پرش به محتوا

افطاری: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی شیعه
Shamsoddin (بحث | مشارکت‌ها)
Shamsoddin (بحث | مشارکت‌ها)
جزبدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
{{اشتباه نشود|افطار}}
{{اشتباه نشود|افطار}}
[[پرونده:Eftar dar haram emam Reza.jpg|400px|بندانگشتی|سفره افطاری در [[حرم امام رضا(ع)]]]]
[[پرونده:Eftar dar haram emam Reza.jpg|400px|بندانگشتی|سفره افطاری در [[حرم امام رضا(ع)]]]]
'''افطاری''' خوردنی‌ای که روزه‌دار با آن [[روزه|روزه‌‌اش]] را [[افطار]] می‌کند. در روایات به افطاری‌دادن سفارش شده است. مسلمانان در کشورهای مختلف سفره افطاری پهن می‌کنند و برای افطاری‌دادن آداب و رسوم خاصی دارند.
'''افطاری''' خوردنی‌ای که روزه‌دار با آن [[روزه|روزه‌‌اش]] را [[افطار]] می‌کند. بنا بر روایات پاداش افطاری‌دادن برابر با پاداش روزه‌داری است و [[اهل‌البیت علیهم‌السلام|اهل‌بیت(ع)]] به آن سفارش شده است. مسلمانان در کشورهای مختلف سفره افطاری پهن می‌کنند و برای افطاری‌دادن آداب و رسوم خاصی دارند.  


==فضیلت ==
==فضیلت ==
افطاری خوراکی است که روزه‌دار با آن روزه خود را [[افطار]] می‌کند. برپایه روایات، افطاری‌دادن به روزه‌دار فضیلت زیادی دارد.<ref>به عنوان نمونه نگاه کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۶۸ و ۶۹.</ref> از جمله در روایتی که از [[امام صادق علیه‌السلام|امام صادق(ع)]] نقل شده پاداش کسی که افطاری می‌دهد، مانند پاداش روزه‌دار است.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۶۸، ح۱.</ref> همچنین [[حضرت محمد صلی الله علیه و آله|پیامبر اسلام(ص)]] در [[خطبه شعبانیه]] ثواب افطاری به مؤمن روزه‌دار را برابر با [[ثواب و عقاب|ثواب]] آزادکردن یک برده و آمرزش [[گناه|گناهان]] دانسته است. پیامبر در ادامه خطبه در پاسخ فردی که گفت: همه ما قدرت بر آن نداریم؛ فرمود: با افطاری‌دادن به روزه‌دار اگر چه به نصف دانه خرما یا جرعه‌ای آب از آتش بپرهیزید.<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۹۶.</ref>
افطاری خوراکی است که روزه‌دار با آن روزه خود را [[افطار]] می‌کند. برپایه روایات، افطاری‌دادن به روزه‌دار فضیلت زیادی دارد.<ref>به عنوان نمونه نگاه کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۶۸ و ۶۹.</ref> از جمله در روایتی که از [[امام صادق علیه‌السلام|امام صادق(ع)]] نقل شده پاداش کسی که افطاری می‌دهد، مانند پاداش روزه‌دار است.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۶۸، ح۱.</ref> همچنین [[حضرت محمد صلی الله علیه و آله|پیامبر اسلام(ص)]] در روایتی که به [[خطبه شعبانیه]] مشهور است ثواب افطاری به مؤمنِ روزه‌دار را برابر با ثواب آزادکردن یک برده و آمرزش [[گناه|گناهان]] دانسته است. پیامبر در ادامه خطبه در پاسخ فردی که گفت: همه ما قدرت بر آن نداریم؛ فرمود: با افطاری‌دادن به روزه‌دار اگر چه به نصف دانه خرما یا جرعه‌ای آب از آتش بپرهیزید.<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۹۶.</ref>


