میقات

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
میقات‌های پنج‌گانه

میقات به محل احرام بستن حج‌گزاران یا عمره‌گزاران گفته می‌شود. مسلمانانی که در اطراف مکه زندگی نمی‌کنند برای زیارت خانه خدا باید از یکی از پنج میقات احرام ببندند و به سمت مکه حرکت کنند: ۱. مسجد شجره یا ذوالْحُلَیفَه، ۲. جُحْفَه، ۳. وادی عَقیق یا ذاتُ عِرْق، ۴. قَرْنُ الْمَنازِل یا اَلسیلُ الکَبیر، ۵. یلَمْلَم.

میقات عمره مفرده برای کسانی که داخل مکه‌اند، اَدْنَی الْحِلّ (در اولین نقطه‌ای که جزء حرم نیست)می‌باشد.

واژه شناسی

«میقات» بر وزن «مِفْعال»، در اصل «مِوْقاتْ» بوده و واو آن تبدیل به یاء شده است. در مورد اینکه «میقات» اسم آلت است(به معنای: چیزی که با آن زمان یا مکان موضوعی مشخص می‌شود) یا اسم زمان و مکان(به معنای: زمان یا مکان انجام کاری) اختلاف نظر وجود دارد. سلطان العلماء آن را اسم آلت می‌داند[۱] ولی طریحی در مجمع البحرین و ابن منظور در لسان العرب آن را اسم زمان و مکان دانسته‌اند.[۲][۳] صاحب جواهر در بحث مواقیت می‌گوید: مراد از کلمه میقات در بحث حج حقیقةً یا مجازاً اماکن خاص است.[یادداشت ۱]

با توجه به آنچه گذشت می‌توان گفت که میقات بر دو قسم است: میقات زمانی و میقات مکانی.

میقات زمانی

زمان احرام عمره تمتع، حجّ تمتع، حج اِفراد و حج قِران، ماه‌های شوال، ذیقعده و بخشی از ماه ذیحجه تعیین شده است، تا وقتی که حاجی بتواند همه اعمال عمره تمتع را انجام داده و پس از احرامِ حجّ تمتع، خود را تا روز نهم ذیحجه به عرفات برساند.[۴] آیه شریفه اَلْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ ۚ فَمَن فَرَ‌ضَ فِیهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَ‌فَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِی الْحَجِّ (ترجمه: حجّ در ماه‌های معینی است. پس هر کس در این [ماه‌]ها، حجّ را [برخود] واجب گرداند، [بداند که‌] در اثنای حجّ، همبستری و گناه و جدال [روا] نیست)[ سوره بقره–۱۹۷] به این میقات زمانی اشاره دارد.

میقات مکانی

میقات مکانی حج و عمره دو گونه است:

اَدْنَی الْحِلّ

کسانی که داخل مکه هستند و می‌خواهند عمره مفرده به جا آورند لازم است از حدود حرم مکه خارج شده و در اولین نقطه‌ای که جزء حرم نیست (اَدْنَی الْحِلّ) مُحرم گردند; هرچند بهتر است در یکی از سه میقات زیر محرم شوند:

نوشتار اصلی: تنعیم
  1. مسجد تَنْعیم: این میقات در شمال غربی حرم است و نزدیکترین میقات به شهر مکه است که امروز متصل به شهر شده است.
  2. حُدَیبِیة: روستایی است در مسیر جدّه که حدود ۴۸ کیلومتر از مسجدالحرام فاصله دارد. این همان مکانی است که حدود ۱۳۰۰ تا ۱۵۰۰ نفر با رسول اکرم(ص) در زیر درختی بنام «حدباء» بیعت کردند که به «بیعت رضوان» معروف شد.
  3. جِعْرانَة: این مکان در شمال شرقی مکه در مسیر طائف قرار دارد و فاصله آن با مسجد الحرام حدود ۲۹ کیلومتر است.[۵]

میقات‌های پنج گانه

مشهور فقهای شیعه و سنی میقات کسانی که محل سکونتشان از مکه بیش از ۱۶ فرسخ (حدود ۹۰ کیلومتر) فاصله دارد را پنج مکان می‌دانند: ۱-مسجد شجره یا ذوالحُلَیفه ۲-جُحْفَه ۳-وادی عَقیق یا ذات عرق ۴-قَرْنُ الْمَنازِل یا السیل الکبیر ۵- یلَمْلَم

مسلمانانی که فاصله‌شان تا مکه کمتر از این فاصله است به جای حج تمتع، حج قِران یا اِفراد انجام می‌دهند و میقات آنها از محل سکونتشان است، مگر اینکه در مسیر خود تا مکه از یکی از پنج میقات بگذرند که در اینصورت احرام بستن را تا میقات به تأخیر می‌اندازند.

