ذبیحه اهل کتاب

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

ذَبیحه اهل کتاب، حیوانی که توسط اهل کتاب ذبح شده باشد. بیشتر فقیهان شیعه معتقدند خوردن ذبیحه اهل کتاب حرام است. شیخ صدوق، ابن ابی‌عقیل و ابن جنید نیز معتقد به حلال بودن آن هستند.

مفهوم‌شناسی

در فقه اسلامی «ذبیحه اهل کتاب» به معنای حیوانی است که توسط اهل کتاب ذبح شده باشد.[۱] به حیوانی که ذبح شده «ذبیحه» می‌گویند.[۲] اهل کتاب نیز به پیروان ادیانی گفته می‌شود که پیامبر آنان دارای کتابی الهی بوده است.[۳] در اصطلاح اسلامی، یهودیان و مسیحیان از اهل کتاب هستند،[۴] پیروان زرتشت نیز نزد گروهی از عالمان، از اهل کتاب دانسته شده‌اند.[۵]

دیدگاه‌ها

تصویری از کتاب تحریم ذبایح اهل کتاب، اثر شیخ مفید.

در باب‌های صید و ذباحه و حج از فقه اسلامی درباره «ذبیحه اهل کتاب» بحث شده است.[۶] در باب حج، همه فقیهان مسلمان معتقدند قربانی را باید شخص مسلمان ذبح کند؛[۷] اما درباره حلال یا حرام بودن ذبیحه اهل کتاب، در غیر قربانی حج، دو نظریه وجود دارد:

حلیت

تعداد اندکی از فقیهان، همانند ابن جنید اسکافی، ابن ابی‌عقیل و شیخ صدوق، ذبیحه اهل کتاب را حلال می‌دانند.[۸] آنان به آیه پنجم از سوره مائده استناد می‌کنند که می‌فرماید: «طعام کسانی که به آنها کتاب (آسمانی) داده شده برای شما حلال، و طعام شما هم برای آنها حلال است».[یادداشت ۱] سه گروه حنفی، حنبلی و مالکی از اهل سنت نیز معتقدند «ذبیحه اهل کتاب» حلال است.[۹]

حرمت

بیشتر فقیهان شیعه معتقدند ذبیحه اهل کتاب، حرام است، هر چند آنان در هنگام ذبح، نام خدا را ببرند.[۱۰] آنان با استناد به روایات، می‌گویند منظور از حلال بودن طعام اهل کتاب، در آیه پنجم سوره مائده، حلال بودن غذاهایی همانند حبوبات است، نه گوشت حیوانی که توسط اهل کتاب ذبح شود.[۱۱]

بنا بر اعتقاد این فقیهان، اجزای بدن و پوست حیواناتی که خون جهنده دارند و اهل کتاب آنان را ذبح کرده باشند، مردار و نجس است و از چرم و پوست آنها نمی‌توان استفاده کرد.[۱۲]

تک‌نگاری‌ها

درباره ذبیحه اهل کتاب، از پیشینیان فقهای شیعه، دو کتاب مستقل گزارش شده، که عبارتند از:

  • کتاب «تحریم ذبائح اهل الکتاب»، که شیخ مفید آن را نوشته است.[۱۳]
  • کتاب «حرمة ذبائح اهل الکتاب»، که شیخ بهایی آن را نگاشته است.[۱۴]

پانویس

  1. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۷۰۱.
  2. فرهنگ لغت دهخدا، ذیل واژه ذبیحه.
  3. فرهنگ لغت دهخدا، ذیل واژه اهل کتاب.
  4. بحرانی، الحدائق الناظره، ۱۴۰۵ق، ج۲۴، ص۱۸-۲۴؛ شیخ بهایی، حرمة ذبائح اهل الکتاب، ۱۴۱۰ق، ص۴۶.
  5. بحرانی، الحدائق الناظره، ۱۴۰۵ق، ج۲۴، ص۱۸-۲۴.
  6. عابدینی، «شرط اسلام در ذبح کننده»، ص۱۱۳.
  7. عابدینی، «شرط اسلام در ذبح کننده»، ص۱۱۳.
  8. نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ق، ج۳۶، ص۸۰.
  9. شیخ بهایی، حرمة ذبائح اهل الکتاب، ۱۴۱۰ق، ص۶۰.
  10. توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۷۴۵.
  11. گازاری، «جوامع الجامع و کشاف در نگاه تطبیقی»، ص۱۷۵.
  12. رساله توضیح المسائل مراجع، ۱۳۷۲ش، ص۷۴۵و۳۱.
  13. ن.ک: مفید، تحریم ذبائح اهل الکتاب، ۱۴۱۳ق.
  14. ن.ک: شیخ بهایی، حرمة ذبائح اهل الکتاب، ۱۴۱۰ق.
  1. الْيَوْمَ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّيِّباتُ وَ طَعامُ الَّذينَ أُوتُوا الْکِتابَ حِلٌّ لَکُمْ وَ طَعامُکُمْ حِلٌّ لَهُمْ؛ امروز چیزهای پاکیزه برای شما حلال شد، و طعام کسانی که به آنها کتاب (آسمانی) داده شده برای شما حلال، و طعام شما هم برای آنها حلال است.

منابع

  • قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
  • بحرانی، یوسف، الحدائق الناظره فی احکام العترة الطاهره، قم، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۰۵ق.
  • توضیح المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۹۲ش.
  • دهخدا، علی اکبر، فرهنگ لغت، تهران، مؤسسه لغت نامه دهخدا، ۱۳۴۱ش.
  • شیخ بهایی، محمد بن حسین، حرمة ذبائح اهل الکتاب، بیروت، موسسةالاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۰ق.
  • عابدینی، احمد، «شرط اسلام در ذبح کننده»، در مجله کاوشی نو در فقه، شماره ۶، زمستان ۱۳۷۴ش.
  • گازاری، محمد حسن، «جوامع الجامع و کشاف در نگاه تطبیقی»، در مجله پژوهش های قرآنی، شماره ۲۹ و ۳۰، بهار و تابستان ۱۳۸۱ش.
  • نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، به کوشش محمود قوچانی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۲ش.
  • هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، قم، مرکز دایرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۲ش.
  • مفید، محمد بن محمد، تحریم ذبائح اهل الکتاب، قم، نشر الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.

پیوند به بیرون