مسجد خیف

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
مسجد خیف
مسجد خیف.jpg
اطلاعات اوليه
کاربری: مسجد
مکان: مکه
وقایع مرتبط: ایراد یکی از خطبه‌های پیامبر(ص) در حجة الوداع • نماز گزاردن پیامبران در این مسجد
مشخصات
مساحت: بیست و پنج هزار مترمربع
وضعیت: فعال در ایام حج
معماری
بازسازی: در دوره‌های مختلف


مسجد خَیْف مهمترین مسجد سرزمین منا در مکه است که پیامبر(ص) در آن نماز خوانده و یکی از خطبه‌های حجة الوداع را در آن ایراد کرده است. از این مسجد در دعای سمات نیز یاد شده است. امروزه این مسجد در ۲۵ هزار مترمربع مساحت بازسازی شده و تنها در ایام حج به روی نمازگزاران باز است.

واژه شناسی

خَیف (به فتح اول و سكون یاء): در لغت به دامنه کوه یا زمینی گفته می‌شود که میان دو کوه بوده یا از زمین‌های همجوار خود بلندتر باشد.[۱][۲] به همین دلیل به مسجدی که در دامنه کوه صفائح(صابح) مِنا ساخته شده مسجد خیف گفته می‌شود.

اهمیت این مسجد

در حدیثی از امام باقر(ع)، هفتصد پیامبر[۳] و در حدیثی دیگر هزار پیامبر[۴] در این مسجد نماز گزارده‌اند. در برخی روایات اهل سنت، این تعداد ۷۰ نفر ذکر شده است.[۵] پیامبر اسلام نیز در این مسجد نماز خوانده[۶] و یکی از خطبه‌های ایشان در حجة الوداع در این مسجد ایراد شده است.[یادداشت ۱]

وَ بِمَجْدِكَ الَّذِی تَجَلَّیتَ بِهِ لِمُوسَی كَلِیمِكَ علیه‌السلام فِی طُورِ سَینَاءَ وَ لِإِبْرَاهِیمَ علیه‌السلام خَلِیلِكَ مِنْ قَبْلُ فِی مَسْجِدِ الْخَیف‌
(بارالها!) و به بزرگی‌ات كه با آن بر موسى كليمت (درود بر او) در طور سينا جلوه كردى و نيز براى ابراهيم (درود بر او) خليلت پيش از آن در مسجد خَيف
مفاتیح الجنان، دعای سِمات

در دعای سمات بیان شده که خداوند در این مکان بر حضرت ابراهیم تجلی کرد.[یادداشت ۲] دومین مرتبه‌ای که جبرئیل در حجة الوداع پیامبر را مأمور اعلام جانشینی امام علی(ع) و بیعت گرفتن از مردم برای ایشان می‌کند نیز در این مسجد بوده است.[یادداشت ۳]

محل نماز پیامبر اکرم در این مسجد جلو مناره کنونی بوده که در گذشته گنبدی بزرگ بر فراز آن قرار داشت. امام صادق(ع) به نماز خواندن در این مسجد توصیه کرده‌اند،[۷] برای نماز و ۱۰۰ بار تسبیح و تهلیل و تحمید در این مسجد نیز ثواب زیادی نقل شده است.[یادداشت ۴] جمع آوری سنگ ریزه از این مسجد برای رمی جمرات نهی شده است.[۸]

در نقلی از اهل سنت، مدفن حضرت آدم در کنار هفتاد پیامبر دیگر این مسجد دانسته شده است.[۹]

تاریخچه مسجد

در سال پنجم هجرت، مشركان مكه به تحریك یهودیان، پیمان اتحادی را با برخی از قبایل عرب امضا كردند تا به مدینه حمله كنند و ریشه اسلام را از اساس بركنند، این حمله به جنگ خندق معروف شد. محلی كه آنان برای امضای این پیمان انتخاب كردند، جایی بود كه بعدها مسجد خیف در آنجا بنا گردید که مساحت اولیه آن حدود ۱۵۰۰ مترمربع بود. در سال ۲۴۰ قمری سیل آن را تخریب كرد، سپس بر جای آن مسجدی بنا گردید و سیل بندی ساخته شد تا حفاظ مسجد باشد. طول مسجد تا این دوران ۱۲۰ متر و عرض آن ۵۵ متر بود كه مجموع مساحت آن، بیش از ۶۳۸۰ متر مربع می‌شد. این مساحت، مسجد خیف را در زمره بزرگترین مساجد شبه جزیره قرار داد كه حتی از مسجدالحرام نیز در آن زمان بزرگتر بود.

