دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
دفترتبلیغات-اسلامی-حوزه-علمیه-قم.jpg

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم نهادی تبلیغی، آموزشی، پژوهشی و فرهنگی در حوزه علمیه قم است که بعد از انقلاب اسلامی ایران، ابتدا با نام «دایره تبلیغات امام» و سپس «دفتر تبلیغات امام» شروع به کار کرد و سرانجام به «دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم» تغییر نام داد. در سال ۱۳۶۱ امکانات دارالتبلیغ اسلامی متعلق به آیت‌الله شریعتمداری به این دفتر واگذار شد. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، بوستان کتاب، مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤال‌های دینی از مراکز وابسته به این مرکز است. دفتر تبلیغات شعبه‌ها و نمایندگی‌هایی در تهران، خراسان، اصفهان، خوزستان و ایرانشهر دارد. این مرکز ۲۱ نشریه منتشر می‌کند. رئیس و هیئت امنای این مرکز توسط رهبر جمهوری اسلامی ایران منصوب می‌شوند. آیت الله سید علی خامنه‌ای این مرکز را نماد روشنفکری حوزه معرفی کرده است.

تاسیس

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، توسط گروهی متشکل از حسین موسوی تبریزی، مرتضی فهیم کرمانی، محمد ری شهری، محمدرضا فاکر، غلامحسین حقانی و محمد جعفری گیلانی با آیت‌الله علی مشکینی مطرح و توسط وی به امام خمینی ارایه شد و‫ در تاریخ (۱۶ اردیبهشت ماه ۱۳۵۸ ه.ش) به دستور امام خمینی تأسیس‫شد. ‫این دفتر در آغاز با نام «دایره تبلیغات امام» سپس «دفتر تبلیغات امام» و سرانجام‫ «دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم» شروع به فعالیت کرد. مکان این مرکز در قم متعلق به دارالتبلیغ اسلامی بود که به دنبال کودتای نوژه و خلع مرجعیت از آیت الله شریعتمداری توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سال ۱۳۶۱[۱][۲]، دادستان وقت[۳] طی نامه‌ای دارالتبلیغ را با تنفیذ آیت الله خمینی[۴] به دفتر تبلیغات واگذار کرد.در سال ۱۳۶۴ با درخواست عبایی و با تایید امام خمینی بخشی از اموال مصادر شده رژیم سابق به دفتر تبلیغات واگذار شد.[۵]

هیات امنا

این مرکز در دهه شصت و دوران رهبری امام خمینی توسط محمد عبایی خراسانی، سید حسین موسوی تبریزی و جعفری گیلانی اداره شد. عبایی در سال ۱۳۶۴ از سوی امام خمینی به عنوان نماینده وی در دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم انتخاب شده بودو تا سال ۱۳۷۳ ریاست دفتر تبلیغات را در دست داشت. در سال ۱۳۷۳ ساختار مدیریتی دفتر تبلیغات عوض شد و هیئت مدیره تشکیل شد. در اساسنامه کنونی، هیئت امنا، بالاترین مرجع سیاست‌گذاری در دفتر تبلیغات اسلامی است، هیئت مدیره و هیئت امنای دفتر تبلیغات اسلامی از سوی ولی فقیه منصوب می‌شود و در آخرین حکم مقام رهبری، در ۲۳ بهمن ۱۳۸۹ محمدجعفری گیلانی، محمدی عراقی، احمدواعظی، سیدعباس صالحی، عبدالرضاایزدپناه، حمیدپارسانیا، احمدعابدی، علی رضا امینی، عبدالحسین خسروپناه و معاونت تبلیغ مدیریت حوزه علمیه قم به عنوان اعضای هیات امنای دفتر تبلیغات اسلامی منصوب شدند.[۶] آیت الله خامنه ای این مرکز را نماد روشنفکری حوزه می داند.[۷]