==سفره‌های افطاری==
==سفره‌های افطاری==
خط ۱۰: خط ۱۰:
سفره‌های افطاری در کشورهای اسلامی از سوی حاکمان و مردم پهن می‌شده است.<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دارصادر، ج۲، ص۲۹۱؛ ابن‌طویر، نزهة المقتلین، ۱۴۱۲ق، ص۲۱۱؛ قلقشندی، صبح الاعشی، ۱۹۱۰-۱۹۲۰م، ج۳، ص۵۲۳.</ref>  در [[فاطمیان|دوره فاطمی]]، دارالفطرة در مصر مکانی بود که در آنجا، غذا و شیرینی میان مردم تقسیم می‌شد.<ref>ابن‌طویر، نزهة المقتلین، ۱۴۱۲ق، ص۱۴۳-۱۴۶؛ قلقشندی، صبح الاعشی، ۱۹۱۰-۱۹۲۰م، ج۳، ص۵۲۴-۵۲۵.</ref> ابن‌بَطّوطه جهانگرد قرن هفتم قمری در سفر به [[دمشق]]، از امرا و قضات و بزرگانی یاد می‌کند که گروه زیادی از مردم را برای سفره‌های افطاری دعوت می‌کردند، چنان‌که هیچ فردی در شب‌های ماه رمضان به تنهایی افطار نمی‌کرد.<ref>ابن‌بطوطه، رحلة ابن‌بطوطة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۲۰-۱۲۱.</ref>  
سفره‌های افطاری در کشورهای اسلامی از سوی حاکمان و مردم پهن می‌شده است.<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دارصادر، ج۲، ص۲۹۱؛ ابن‌طویر، نزهة المقتلین، ۱۴۱۲ق، ص۲۱۱؛ قلقشندی، صبح الاعشی، ۱۹۱۰-۱۹۲۰م، ج۳، ص۵۲۳.</ref>  در [[فاطمیان|دوره فاطمی]]، دارالفطرة در مصر مکانی بود که در آنجا، غذا و شیرینی میان مردم تقسیم می‌شد.<ref>ابن‌طویر، نزهة المقتلین، ۱۴۱۲ق، ص۱۴۳-۱۴۶؛ قلقشندی، صبح الاعشی، ۱۹۱۰-۱۹۲۰م، ج۳، ص۵۲۴-۵۲۵.</ref> ابن‌بَطّوطه جهانگرد قرن هفتم قمری در سفر به [[دمشق]]، از امرا و قضات و بزرگانی یاد می‌کند که گروه زیادی از مردم را برای سفره‌های افطاری دعوت می‌کردند، چنان‌که هیچ فردی در شب‌های ماه رمضان به تنهایی افطار نمی‌کرد.<ref>ابن‌بطوطه، رحلة ابن‌بطوطة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۲۰-۱۲۱.</ref>  
===افطاری ساده===
===افطاری ساده===
در ایران نیز در بعضی مکان‌های مقدس مانند [[حرم امام رضا(ع)]]، [[حرم حضرت معصومه(س)|حرم حضرت معصومه]] و برخی [[مسجد|مساجد]]، سفرۀ افطاری ساده‌ای پهن می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83329398  «افطاری ساده، فرصتی برای همدلی یک شهر»]، خبرگزاری جمهوری اسلامی.</ref> همچنین در اماکن مذهبی کشورهای دیگر همچون حرم امام‌حسین(ع)، حرم امام علی(ع) در عراق<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1363146 «حال و هوای افطار در حرم‌ در امام علی و امام حسین(ع) +عکس»]، مشرق‌نیوز.</ref> و مسجدالحرام و مسجدالنبی در عربستان<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8101811 «پهن کردن سفره‌های افطار در مسجدالحرام و مسجد النبی+ فیلم»]، باشگاه خبرنگاران جوان.</ref> نیز سفره افطاری ساده پهن می‌شود. آیت‌الله خامنه‌ای این سنت را تأیید نموده و به برپایی سفره‌های افطاری ساده سفارش کردند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=26871 «افطاری ساده ۱۳۹۳»]، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.</ref>
در ایران نیز در بعضی مکان‌های مقدس مانند [[حرم امام رضا(ع)]]، [[حرم حضرت معصومه(س)|حرم حضرت معصومه]] و برخی [[مسجد|مساجد]]، سفرۀ افطاری ساده‌ای پهن می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83329398  «افطاری ساده، فرصتی برای همدلی یک شهر»]، خبرگزاری جمهوری اسلامی.</ref> همچنین در اماکن مذهبی کشورهای دیگر همچون [[حرم امام حسین(ع)]]، [[حرم امام علی(ع)]] در عراق<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1363146 «حال و هوای افطار در حرم‌ در امام علی و امام حسین(ع) +عکس»]، مشرق‌نیوز.</ref> و [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]] و [[مسجدالنبی]] در عربستان<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8101811 «پهن کردن سفره‌های افطار در مسجدالحرام و مسجد النبی+ فیلم»]، باشگاه خبرنگاران جوان.</ref> نیز سفره افطاری ساده پهن می‌شود. [[سید علی حسینی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]] رهبر جمهوری اسلامی ایران به برپایی سفره‌های افطاری ساده سفارش کرده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=26871 «افطاری ساده ۱۳۹۳»]، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.</ref>


