بأی ذنب قتلت
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره تکویر |
| شماره آیه | ۹ |
| جزء | ۳۰ |
| اطلاعات محتوایی | |
| درباره | دختران زنده‌به‌گورشده |
| آیات مرتبط | آیه ۳۱ سوره اسراء |
بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ به‌معنای «به کدام گناه کشته شد؟» آیه ۹ در سوره تکویر است درباره دختران زنده‌به‌گورشده نازل شده و در ظاهر، پرسشی از کودک کشته‌شده در روز قیامت را بیان می‌کند.
مفسران، مقصود اصلی آیه را سرزنش و محکوم‌کردن قاتلان و نشان‌دادن شدت خشم الهی نسبت به آنان دانسته‌اند. در تفاسیر و روایات، دامنه معنایی این تعبیر گسترش یافته و به هر انسان بی‌گناه یا حقی که به‌ناحق پایمال شود، تعمیم داده شده است. از همین رو، عبارت «بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» در ادبیات آیینی و مقاومت، برای اشاره به مظلومان و قربانیان ستم به‌کار رفته است. برخی روایات نیز آیه را بر امام حسین(ع) و شهیدان راه محبت اهل‌بیت(ع) تطبیق کرده‌اند.
دختر زنده‌به‌گورشده
«بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ؛ به کدام گناه کشته شد؟» آیه ۹ سوره تکویر است.[۱] این تعبیر، پرسشی در روز قیامت[۲] از دختر کوچکی است که کشته شده است.[۳] در آیه پیشین از این دختر با تعبیر «مَوْءُودَة» یاد شده است.[۴] «مَوْءُودَة» به دختری گفته می‌شود که زنده‌به‌گورشده باشد.[۵] مفسران معتقدند هرچند ظاهر آیه، پرسش از دختر زنده‌به‌گورشده است، مقصود اصلی، سرزنش و محکوم‌کردن قاتل است؛ یعنی: چرا دختری بی‌گناه را در حالی که زنده بود، کشتی؟[۶] در تفاسیر، این تعبیر نشانه شدت خشم خدا نسبت به قاتل دانسته شده[۷] که نوعی تهدید[۸] و توبیخ[۹] نیز به همراه دارد. در قرآن، آیات دیگری مانند آیه ۳۱ سوره اسراء[۱۰] و ۱۵۱ سوره انعام[۱۱]نیز به زنده به گور کردن دختران اشاره دارند.
﴿بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ٩﴾ [تكوير:9]|﴿به کدامین گناه کشته شده است ٩﴾
سؤال از همه مظلومان
قرآن، تعبیر «بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» را برای «مَوْءُودَةُ» به‌کار برده که به «دختر زنده‌به‌گورشده» اشاره دارد.[۱۲] با این حال، دامنه معنایی آیه گسترش یافته[۱۳] و این تعبیر برای هر کسی که به‌ناحق کشته شود یا هر حقی که ظالمانه از میان برود، نیز به‌کار می‌رود.[۱۴] برای اشاره به کودکان[۱۵] و افراد بی‌گناهی که کشته شده‌اند،[۱۶] نیز استفاده شده است. این توسعه معنایی، از برخی روایات نیز به دست می‌آید.[۱۷] در کتاب بحارالانوار دوازده روایت در تأویل آیه ۹ سوره تکویر و حمل آن بر معنای غیرظاهری نقل شده است.[۱۸]
براساس برخی روایات، آیه درباره امام حسین(ع) نازل شده است.[۱۹] گفته شده به دلیل مظلومیت و به‌ناحق کشته‌شدن امام حسین(ع)، تعبیر «بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» بر او انطباق دارد.[۲۰] تعبیر «بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» در مداحی‌ها[۲۱] و در ادبیات مرتبط با مقاومت در برابر دشمنان نیز به‌کار رفته است.[۲۲] این تعبیر درباره شهدای دانش‌آموز مدرسه میناب در جنگ رمضان نیز به کار رفته است.[۲۳]
سؤال از دوستی اهل‌بیت
برخی روایات، آیه «بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» را ناظر به نزدیکان پیامبر اسلام[۲۴] و مرتبط با اهل‌بیت(ع) دانسته‌اند.[۲۵] این روایات دو نوع ارتباط میان این آیه و اهل‌بیت بیان می‌کنند. بر پایه روایتی از امام باقر(ع)، محبت و دوستی اهل‌بیت بر دیگران واجب است و هر شخصی که این محبت را میان ببرد، بر اساس این آیه مورد سؤال قرار می‌گیرد.[۲۶] دسته دیگری از روایات، آیه ۹ سوره تکویر را درباره افرادی دانسته‌اند که در راه محبت اهل‌بیت به شهادت رسیده‌اند.[۲۷]
پانویس
- ↑ سوره تکویر، آیه۹.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۴۰۷.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۷، ص۵۲۴.
- ↑ سوره تکویر، آیه۸.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، بیروت، ج۱۰، ص۲۸۲؛ طبرانی، التفسیر الکبیر، ۲۰۰۸م، ج۶، ص۴۴۸.