اهداف و چشم‌انداز

تحول‌آفرینی در حوزه‌های علمیه، نظریه پردازی و الگوسازی برای نظام اسلامی و جریان‌سازی برابر چالش‌های فرهنگی از مهم‌ترین برنامه‌های چشم انداز ۲۰ ساله دفتر تبلیغات شمرده می‌شود.[۸] مشارکت در مراجع سیاست‌گذاری و برنامه ریزی تبلیغی و علمی کشور، کارآمدسازی تبلیغات اسلامی و پژوهش‌های دینی،ارائه آموزش‌های مورد نیاز برای تربیت فضلا در عرصه تبلیغات اسلامی، جذب، ساماندهی و اعزام روحانیان برای تبلیغ، نظریه‌پردازی و اندیشه‌سازی در عرصه علوم و معارف اسلامی از اهداف این مر کز است.[۹]

بخش ها

بخش آموزشی و دانشگاه باقرالعلوم (ع)

دانشگاه باقرالعلوم.jpg

دفتر تبلیغات برنامه‌های آموزشی نیز انجام می‌دهد. مؤسسه آموزش عالی باقرالعلوم (ع) در سال ۱۳۷۰ راه‌اندازی شد. در حال حاضر بخش آموزشی دفتر و دانشگاه باقرالعلوم(ع) با ۳ دانشکده «علوم سیاسی، اجتماعی و تاریخ»، «معارف، فلسفه و کلام اسلامی» و «دانشکده زبان‌های خارجی (عربی، انگلیسی و فرانسه)» و ۴ مرکز تخصصی «آموزش‌های علوم اسلامی»، «فرهنگی کاربردی»، «ادبی و هنری» و «تربیت مربی کودکان و نوجوانان»، ۹ گروه آموزشی در مشهد و ۲ گروه مستقل در اصفهان و ۲ «کتابخانه تخصصی» با ۵۹۰۰۰ عنوان کتاب به زبان‌های فارسی، عربی و انگلیسی و با استفاده از ۲۷۰ نفر استاد و ۳۴ نفر عضو هیئت علمی از نیروهای حوزوی و دانشگاهی در حال فعالیت است.[۱۰] مرکز آموزش‌های علوم اسلامی، مرکز تربیت مربی کودکان و نوجوانان، مرکز آموزش‌های فرهنگی، کاربردی، مرکز آموزش‌های ادبی، هنری و کتاب‌خانه تخصصی از مراکز وابسته به بخش آموزش است.[۱۱]

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.jpg

در سال‌های اولیه تأسیس دفتر، فعالیت‌های پژوهشی آغاز شد. با گذشت حدود دو دهه فعالیت پژوهشی، با عنوان «مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی» سرانجام در سال ۱۳۸۳ «پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی» از سوی شورای عالی گسترش به تصویب رسید. هم اکنون سامانه پژوهشی دفتر و پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ۸۲ عضو هیئت علمی و ۵۵۰ نفر محقق از پژوهشگران حوزه فعالیت می‌کند. این مجموعه دارای ۵ پژوهشکده «فلسفه و کلام اسلامی»، «فقه و حقوق»، «علوم و اندیشه‌سیاسی»، «تاریخ و سیره اهل بیت» و «انتظار نور» و ۶ مرکز علمی پژوهشی «ملی پاسخگویی به سؤالات دینی»، «فرهنگ و معارف قرآن»، «احیای آثار اسلامی»، «اطلاعات و مدارک اسلامی»، «مطالعات فرهنگی و اجتماعی» و «همکاری‌های علمی و پژوهشی» و ۶ گروه مستقل پژوهشی در قم، مشهد، و اصفهان «اخلاق و تربیت اسلامی»، «غرب‌شناسی»، «ادیان»، «مذاهب و فرق اسلامی»، «علوم اقتصادی» و «علوم اجتماعی» و ستاد ساماندهی مراکز پاسخگویی دینی می‌باشد.