== خوراکی‌های مرسوم==
== خوراکی‌های مرسوم==
بنا بر روایات افطاری با خرما یا آب ولرم مستحب است<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۵۲و۱۵۳؛ ابوداوود سجستانی، سنن ابی‌داود، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۷۶۴.</ref> و اعتقاد بر آن است که افطار با خرما ثواب فراوان دارد.<ref>شهری‌باف، طهران قدیم، ۱۳۸۱ش، ج۳، ص۲۹۱؛ وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۷۹.</ref>  
بنا بر روایات افطاری با خرما یا آب ولرم مستحب است<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۵۲و۱۵۳؛ ابوداوود سجستانی، سنن ابی‌داود، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۷۶۴.</ref> و اعتقاد بر آن است که افطار با خرما ثواب فراوان دارد.<ref>شهری‌باف، طهران قدیم، ۱۳۸۱ش، ج۳، ص۲۹۱؛ وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۷۹.</ref>  
[[پرونده:Zolbia v bamieh.jpg|بندانگشتی|200px|زولبیا و بامیه از شیرینی‌های رایج در افطار|پیوند=Special:FilePath/Zolbia_v_bamieh.jpg]]  
[[پرونده:Zolbia v bamieh.jpg|بندانگشتی|200px|زولبیا و بامیه از شیرینی‌های رایج در افطار|پیوند=Special:FilePath/Zolbia_v_bamieh.jpg]]  
غذاهای افطاری گوناگون است. خوراکی‌های رایج افطار عبارتند از: خرما، نمک، نان، شیر، آب‌جوش، نبات‌داغ، چای شیرین، حلوا، شیرینی، سبزیجات، شله‌زرد، شیربرنج، آش و شوربا و غذاهای محتوی حبوبات خصوصاً عدس و انواع بلغور.<ref> وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۷۹-۸۰.</ref>  
غذاهای افطاری گوناگون است. برخی از خوراکی‌های رایج افطار عبارتند از: خرما، نمک، نان، شیر، آب‌جوش، نبات‌داغ، انواع حلوا، انواع شیرینی، شله‌زرد، آش و ...<ref> وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۷۹-۸۰.</ref>  
 
همچنین افطاری با برخی شیرینی‌ها همچون زولبیا و بامیه، کنافه و قطیفه در ایران و نیز کشورهای عربی در ماه رمضان مرسوم است.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانه سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۹۴؛ جاسم حجیة، تصویر للحیاة الاجتماعیة، ۱۹۷۶م، ص۱۰۲؛ هادی طعمة، کربلاء فی الذاکرة، ۱۹۸۸م، ص۲۵۵؛ عبدالوهاب، رمضان، ۱۹۸۶م، ص۶۵-۷۳.</ref>
انواع حلوا از خوردنی‌های رایج و معروف رمضان است و در بسیاری از مناطق دیده می‌شود، از جمله حلوای آرد گندم و حلوای نشاسته<ref>برای نمونه در کربلا، نگاه کنید به: هادی طعمه، کربلاء فی الذاکرة، ۱۹۸۸م، ص۲۵۷؛ برای نمونه در رفسنجان نگاه کنید به: وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۱۹۷.</ref> حلوای خرما<ref>برای نمونه در جهرم نگاه کنید به: وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۱۸۵.</ref> حلوای شیر<ref>برای نمونه در اصطهبانات نگاه کنید به: وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۱۸۸.</ref> حلوایی موسوم به رمضان<ref>برای نمونه در لبنان نگاه کنید به: خاطر، العادات و التقالید اللبنانیة، ۲۰۰۲م، ج۱، ص۱۷۳.</ref> حلوای نان<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۱۸۷-۱۸۹.</ref> برخی شیرینی‌ها ویژه ماه رمضان چون زولبیا و بامیه، کنافه و قطیفه در ایران و نیز کشورهای عربی مرسوم است.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانه سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۹۴؛ جاسم حجیة، تصویر للحیاة الاجتماعیة، ۱۹۷۶م، ص۱۰۲؛ هادی طعمة، کربلاء فی الذاکرة، ۱۹۸۸م، ص۲۵۵؛ عبدالوهاب، رمضان، ۱۹۸۶م، ص۶۵-۷۳.</ref>
[[پرونده:Eftar dar felestin.jpg|بندانگشتی|300px|افطار یک خانواده [[فلسطین|فلسطینی]]]]
[[پرونده:Eftar dar felestin.jpg|بندانگشتی|300px|افطار یک خانواده [[فلسطین|فلسطینی]]]]
==جستارهای وابسته==
==جستارهای وابسته==

