غسل جمعه
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
 | این مقاله یک نوشتار توصیفی درباره یک مفهوم فقهی است و نمیتواند معیاری برای اعمال دینی باشد. برای اعمال دینی به منابع دیگر مراجعه کنید. |
غُسل جمعه از مهمترین غسلهای مستحبی است که در روز جمعه بهجا آورده میشود. زمان انجام آن از اذان صبح روز جمعه تا ظهر است و میتوان قضای آن را پس از ظهر همان روز یا روز شنبه بهجا آورد. چگونگی انجام این غسل مانند دیگر غسلهاست و به هر دو صورت ترتیبی و ارتماسی ممکن است. بنابر فتوای اکثر مراجع تقلید، این غسل برای نماز کفایت نمیکند و باید وضو نیز گرفته شود.
اهمیت و ارزش غسل جمعه
بنابر فتواى بیشتر فقیهان شیعه، غسل جمعه مستحب مؤکد است[۱] و حتی برخی فقیهان در سدههای پیشین آن را واجب دانستهاند.[۲] پیامبر اکرم(ص) در اهمیت این غسل به حضرت علی(ع) فرمود: «هرگز غسل روز جمعه را ترک مکن، هرچند ناچار باشی از خرج خوراک خود بکاهی و برای غسل هزینه کنی؛ زیرا غسل جمعه از بزرگترین و برترین کارهای مستحب است.»[۳] و امام علی (ع) هرگاه میخواست کسی را سرزنش کند میفرمود: «تو حتی از کسی که غسل روز جمعه را ترک میکند ناتوانتری.»[۴]
امام صادق(ع) فرمود: غسل جمعه، پاکیزگی و کفارهای است برای گناهان از جمعهای تا جمعه دیگر.[۵] مشهور است[یادداشت ۱] که اگر کسی چهل هفته غسل جمعه را ترک نکند، پیکرش در قبر سالم میماند، ولی روایتی بر این مطلب وجود ندارد.[۶][یادداشت ۲]
زمان و چگونگی غسل جمعه
زمان غسل جمعه از اذان صبح روز جمعه تا ظهر است[۷] و بهتر است نزدیک ظهر انجام شود.[۸] اگر کسی احتمال دهد که در روز جمعه به آب دسترسی ندارد، میتواند روز پنجشنبه غسل کند.[۹]
اگر غسل جمعه تا اذان ظهر روز جمعه انجام نشود، میتوان قضای آن را پس از زوال (بعد از ظهر) یا روز شنبه بهجا آورد. برخی گفتهاند: اگر غسل جمعه پس از زوال روز جمعه انجام شود، احتیاط آن است که بدون نیت ادا و قضا انجام گردد.[۱۰]
کیفیت غسل جمعه مانند دیگر غسلهاست و به دو گونه ترتیبی و ارتماسی قابل انجام است.[۱۱]
بنابر فتوای بیشتر مراجع تقلید، غسل جمعه جای وضو را نمیگیرد و برای نماز باید وضو گرفت.[۱۲] اگر پس از غسل جمعه، حَدَثی (اموری که وضو یا غسل را باطل میکند) رخ دهد، نیازی به تکرار غسل نیست و اعاده آن حتی مستحب نمیباشد.[۱۳]
دعای غسل جمعه
مستحب است هنگام غسل جمعه این دعا خوانده شود: «أَشْهَدُ أَنْ لا إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَیٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاجْعَلْنِی مِنَ التَّوَّابِینَ وَاجْعَلْنِی مِنَ الْمُتَطَهِّرِینَ: گواهی میدهم که خدایی جز ذات یگانه بیهمتا نیست و گواهی میدهم که محمد بنده و فرستاده اوست. بار خدایا، بر محمد و آل محمد درود فرست و مرا از توبهکنندگان و پاکیزگان قرار ده».[۱۴]
پانویس
- ↑ محقق حلی، المعتبر ج۱، ص۳۵۳؛ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ج۲، ص۱۳۷و۱۳۸؛ علامه حلی، مختلف الشیعة، ج۱، ص۳۱۸و۳۱۹.
- ↑ صدوق، الهدایة، ص۱۰۲؛ صدوق، المقنع، ص۱۴۴.
- ↑ مجلسی، بحار الأنوار، ج۷۸، ص۱۲۹.
- ↑ صدوق، علل الشرایع، ج۲، ص۲۸۵.
- ↑ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۲.
- ↑ نپوسیدن بدن با غسل جمعه، پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه.
- ↑ سبزواری، کفایة الاحکام، ج۱، ص۳۸؛ نجفی، جواهر الکلام، ج۵، ص۷و۸.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ج۵، ص۱۳.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ج۵، ص۱۵.
- ↑ آقارضا همدانی، مصباح الفقیه، ج۶، ص۱۴؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ج۲، ص۱۴۳.
- ↑ نحوه گرفتن غسل ترتیبی و ارتماسی – احکام و نکات غسل گرفتن، سایت ستاد اقامه نماز.
- ↑ علامه حلی، مختلف الشیعة، ج۱، ص۳۳۹.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ج۲، ص۱۴۷؛ خویی، موسوعة الخوئی، ج۱۰، ص۳۴.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ج۲، ص۱۴۵.
یادداشت
- ↑ محمدتقی بهجت در پاسخ به پرسشی در این باره گفته: بنده چهل روز ندیدهام؛ ولی تعبیر به مداومت دارد. البته استبعادی هم ندارد؛ بسیاری از پیکرهای علما و صالحان دیده شده که پس از سالها همچنان تازه مانده است.
- ↑ متن روایتی که به پیامبر(ص) نسبت داده شده: «مَنِ اغْتَسَلَ غُسْلَ الْجُمُعَةِ أَرْبَعِینَ جُمُعَةً لَمْ یَتَفَسَّخْ بَدَنُهُ فِی الْقَبْرِ»؛ «هر کس چهل جمعه پیاپی غسل کند، پیکرش در قبر متلاشی نشود و نپوسد.» این روایت در منابع روایی یافت نشده، ولی برخی محققان گفتهاند که چنین روایتی وجود دارد.
منابع
- نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، بیروت: دار احیاء التراث.
- طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، العروة الوثقی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
- حلی، جعفر بن حسن، مختلف الشیعة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
- حلی، جعفر بن حسن، تذکرة الفقهاء، تهران، مکتبة المرتضوية.
- سبزورای، محمدباقر، کفایة الاحکام، قم، جامعه مدرسین.
- مدارک الاحکام، سید محمد بن علی موسوی عاملی، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، قم
- صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- همدانی، آغا رضا بن محمد هادی، مصباح الفقیه، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
- صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، نجف، مطبعة الحیدریة.
- صدوق، محمد بن علی، المقنع، قم، مؤسسه امام هادی(ع)، ۱۴۱۵ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الهدایه، ج۲، موسسه امام هادی(ع)، قم، ۱۴۱۸ق.
- خویی، سید ابوالقاسم، موسوعة الخوئی، قم: مؤسسة الخویی الاسلامیة.
- محقق حلی، جعفر بن حسن، لمعتبر فی شرح المختصر، قم، مؤسسة سیدالشهداء.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، دار الاضواء.
- نحوه گرفتن غسل ترتیبی و ارتماسی – احکام و نکات غسل گرفتن، سایت ستاد اقامه نماز.
- نپوسیدن بدن با غسل جمعه، پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه.