الائمة الاثنا عشر‌ (کتاب)

الائمة الاثنی عشر(ع)

پرونده:کتاب الائمة الاثنی عشر.gif
اطلاعات کتاب
نویسنده	ابن طولون دمشقی (متوفای ۹۵۳ ق)
موضوع	دوازده امام (ع)
سبک	تاریخی
زبان	عربی
مجموعه	1 جلد
اطلاعات نشر
ناشر	رضی

ألأئمةُ الإثنی عَشَر یا ألشّذَراتُ الذّهَبیة فی تَراجِم الائمةِ الإثنی عَشَر عِندَ الإمامیة کتابی عربی تألیف شمس الدین محمد بن طولون‏ عالم سنی مذهب است. موضوع کتاب مختصری از شرح حال ائمه دوازده گانه شیعه است. مؤلف در این اثر درباره هر امام روند یکسانی را رعایت کرده و به ولادت، وفات، فضائل، راویان و فرزندان آنان اشاره کرده است.

درباره مؤلف

ابو عبدالله شمس الدین محمد بن علی بن احمد بن علی بن خمارویه بن طولون حنفی‏ که در انتساب به جد اعلایش «‌ابن طولون‌» شهرت دارد به سال ۸۸۰ق در صالحیه دمشق متولد شد. جد او «‌خمارویه بن طولون‌» از ترکان و مادرش «‌اَزدان‌» زنی رومی و پدرش علاء الدین علی مردی زاهد و صوفی منش بود.

ابن طولون به کسب علوم مختلف همت گماشت. فقه حنفی را که مذهب پدران وی بود فرا گرفت. علوم حدیث، اصول فقه، تفسیر و علومی همچون هیئت، هندسه، فلک را نیز آموخت. او گرایش به تصوف داشت و در این زمینه نیز کتابهایی تدوین کرد. وی بیشتر در مدارس و خانقاه ها می‌زیست و مدتها سمت امامت، ریاست و نظارت خانقاه‌ها را عهده دار بود. او در تمام عمر بدون خانه و خانواده و همسر زیست.

انگیزه تألیف‏

انگیزه ابن طولون برای نگارش این اثر، محبت وی به اهل بیت بوده است. این در حالی است که وی در مقدمه کتاب بر صحابه به ویژه خلفای نخست درود می‌فرستد. سپس شعر عالم شافعی مذهب، ابو الفضل یحیی بن سلامه حصکفی (متوفای ۵۵۱)، را که در موضوع دوازده امام سروده را در پنج صفحه می‌آورد. در این شعر ضمن تجلیل و تکریم فراوان از ائمه (ع) در برخی ابیات آن، بر این تاکید می‌کند که اظهار ارادت به خاندان پیامبر، هرگز به معنای پذیرش یا موافقت با معتقدات مذهب شیعه نیست.

روش تألیف‏

ابن طولون در ارائه اطلاعات برای هر امام ساختار یکسانی را رعایت کرده است. ابتدا توضیحاتی درباره نام، کنیه، زمان ولادت و وفات و کسانی که از وی روایت کرده‌اند ارائه می‌دهد، سپس به فضائل امام می‌پردازد و در پایان فرزندان امام را برمی‌شمرد.

ابن طولون می‌نویسد که شرح حال ائمه را بر اساس پدر و پسر مرتب کرده و پشت سر هم آورده است. هر چند درباره شیعیان تبریز آن روزگار می‌نویسد که ائمه را بر اساس افضلیت مقدم و یا موخر می‌کنند. اما این که ترتیب ایشان چگونه بوده و کدام امام مقدم بر دیگری می‌شده را ننوشته است. ابن طولون در ادامه سروده خویش درباره ائمه را آورده و در پایان کتاب چندین روایت متصل خویش را که به ائمه منتهی می‌شود را نقل کرده است.

منابع کتاب‏

وی برای تدوین این کتاب از منابعی همچون طبقات ابن سعد، تاریخ بغداد خطیب بغدادی، تاریخ مدینه دمشق ابن عساکر، تهذیب الاسماء و اللغات نووی، مروج الذهب مسعودی، معارف ابن قتیبة، ربیع الابرار زمخشری، کامل مبرد، تاریخ میافارقین ابن الأزرق و کتابهای دیگر مانند صحیح مسلم، بخاری و ترمذی بهره برده است.

این کتاب در میان نویسندگان بعدی اعم از شیعه یا سنی شهرت و رواج چندانی نداشته و مورد مراجعه آنان قرار نگرفته است.

نسخ

• نسخه‌ای در کتابخانه قادریه در بغداد.
• نسخه‌ای در کتابخانه احمدیه در مسجد جامع تونس.

منابع

• ابن طولون، شمس الدین محمد، الائمة الاثنی عشر، تحقیق صلاح الدین المنجد، قم، منشورات الرضی، بی‌تا.
• طباطبایی، عبدالعزیز، أهل البيت في المكتبة العربية، قم، آل البیت، 1417 ق.
• کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.

پیوند به بیرون

• متن کتاب الائمة الاثنی عشر