش ادامه پیدا کرد. شهیدی در زمینه‌های ادبیات عرب و فارسی استادی بنام بود و همنشینی او با استادانی نظیر فروزانفر، دهخدا، همائی و محمد معین به اعتبار علمی او افزود.

همکاری با دهخدا

برخورد با محمد معین، باب آشنایی شهیدی با دهخدا را فراهم کرد. بعد از تشکیل مؤسسه لغت‌نامه دهخدا، دهخدا از سیدجعفر شهیدی دعوت به همکاری کرد و در نامه‌ای نوشت: «‌او اگر نه در نوع خود بی‌نظیر، ولی کم‌نظیر است». دهخدا در این نامه خواست به جای ۲۲ ساعت، به شهیدی شش ساعت تدریس اختصاص دهند تا بقیهٔ وقتش را در لغت‌نامهٔ دهخدا بگذراند. بعد از مرگ محمد معین، شهیدی مسؤولیت این مؤسسه را بر عهده گرفت.

افتخارات

شهیدی در سال ۱۳۶۹ه.ش برای ترجمه نهج البلاغه و در سال ۱۳۸۵ برای نگارش کتاب تاریخ تحلیلی اسلام برندهٔ جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد. او همچنین از دانشگاه پکن دکتری افتخاری دریافت کرد و در سال ۱۳۷۴ نیز موفق به دریافت نشان درجه یک علمی از اکبر هاشمی رفسنجانی ریاست وقت جمهوری اسلامی ایران شد.

از شهیدی، کتابخانه‌ای ۳۰ هزار جلدی در نارمک تهران به جای مانده است. شهیدی در سال ۱۳۷۴ منزل مسکونی خود در نارمک تهران را به شهرداری تهران واگذار کرد. این خانه در همان سال به کتابخانه عمومی دکتر شهیدی تبدیل شد. پس از درگذشت دکتر شهیدی، اتاقی در این کتابخانه به موزه نگهداری برخی آثار او اختصاص داده شد.[۶]

وفات

سید جعفر شهیدی یکشنبه ۲۳ دی ۱۳۸۶ از دنیا رفت. پیکر او چهارشنبه ۲۶ دی ۱۳۸۶ از محل بنیاد لغت‌نامه دهخدا به سمت دانشگاه تهران تشییع شد.[۷] و در امامزاده عبدالله (شهرری) دفن شد. [۸]

سمت‌ها

آثار

سید جعفر شهیدی آثار برجسته‌ای درباره تاریخ اسلام و در ترجمه متون دینی دارد. ترجمه و تفسیر نهج البلاغه او مورد توجه خوانندگان قرار گرفته است.

شهیدی اولین کتابش را در نجف و در رد احمد کسروی نوشت، «‌جنایات تاریخ‌» اثری بود که ساواک آن را توقیف کرد. شهیدی در چاپ‌های بعدی بعضی از مطالب انتقادی آن را حذف کرد.

برخی از کتاب‌های شهیدی به زبان‌های عربی، اردو، انگلیسی، فرانسه، ترکی استانبولی، ترکی آذربایجانی و ژاپنی ترجمه شده است. آثار دیگر شهیدی به شرح ذیر است:

تألیف‌ها

سید جعفر شهیدی (نفردوم از چپ) دردوران تحصیل در حوزه علمیه نجف
  1. نصحیح آتشکده آذر
  2. صیحه آسمانی (بدون نام مؤلف چاپ شده)
  3. مهدویت واسلام (۱۳۲۴)
  4. جنایات تاریخ (۱۳۲۷)
  5. چراغ روشن در دنیای تاریک (یا زندگانی امام سجاد سلام الله علیه) (۱۳۳۵)
  6. تصحیح براهین العجم اثر مورخ الدوله سپهر
  7. تصحیح دره نادره و تلخیص آن
  8. در راه خانة خدا (۱۳۵۶)
  9. پس از پنجاه سال: پژوهشی تازه پیرامون قیام امام حسین سلام الله علیه (۱۳۵۸)
  10. شرح لغات و مشکلات دیوان انوری (۱۳۵۸)
  11. تاریخ تحلیلی اسلام: تاریخ تحلیلی اسلام تا پایان امویان، (۱۳۶۲)
  12. زندگانی حضرت فاطمه سلام الله علیها (۱۳۶۰)
  13. آشنایی با زندگانی امام صادق سلام الله علیه (۱۳۶۲)
  14. زندگانی علی بن الحسین سلام الله علیه (۱۳۶۵)
  15. ستایش و سوگ امام هشتم سلام الله علیه در شعر فارسی (۱۳۶۵)
  16. عرشیان (۱۳۷۱)
  17. شرح مثنوی شریف (۱۳۷۳) از جزو دوم دفتر اول تا پایان دفتر ششم (دنبالة کار مرحوم فروزانفر)
  18. از دیروز تا امروز (مجموعة مقاله‌هاو سفرنامه‌ها) (۱۳۷۳)
  19. علی از زبان علی: شرح زندگانی امیر مؤمنان سلام الله علیه (۱۳۷۶)
  20. شرح مثنوی دفتر چهارم، پنجم و ششم (۱۳۷۴ـ۱۳۸۰)
نهج البلاغه ترجمه شهیدی

ترجمه‌ها

  1. نهج البلاغه
  2. شیر زن کربلا
  3. ابوذر غفاری نخستین انقلابی اسلام(ترجمه 1320)
  4. انقلاب بزرگ ترجمه الفتنه الکبری اثر طه حسین1336

آثار ترجمه شده

  1. «پس از پنجاه سال (قیام حسین)»، به زبانهای عربی، انگلیسی، ترکی استانبولی، ترکی آذربایجانی، ژاپنی، اردو.
  2. «کتاب زندگانی حضرت فاطمه»، به زبان ترکی استانبولی، عربی.
  3. «تاریخ تحلیلی اسلام»، به زبانهای عربی، یونانی.[۹]
  4. «علی از زبان علی، شرح زندگانی امیر مؤمنان»، به زبان عربی.

پانویس

  1. دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران
  2. شب سید جعفر شهیدیمجله فرهنگی هنری بخارا، بازبینی ۳۱ خرداد ۹۳
  3. زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر سیدجعفر شهیدی، صص۲۴۵-۲۴۹.
  4. ر.ک: احمدی گیوی، فضل و فضیلت شهیدی، در زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر سیدجعفر شهیدی، ص۱۶۷.
  5. روزنامه ابتکاربازبینی ۳۱ خرداد ۹۳
  6. گشایش اتاق موزه استاد شهیدیوبگاه تابناک، بازبینی ۳۱ خرداد ۹۳
  7. شبکه اینترنتی آفتاب بازبینی ۳۱ خرداد ۹۳
  8. پایگاه سید جعفر شهیدی
  9. زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر سیدجعفر شهیدی، ص248.

منابع

  • زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر سیدجعفر شهیدی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۹۱.

پیوند به بیرون