انتشار ۳۴۷عنوان کتاب، ۱۱۲ اثر در حال نشر و بیش از ۳۰۰ طرح در دست تحقیق و ترجمه، ۸ عنوان نشریه تخصصی «نقد و نظر، آیینه پژوهش، حوزه، فقه، پژوهش‌نامه جامعه، اخلاق، پژوهش‌های قرآنی و پگاه حوزه»، انتخاب بیش از ۱۰۰ اثر برگزیده در جشنواره‌های مختلف و کسب عناوین کتاب سال کشوری، حوزوی، دانشجویی و دین پژوهی و ...، و برگزاری ده‌ها کنگره بین‌المللی، همایش ملی، کرسی نظریه پردازی، مناظره علمی، کرسی آزاداندیشی و جلسات نقد کتاب و ایجاد ۱۴ سایت فعال و ارائه ۷ نرم‌افزار علمی و پژوهشی، از فعالیت‌های این بخش است.[۱۲]

فعالیت های فرهنگی و تبلیغی

دفتر تبلیغات اسلامی در ماه‌های پس از انقلاب به اقدام به اعزام مبلغ به جبهه‌ها کرد. این مجموعه مدعی است ۳۰ هزار مبلغ از طلاب حوزه‌های علمیه قم، مشهد و اصفهان را سامان دهی تبلیغی می کند. برگزاری همایش و نشست علمی و کاربردی برای مبلغان،انجام پروژه‌های مطالعاتی فرهنگی و تبلیغی، جمع‌آوری اطلاعات مبلغان، تهیه و انتشار ۶ نشریه فرهنگی ترویجی «پیام زن»، «پاسدار اسلام»، «معارف اسلامی»، «سنجاقک»، «پوپک»، «سلام بچه‌ها» و تدوین و نشر محتوای تبلیغی در قالب کتاب و جزوات «ره‌توشه راهیان نور» از فعالیت های این بخش است. مقابله با جریان‌های انحرافی و ارتقاء اثربخشی فعالیت‌های تبلیغی از اولویت های بخش تبلیغی است[۱۳]

مراکز وابسته

مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤال‌های دینی

به گفته سایت دفتر تبلیغات اسلامی، این مرکز بزرگ‌ترین مرکز پاسخ گویی در جهان اسلام است که با هدف پاسخ گویی تخصصی به سؤالات و شبهات درکم‌ترین زمان ممکن تأسیس و ساماندهی گردیده و با همکاری بیش از ۳۰۰ نفر از اساتید و فضلای حوزه علمیه قم در گروه‌های تخصصی علوم قرآن، حدیث، کلام و اعتقادات، ادیان و مذاهب، اخلاق، تاریخ اسلام، فقه و احکام شرعی و مشاوره در سه بخش پاسخ‌گویی مکتوب، واحد پاسخ‌گویی، پاسخگویی اینترنتی فعالیت می کند.[۱۴][۱۵]

مؤسسه بوستان کتاب

بوستان کتاب از سال ۱۳۶۱ کار خود را آغاز کرد. این مجموعه با داشتن ۱۷۸ عنوان اثر برگزیده در جشنواره‌ها، جمعاً ۲۴ نوبت به‌عنوان ناشر برگزیده سال از جمله «یک نوبت ناشر برگزیده سال قرآن کریم»، «۶ نوبت ناشر سال کشوری»، «۸ نوبت ناشر سال حوزه»، «۴ نوبت ناشر سال دانشجویی»، «یک نوبت ناشر سال جشنواره کتاب خانواده»، «۲ نوبت ناشر برگزیده نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران»، «یک نوبت ناشر جشنواره کتاب آسان» و «یک نوبت ناشر سال استان قم» انتخاب و با کسب ۲۴۴ امتیاز به‌عنوان «پرافتخارترین ناشر برگزیده کشور» می‌باشد. این مؤسسه تاکنون بیش از ۳۸۰۰ عنوان کتاب در شمارگان ۱۳/۱۰۰/۰۰۰ نسخه منتشر نموده است و در حال حاضر هر هفته بیش از ۱۲ عنوان کتاب جدید در حوزه دین و معارف اسلامی منتشر می‌نماید. همچنین در این مؤسسه چاپخانه‌ای با امکانات کامل لیتوگرافی، چاپ و بسته بندی با دستگاه‌های مدرن به‌صورت شبانه روزی (۲۴ ساعت) فعالیت می‌کند.[۱۶][۱۷]