نسخهٔ ‏۲۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۰۵

سفره افطاری در حرم امام رضا(ع)

افطاری خوردنی‌ای که روزه‌دار با آن روزه‌‌اش را افطار می‌کند. بنا بر روایات پاداش افطاری‌دادن برابر با پاداش روزه‌داری است و اهل‌بیت(ع) به آن سفارش شده است. مسلمانان در کشورهای مختلف سفره افطاری پهن می‌کنند و برای افطاری‌دادن آداب و رسوم خاصی دارند.

فضیلت

افطاری خوراکی است که روزه‌دار با آن روزه خود را افطار می‌کند. برپایه روایات، افطاری‌دادن به روزه‌دار فضیلت زیادی دارد.[۱] از جمله در روایتی که از امام صادق(ع) نقل شده پاداش کسی که افطاری می‌دهد، مانند پاداش روزه‌دار است.[۲] همچنین پیامبر اسلام(ص) در روایتی که به خطبه شعبانیه مشهور است ثواب افطاری به مؤمنِ روزه‌دار را برابر با ثواب آزادکردن یک برده و آمرزش گناهان دانسته است. پیامبر در ادامه خطبه در پاسخ فردی که گفت: همه ما قدرت بر آن نداریم؛ فرمود: با افطاری‌دادن به روزه‌دار اگر چه به نصف دانه خرما یا جرعه‌ای آب از آتش بپرهیزید.[۳]

سفره‌های افطاری

سفره افطاری ناصرالدین شاه قاجار

سفره‌های افطاری در کشورهای اسلامی از سوی حاکمان و مردم پهن می‌شده است.[۴] در دوره فاطمی، دارالفطرة در مصر مکانی بود که در آنجا، غذا و شیرینی میان مردم تقسیم می‌شد.[۵] ابن‌بَطّوطه جهانگرد قرن هفتم قمری در سفر به دمشق، از امرا و قضات و بزرگانی یاد می‌کند که گروه زیادی از مردم را برای سفره‌های افطاری دعوت می‌کردند، چنان‌که هیچ فردی در شب‌های ماه رمضان به تنهایی افطار نمی‌کرد.[۶]

افطاری ساده

در ایران نیز در بعضی مکان‌های مقدس مانند حرم امام رضا(ع)، حرم حضرت معصومه و برخی مساجد، سفرۀ افطاری ساده‌ای پهن می‌شود.[۷] همچنین در اماکن مذهبی کشورهای دیگر همچون حرم امام حسین(ع)، حرم امام علی(ع) در عراق[۸] و مسجدالحرام و مسجدالنبی در عربستان[۹] نیز سفره افطاری ساده پهن می‌شود. آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران به برپایی سفره‌های افطاری ساده سفارش کرده است.[۱۰]

خوراکی‌های مرسوم

بنا بر روایات افطاری با خرما یا آب ولرم مستحب است[۱۱] و اعتقاد بر آن است که افطار با خرما ثواب فراوان دارد.[۱۲]

زولبیا و بامیه از شیرینی‌های رایج در افطار

غذاهای افطاری گوناگون است. برخی از خوراکی‌های رایج افطار عبارتند از: خرما، نمک، نان، شیر، آب‌جوش، نبات‌داغ، انواع حلوا، انواع شیرینی، شله‌زرد، آش و ...[۱۳] همچنین افطاری با برخی شیرینی‌ها همچون زولبیا و بامیه، کنافه و قطیفه در ایران و نیز کشورهای عربی در ماه رمضان مرسوم است.[۱۴]