مسجد خَیف در ۱۳۲۵ق

این مسجد در سال ۸۷۴ ق. توسط سلطان قایتبای از سلاطین مملوكی مصر پس از آن كه خرابی‌های فراوانی بر آن وارد آمده بود، بازسازی شده دیوارهای آن از سنگ و گچ ساخته شد. همچنین روی محراب آن قبه بزرگ و مرتفعی ساخته شد، چنانكه در میانه مسجد نیز قبه‌ای بنا گردید. بنای كهنه و عظیم مسجد تا عصر اخیر بود، اما از رنگ و آب افتاده و تنها یك چهار دیواری بود كه وسط آن بقعه‌ای بوده است كه مناره هم داشته و مشهور به مقام ابراهیم بوده است. در بازسازی سال ۱۳۹۲ قمری، رواق‌های متعددی برای آن ساخته شد و مساحت کلی به حدود ۲۳۶۶۰ متر مربع رسید.[۱۰]

در سال ۱۴۰۷ق. طرح توسعه و تكمیل مسجد آغاز و مساحت آن به حدود ۲۵ هزار متر مربع رسید. امروزه چهار مناره آن، كه بسیار از یكدیگر فاصله دارند، در كنار كوه، در مسیر جمرات سه گانه جلوه زیبایی به مسجد بخشیده‌اند. درِ این مسجد تنها در ایام بیتوته در منا باز است و در طول سال تقریبا مسدود است.[۱۱]