- ↑ ابن‌سلیمان بلخی، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۴، ص۶۰۲.
- ↑ نهاوندی، نفحات الرحمن، ۱۳۸۶ش، ج۶، ص۴۳۴.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض‌الجنان و روح‌الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۲۰، ص۱۶۲.
- ↑ ابن‌ابی‌ثعلبه، تفسیر ابن‌ابی‌زمنین، ۲۰۰۳م، ص۴۹۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۱۰۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۶، ص۳۳-۳۴.
- ↑ طالقانی، پرتوی از قرآن، ۱۳۶۲ش، ج۳، ص۱۷۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۶، ص۱۷۶.
- ↑ طالقانی، پرتوی از قرآن، ۱۳۶۲ق، ج۳، ص۱۷۷.
- ↑ ابوالعباس، «بأی ذنب قتلت!»، الأهرام المسائی.
- ↑ برای نمونه ر.ک: گودرزی، «و بأی ذنب قتلت؟ و به کدامین گناه کشته شدند؟»، ص۷۲؛ «به مناسبت سومین سالگرد شهادت آیت الله قاضی طباطبائی بای ذنب قتلت».
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۶، ص۱۷۶.
- ↑ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۳، ص۲۵۴- ۱۵۷
- ↑ ابن‌قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۵۶ش، ص۶۳؛ استرآبادی، تأویل الآیات الظاهرة، ۱۴۰۹ق، ص۷۴۲.
- ↑ شاد، «بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَت؟!».
- ↑ «بای ذنب قتلت»، نوا.
- ↑ برای نمونه ر.ک: الامام، «بأی ذنب قتلت»، ص۳۴-۳۵.
- ↑ نگاه کنید به: «طنین «بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» در مقتل دانش‌آموزان شهید میناب»، خبرگزاری صداوسیما؛ «نمایش «به کدامین گناه»؛ روایتی از آرزو‌های بر باد رفته بچه‌های میناب»، نوید شاهد.
- ↑ کوفی، تفسیر فرات الکوفی، ۱۴۱۰ق، ص۵۴۲.
- ↑ خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۹ق، ص۴۱۸.
- ↑ ابن‌شهرآشوب مازندرانی، مناقب آل أبی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۸۴؛ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۹۵.
- ↑ هلالی، کتاب سلیم بن قیس، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۹۴۹.
منابع
- ابن‌ابی‌ثعلبه (ابن‌ابی‌زمنین)، یحیی بن سلام، تفسیر ابن‌أبی‌زمنین، محقق: م‍ح‍م‍دح‍س‍ن اس‍م‍اع‍ی‍ل ش‍اف‍ع‍ی، احمد فرید مزیدی، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۲۰۰۳م.
- ابن‌سلیمان بلخی، مقاتل، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق: عبدالله محمود شحاته، بیروت، دار إحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
- ابن‌شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی، مناقب آل أبی‌طالب علیهم‌السلام، قم، انتشارات علامه، چاپ اول، ۱۳۷۹ق.
- ابن‌قولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، محقق و مصحح: عبدالحسین امینی، دارالمرتضویة، نجف، چاپ اول، ۱۳۵۶ش.
- أبوسنه، کمال، «و اذا المسلمون سئلوا بأی ذنب قتلوا»، مجله البصائر، شماره ۷۴۳، ربیع‌الثانی ۱۴۳۶ق.
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیر القرآن، تحقیق: محمد جعفر یاحقی، محمد مهدی ناصح، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
- استرآبادی، علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، محقق و مصحح: حسین استادولی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- الامام، فهمی، «بأی ذنب قتلت»، مجله الوعی الاسلامی، سال ۳۰، شماره ۳۱۳۷، محرم ۱۴۱۳ق.
- ابوالعباس، محمد، «بأی ذنب قتلت!»، الأهرام المسائی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵م، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- شاد، حامد، «بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَت؟!»، سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «بای ذنب قتلت»، نوا، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «به مناسبت سومین سالگرد شهادت آیت الله قاضی طباطبائی بای ذنب قتلت»، مجله جهاد، شماره ۴۱، ۱۲ آبان ۱۳۶۱ش.
- خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، البلاغ، ۱۴۱۹ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، با مقدمه: شیخ آقابزرگ تهرانی، تحقیق: احمد قصیرعاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
- طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، ۱۳۶۲ش.
- طبرانی، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر، اردن، دار الکتاب الثقافی، ۲۰۰۸م.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: سید طیب موسوی جزائری، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: علی‌اکبر غفاری، محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- کوفی، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی، مصحح: محمد کاظم، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، ۱۴۱۰ق.
- گودرزی، طاهره، «و بأی ذنب قتلت؟ و به کدامین گناه کشته شدند؟»، حکمت سینوی، شماره ۱۷، دی و بهمن ۱۳۸۰ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- نهاوندی، محمد، نفحات الرحمن فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثة، ۱۳۸۶ش.
- هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، محقق و مصحح: محمد انصاری زنجانی خوئینی، قم، نشر الهادی، چاپ اول، ۱۴۰۵ق.