افطار یک خانواده فلسطینی

جستارهای وابسته

پانویس

الگوی پانویس غیرفعال شده است. لطفا از الگوی پانوشت استفاده شود


منابع

  • ابوداوود سجستانی، سلیمان بن اشعث، سنن ابی‌داود، استانبول، ۱۴۰۱ق.
  • ابن‌بطوطه، محمد بن عبدالله، رحلة ابن بطوطة، تحقیق محمد عبدالمنعم عریان، بیروت، ۱۴۰۷ق.
  • ابن‌طویر، عیضة، نزهة المقتلین فی اخبار الدولتین، تحقیق ایمن فؤاد سید، بیروت، ۱۴۱۲ق.
  • ازدی، یزید بن محمد، تاریخ الموصل، چاپ علی حبیبه، قاهره، ۱۳۸۷ق.
  • «افطاری ساده، فرصتی برای همدلی یک شهر»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۸ش، بازدید: ۸ اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
  • «پهن کردن سفره‌های افطار در مسجدالحرام و مسجد النبی+ فیلم»، باشگاه خبرنگاران جوان، درج مطلب: ۱۴ فروردین ۱۴۰۱ش، مشاهده: ۴ فروردین ۱۴۰۲ق.
  • جاسم حجیة، عزیز، تصویر للحیاة الاجتماعیة و العادات البغدادیة خلال مائة عام، بغداد، ۱۹۷۶م.
  • خاطر، لحد، العادات و التقالید اللبنانیة، بیروت، ۲۰۰۲م.
  • «حال و هوای افطار در حرم‌ در امام علی و امام حسین(ع) +عکس»، مشرق‌نیوز، درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۴۰۱ش، مشاهده: ۴ فروردین ۱۴۰ش.
  • دانشنامه جهان اسلام، مدخل رمضان، ج۲۰.
  • شهری‌باف، جعفر، طهران قدیم، تهران، ۱۳۸۱ش.
  • صدوق، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا(ع)، تحقیق مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، چاپ اول، ۱۳۷۸ق.
  • عبدالوهاب، حسن، رمضان، قاهره، ۱۹۸۶م.
  • قلقشندی، احمد بن عبدالله، صبح الاعشی فی صناعة الانشا، قاهره، ۱۹۱۰-۱۹۲۰م.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانه سیرجان، کرمان، ۱۳۸۱ش.
  • نووی، یحیی بن شرف، کتاب المجموع: شرح المهذب للشیرازی، چاپ محمد نجیب مطیعی، جده، بی‌تا.
  • وکیلیان، احمد، رمضان در فرهنگ مردم، تهران، ۱۳۷۰ش.
  • هادی طعمه، سلمان، کربلاء فی الذاکرة، بغداد، ۱۹۸۸م.
  • یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی‌تا.

پیوند به بیرون

  1. به عنوان نمونه نگاه کنید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۶۸ و ۶۹.
  2. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۶۸، ح۱.
  3. صدوق، عیون أخبار الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۹۶.
  4. یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، دارصادر، ج۲، ص۲۹۱؛ ابن‌طویر، نزهة المقتلین، ۱۴۱۲ق، ص۲۱۱؛ قلقشندی، صبح الاعشی، ۱۹۱۰-۱۹۲۰م، ج۳، ص۵۲۳.
  5. ابن‌طویر، نزهة المقتلین، ۱۴۱۲ق، ص۱۴۳-۱۴۶؛ قلقشندی، صبح الاعشی، ۱۹۱۰-۱۹۲۰م، ج۳، ص۵۲۴-۵۲۵.
  6. ابن‌بطوطه، رحلة ابن‌بطوطة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۲۰-۱۲۱.
  7. «افطاری ساده، فرصتی برای همدلی یک شهر»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  8. «حال و هوای افطار در حرم‌ در امام علی و امام حسین(ع) +عکس»، مشرق‌نیوز.
  9. «پهن کردن سفره‌های افطار در مسجدالحرام و مسجد النبی+ فیلم»، باشگاه خبرنگاران جوان.
  10. «افطاری ساده ۱۳۹۳»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  11. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۱۵۲و۱۵۳؛ ابوداوود سجستانی، سنن ابی‌داود، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۷۶۴.
  12. شهری‌باف، طهران قدیم، ۱۳۸۱ش، ج۳، ص۲۹۱؛ وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۷۹.
  13. وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۷۹-۸۰.
  14. مؤید محسنی، فرهنگ عامیانه سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۹۴؛ جاسم حجیة، تصویر للحیاة الاجتماعیة، ۱۹۷۶م، ص۱۰۲؛ هادی طعمة، کربلاء فی الذاکرة، ۱۹۸۸م، ص۲۵۵؛ عبدالوهاب، رمضان، ۱۹۸۶م، ص۶۵-۷۳.