امام صادق(ع) فرمود: «محرِم شدن جهت عمره و حج، از مواقیت پنج‌گانه‌ای است که رسول خدا(ص) آن را معین نمود... پیامبر برای اهل مدینه و کسانی که از آنجا به مکه می‌روند، ذوالحلیفه (مسجد شجره) و برای آنان که از شامات می‌آیند جحفه و برای اهل نجد و عراق وادی عقیق و برای اهل طائف و آنانی که از آن مسیر عبور می‌کنند قرن المنازل و برای اهل یمن و عبور کنندگان از آن، مسیر یلملم را میقات قرار داد... کسی که قصد خانه خدا را دارد، نباید از غیر این میقات‌ها عبور کند.»[۶]

۱- مسجد شَجَرِه یا ذوالْحُلَیفَه

مسجد شجره یا ذوالحُلَیفَه اولین میقاتی است که پیامبر(ص) معین کرده و میقات کسانی است که از سمت مدینه به سوی خانه خدا می‌روند. از مسجد شجره تا مکه حدود ۴۵۰ کیلومتر فاصله است. پیامبر سه بار از این میقات برای زیارت خانه خدا محرم شدند:

  1. در سال ششم هجرت که با منع مشرکان، منتهی به صلح حدیبیه گشت.[۷]
  2. در سال هفتم هجرت جهت احرام عمره مفرده به مسجد شجره رفتند و این احرام به جای احرام عمره‌ای بود که در سال گذشته مشرکان مکه مانع آن شده بودند و همان افرادی که در سال قبل با رسول خدا(ص) در حدیبیه شرکت داشتند دوباره ایشان را همراهی نمودند، مگر چند نفری که در خیبر به شهادت رسیده یا فوت کرده بودند. این عمره به «عمرة القضاء» معروف است.[۸]
  3. در سال دهم هجرت برای انجام حج از این مکان احرام بستند که به حَجَّةُ الْوِداع مشهور است. رسول خدا چند ماه پس از این حج رحلت کرد.[۹]

امام صادق(ع) در پاسخ این سؤال که چرا پیامبر بیشتر از این میقات مُحرم می‌شدند فرمود: وقتی رسول خدا(ص) به معراج رفت و به سوی آسمان‌ها سیر داده شد، وقتی که برابر مسجد شجره رسید، بانگ برآمد «یا محمّد»، رسول خدا(ص) جواب داد: «لبّیک»، به او گفته شد: «آیا تو یتیمی نبودی که پناهت دادیم و آنگاه که تو را بر سر دو راهی یافتیم هدایتت کردیم.» وقتی این کلمات را شنید فرمود: «إنَّ الْحَمدَ وَ النِّعمَةَ لَک وَ الْمُلْک، لاشَریک لَک»; «همانا ستایش و نعمت‌ها و سلطنت مخصوص تو است»؛ به همین جهت رسول خدا(ص) از مسجد شجره محرم می‌گشت نه از دیگر مواقیت.[۱۰]

۲- جُحْفَه

جُحفه دومین میقاتی است که رسول خدا(ص) برای اهل مصر و شامات و کسانی که از آن مسیر به سوی مکه می‌روند تعیین کرده است. امروز در این مکان مسجد بزرگی ساخته‌اند که هزاران حاجی می‌تواند در آن محرم گردد. در نزدیکی جحفه غدیر خم واقع شده است(کمتر از ۹ کیلومتر).[۱۱] این میقات حدود ۱۸۳ کیلومتری مکه قرار دارد.

۳- وادی عَقیق یا ذاتُ عِرْق

پیامبر(ص) برای اهل عراق و کسانی که از آن جهت عبور می‌کنند وادی عقیق را میقات قرار داد. از امام صادق(ع) نقل شده است ابتدای عقیق «مَسْلَخ» و میانه آن «غَمرَه» و انتهای آن «ذاتُ عِرق» است و احرام در ابتدای آن بهتر است.[۱۲] ذات عرق تا مکه حدود ۹۴ کیلومتر فاصله دارد. وادی عقیق بین نجد و تهامه واقع شده و در انتهای آن کوه «عِرْق» واقع است که مشرف بر منطقه ذات عرق می‌باشد.[۱۳]

۴- قَرنُ المنازل یا اَلسیلُ الکَبیر

قَرْنُ الْمَنازل یا «السیل الکبیر» میقات اهل یمن، نجد و طائف و کسانی است که از این مسیر به سوی مکه می‌روند. در این مکان نیز اکنون مسجد بزرگی ساخته شده است. فاصله این میقات تا مکه ۷۵ کیلومتر است.

۵- یلَمْلَمْ

یلملم آخرین میقاتی است که در روایات برای أهل یمن و کسانی که از آن طریق عبور می‌کنند معین شده است. این میقات در جنوب شهر مکه واقع شده و حدود ۹۲ کیلومتر با آن فاصله دارد.


پیوند به بیرون

پانویس و منابع

  1. «میقات اسم آلت است مانند مفتاح»شرح لمعه، چاپ سنگی، ج۱، ص۲۱۹
  2. مجمع البحرین
  3. لسان العرب
  4. کتاب السرائر، ابن ادریس، ص۵۰۹
  5. معجم البلدان، ج۲، ص۱۴۲
  6. وسائل الشیعه، ج۸، ص۲۲۳
  7. تاریخ پیامبر اسلام، محمد ابراهیم آیتی، ص۴۲۵
  8. تاریخ پیام اسلام، محمد ابراهیم آیتی، ص۴۲۵
  9. الکامل فی التاریخ، ابن‌اثیر، ج۲، ص۳۰۲
  10. وسائل الشیعه، ج۸، ابواب المواقیت، ص۲۲۴، ح۱۳
  11. معجم معالم الحجاز، عاتق بن غیث البلادی، ج۲، ص۱۲۴
  12. وسائل الشیعه، ج۸، ص۲۲۷، ب۳، ح۴
  13. معجم البلدان، ج۴، ص۱۰۷.
  1. المواقیت جمع میقات و المراد به هنا «فی الحج» حقیقةً او توسعاً مکان الاحرام. جواهرالکلام، ج۱۸، ص۱۰۲