پانویس

  1. کافی، ج۴، ص۵۱۹
  2. معجم البلدان، یاقوت حموی، ج۲، ص۴۱۲. به نقل از تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، اصغر قائدان، ص۱۸۷
  3. عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(ع) قَالَ: صَلَّی فِی مَسْجِدِ الْخَیفِ سَبْعُمِائَةِ نَبِی‌. کافی، ج۴، ص۲۱۴
  4. کافی، ج۴، ص۵۱۹
  5. ابن حجر عسقلانی، المطالب العالیه، ج۱، ص۳۷۴. به نقل از تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، اصغر قائدان، ص۱۸۷
  6. کافی، ج۴، ص۵۱۹
  7. کافی، ج۴، ص۵۱۹
  8. کافی، ج۴، ص۴۷۸
  9. فاکهی، اخبار مکه، ج۴، ص۲۶۸. به نقل از آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۱۳۹
  10. آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۱۳۹-۱۴۰
  11. حج و زیارت
  1. نَضَّرَ اللَّهُ عَبْداً سَمِعَ مَقَالَتِی، فَوَعَاهَا و حَفِظَهَا و بَلَّغَهَا مَنْ لَمْ یسْمَعْهَا فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَیرُ فَقِیهٍ، و رُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلی مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ، ثَلَاثٌ لَایغِلُّ عَلَیهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِم....کافی، ج۲، ص۳۳۶
  2. وَ بِمَجْدِكَ الَّذِی تَجَلَّیتَ بِهِ لِمُوسَی كَلِیمِكَ علیه‌السلام فِی طُورِ سَینَاءَ وَ لِإِبْرَاهِیمَ علیه‌السلام خَلِیلِكَ مِنْ قَبْلُ فِی مَسْجِدِ الْخَیف‌
  3. ...فَأَقِمْ یا مُحَمَّدُ عَلِیاً عَلَماً وَ خُذْ عَلَیهِمُ الْبَیعَةَ وَ جَدِّدْ عَهْدِی وَ مِیثَاقِی لَهُمُ الَّذِی وَاثَقْتُهُمْ عَلَیهِ فَإِنِّی قَابِضُكَ إِلَی وَ مُسْتَقْدِمُكَ عَلَی فَخَشِی رَسُولُ اللَّهِ(ص) مِنْ قَوْمِهِ وَ أَهْلِ النِّفَاقِ وَ الشِّقَاقِ أَنْ یتَفَرَّقُوا وَ یرْجِعُوا إِلَی الْجَاهِلِیةِ لِمَا عَرَفَ مِنْ عَدَاوَتِهِمْ وَ لِمَا ینْطَوِی عَلَیهِ أَنْفُسُهُمْ لِعَلِی مِنَ الْعَدَاوَةِ وَ الْبَغْضَاءِ وَ سَأَلَ جَبْرَئِیلَ أَنْ یسْأَلَ رَبَّهُ الْعِصْمَةَ مِنَ النَّاسِ وَ انْتَظَرَ أَنْ یأْتِیهُ جَبْرَئِیلُ بِالْعِصْمَةِ مِنَ النَّاسِ عَنِ اللَّهِ جَلَّ اسْمُهُ فَأَخَّرَ ذَلِكَ إِلَی أَنْ بَلَغَ مَسْجِدَ الْخَیفِ «۱» فَأَتَاهُ جَبْرَئِیلُ(ع) فِی مَسْجِدِ الْخَیفِ فَأَمَرَهُ بِأَنْ یعْهَدَ عَهْدَهُ وَ یقِیمَ عَلِیاً عَلَماً لِلنَّاسِ یهْتَدُونَ بِهِ وَ لَمْ یأْتِهِ بِالْعِصْمَةِ مِنَ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ بِالَّذِی أَرَادَ حَتَّی بَلَغَ كُرَاعَ الْغَمِیمِ «۲» بَینَ مَكَّةَ وَ الْمَدِینَةِ فَأَتَاهُ جَبْرَئِیلُ وَ أَمَرَهُ بِالَّذِی أَتَاهُ فِیهِ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ وَ لَمْ یأْتِهِ بِالْعِصْمَةِ فَقَالَ یا جَبْرَئِیلُ إِنِّی أَخْشَی قَوْمِی أَنْ یكَذِّبُونِی وَ لَا یقْبَلُوا قَوْلِی فِی عَلِی(ع) فَرَحَلَ فَلَمَّا بَلَغَ غَدِیرَ خُمٍّ «۳» قَبْلَ الْجُحْفَةِ «۴» بِثَلَاثَةِ أَمْیالٍ أَتَاهُ جَبْرَئِیلُ(ع) عَلَی خَمْسِ سَاعَاتٍ مَضَتْ مِنَ النَّهَارِ بِالزَّجْرِ وَ الِانْتِهَارِ وَ الْعِصْمَةِ مِنَ النَّاسِ فَقَالَ یا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یقْرِؤُكَ السَّلَامَ وَ یقُولُ لَكَ- یا أَیهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیكَ مِنْ رَبِّكَ فِی عَلِی وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یعْصِمُكَ مِنَ النَّاس‌. احتجاج طبرسی، ج۱، ص۵۷
  4. رَوَی أَبُو حَمْزَةَ الثُّمَالِی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(ع) أَنَّهُ قَالَ: مَنْ صَلَّی فِی مَسْجِدِ الْخَیفِ بِمِنًی مِائَةَ رَكْعَةٍ قَبْلَ أَنْ یخْرُجَ مِنْهُ عَدَلَتْ عِبَادَةَ سَبْعِینَ عَاماً وَ مَنْ سَبَّحَ اللَّهَ فِیهِ مِائَةَ تَسْبِیحَةٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ كَأَجْرِ عِتْقِ رَقَبَةٍ وَ مَنْ هَلَّلَ اللَّهَ فِیهِ مِائَةَ تَهْلِیلَةٍ عَدَلَتْ أَجْرَ إِحْیاءِ نَسَمَةٍ وَ مَنْ حَمَّدَ اللَّهَ فِیهِ مِائَةَ تَحْمِیدَةٍ عَدَلَتْ أَجْرَ خَرَاجِ الْعِرَاقَینِ یتَصَدَّقُ بِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ. من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۲۳۰

منابع

  • تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، اصغر قائدان، نشر مشعر
  • آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، نشر مشعر
  • کلینی، محمد بن یعقوب، کافی،‌دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، نشر صدوق، ۱۳۶۷ش