صندوق قرض‌الحسنه

صندوق قرض‌الحسنه دفتر تبليغات اسلامی[۱۸] بيش از پنجاه ‌هزار حساب پس‌انداز، قرض‌الحسنه و جاری دارد و جهت برطرف کردن بخشی از نيازمنديی های مبلغان، طلاب و فضلای حوزه فعالیت می کند.هم‌اكنون اين صندوق با سرمايه‌ای قريب به۵۰/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال سالانه به ۱۵/۰۰۰ نفر از حوزویان وام پرداخت می کند.[۱۹]

شعب و نمایندگی‌ها

دفتر تبلیغات اسلامی در خراسان[۲۰] و اصفهان[۲۱] و در استان سیستان و بلوچستان[۲۲] اقدام به راه‌اندازی شعبه‌های مستقلی نموده است، این شعب به‌گونه‌ایی ارائه کننده خدمات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در این مناطق است. همچنین این دفتر دارای نمایندگی در استان‌های تهران[۲۳] و خوزستان می‌باشد.

مطبوعات

عنوان موضوع مخاطب پایگاه اینترنتی
فصلنامه علوم سیاسی سیاسی و اجتماعی علمی-پژوهشی آرشیو فصلنامه علوم سیاسی
فصلنامه تاریخ اسلام تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی علمی-پژوهشی آرشیو فصلنامه تاریخ اسلام
فصلنامه آیین حکمت الهیات و فلسفه تخصصی سایت فصلنامه آیین حکمت
فصلنامه فرهنگ پژوهش مطالعات علوم انسانی دانشجویی آرشیو فصلنامه پژوهش
فصلنامه فقه فقهی تخصصی آرشیو مجله فقه
نقد و نظر فلسفه و الهیات تخصصی مجله نقد و نظر
دوماهنامه حوزه ویژه حوزه‌های علمیه تخصصی آرشیو فصلنامه حوزه
آینه پژوهش نقد کتاب، کتاب‌شناسی تخصصی آینه پژوهش
پگاه حوزه بررسی و تحلیل مسائل روز عمومی آرشیو پگاه حوزه
پیام زن ویژه دختران، زنان زنان آرشیو مجله پیام زن
فصلنامه معارف اسلامی عقیدتی نوجوانان و جوانان آرشیو مجله معارف اسلامی
پاسدار اسلام عقیدتی و اجتماعی جوانان
سلام بچه‌ها فرهنگی ویژه نوجوانان
ماهنامه پوپک فرهنگی کودکان
ماهنامه سنجاقک فرهنگی خردسالان
فصلنامه اخلاق اخلاق تخصصی
پژوهش‌های قرآنی علوم و معارف قرآنی تخصصی
مطالعات اجتماعی دین علوم اجتماعی تخصصی
فصلنامه جستار علمی، فرهنگی تخصصی
آیینه اندیشه مراکز پاسخگویی دینی مهارتی
ماهنامه پیام فرهنگی، آموزشی سازمانی


دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم ۲۱ نشریه به صورت دوهفته‌نامه، ماهنامه، دوماهنامه و فصلنامه را منتشر می کند این مجلات در سطوح مختلف منتشر می شود که برخی از این نشریات در طول فعالیت های دفتر تبلیغات حاشیه ساز بوده اند از جمله این نشریات می توان به روزنامه انتخاب و مجله نقد و نظر اشاره کرد.به نوشته مجله مهرنامه، انتشار فصلنامه «نقد و نظر» در دهه هفتاد توسط دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم نشانه‌هایی از تحول نگاه حوزویان به مباحث علوم انسانی جدید بود؛ مجله‌ای که هم در فرم و هم در محتوا و موضوعات توانست طرحی نو را پیش برد و پژواک صدای بخشی از روشنفکری و نواندیشی دینی باشد. اگر «کیان» انعکاس‌دهنده نظرات روشنفکران دینی متمایل به فلسفه تحلیلی بود، «نقد و نظر» هم تریبون نواندیشان دینی متمایل به فلسفه قاره‌ای بود. در کیان عبدالکریم سروش محوریت داشت و در نقد و نظر محوریت با مصطفی ملکیان بود.[۲۴] برخی از نوشته های این مجله مورد انتقاد قرار گرفت از جمله آیت الله جعفر سبحانی به یکی از مطالب این مجله اعتراض کرد.[۲۵]


روزنامه انتخاب در فروردین ۱۳۷۸ با مدیریت مسوول طه هاشمی که نماینده مردم قم در مجلس شورای اسلامی و عضو هیات مدیره دفتر تبلیغات اسلامی بود و به صاحب امتیازی دفتر تبلیغات اسلامی راه‌اندازی شد. محمد مهدی فقیهی که وی نیز عضو هیات مدیره دفتر تبلیغات بود سمت سردبیری این روزنامه را بعهده داشت. نیت اصلی گردانندگان دفتر تبلیغات در آغاز این بود که روزنامه انتخاب ارگان حوزه علمیه قم خواهد شد. اما جدا از مدیر مسئول و سردبیر این روزنامه که روحانی بودند، هیأت تحریریه آن از روزنامه‌نگاران حرفه‌ای تشکیل شده بود که یک‌سره بیگانه با حوزه به نظر می‌آمدند.

پس از انتشار چند پیش‌شماره در بهمن سال هفتاد و هفت، انتشار انتخاب متوقف شد، چون از نگاه برخی انتخاب روزنامه‌ای در شأن حوزه علمیه نبود. مدیران روزنامه اطمینان دادند که روزنامه انتخاب، ارگان حوزه علمیه نخواهد بود، ولی به نشر اندیشه‌های آیت الله خمینی و مبانی جمهوری اسلامی خواهد پرداخت.

اما زیر فشار برخی از نیروهای حوزه علمیه، روزنامه اندک اندک، کارگزاران اولیه خود را از دست داد و سرانجام در سال هشتاد و سه، این تنها روزنامه برآمده از حوزه علمیه، تعطیل شد.[۲۶]

پانویس

  1. روزنامه جمهوری اسلامی ۱۳۶۱/۲/۱.
  2. سایت پارسینه
  3. پایگاه اطلاع رسانی جماران
  4. صحیفه امام خمینی، جلد ۱۹. ۲۹ اسفند سال ۱۳۶۱.
  5. صحیفه امام خمینی ، جلد ۱۹.
  6. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  7. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  8. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  9. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  10. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  11. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  12. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  13. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  14. سایت دفتر تبلیغات حزه علمیه قم
  15. سایت مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
  16. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  17. سایت بوستان کتاب
  18. سایت صندوق قرض الحسنه دفنر تبلیغات حوزه علمیه قم
  19. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم
  20. سایت دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی
  21. سایت دفتر تبلیغات حوزه علمیه اصفهان
  22. سایت دفتر تبلیغات اسلامی شعبه جنوب شرق کشور
  23. نمایندگی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در تهران
  24. مهرنامه، ویژه‌نامه نوروز ۱۳۹۱، شماره ۲۰، ص ۳۵.
  25. سایت خبرآنلاین.
  26. سایت بی بی سی فارسی.

منابع