نصرالله خلخالی

نصرالله خلخالی

اطلاعات فردی
نام کامل	نصرالله صدقی حسنی
تاریخ تولد	۱۲۸۶ش
محل زندگی	نجف، لبنان، دمشق
تاریخ وفات	۱۳۵۶ش
محل دفن	حرم امام علی(ع)
شهر وفات	دمشق
اطلاعات علمی
استادان	میرزا محمدحسین نائینی
محل تحصیل	نجف
سایر	وکیل مراجع
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی	حمایت از امام خمینی
اجتماعی	تعمیر و تأسیس مدارس علمیه، توسعه حرم حضرت رقیه

نصرالله خلخالی (۱۲۸۶ – ۱۳۵۶ش)، وکیل و معتمد شماری از مراجع تقلید همچون سید ابوالحسن اصفهانی، سید حسین طباطبایی بروجردی و سید محسن حکیم در نجف بود. امام خمینی او را شخصی مؤثر در نجف خواند و از وی به‌عنوان رفیق چهل‌ساله و وکیل خود یاد کرد. از اقدامات او در حوزه‌های علمیه می‌توان به ساخت و بازسازی مدارس علمی در شهرهای نجف، کربلا و سامرا و نیز پرداخت شهریه به طلاب اشاره نمود.

خلخالی از حامیان اصلی امام خمینی در عراق به‌شمار می‌رفت؛ علما و طلاب را به حمایت از او فرا می‌خواند و در جهت گسترش مرجعیت امام در میان شیعیان کشورهای اسلامی تلاش می‌کرد. وی در امور خیریه نیز اهتمام داشت و بازسازی و تجهیز حرم‌های اهل‌بیت(ع) در عراق و سوریه را بر عهده گرفته بود.

جایگاه

سید ابراهیم ایروانی، سید محمد محقق داماد، سید احمد خوانساری، سید ابوالقاسم خویی، سید نصرالله مستنبط و شیخ نصرالله خلخالی در تصویر مشاهده می‌شوند.

بر اساس گزارش مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، دینداری و امانتداری نصرالله خلخالی موجب اعتماد علما به او شد؛ به‌گونه‌ای که وکالت امور مالی مراجع تقلیدی چون سید ابوالحسن اصفهانی، سید حسین طباطبایی بروجردی، سید محسن طباطبائی حکیم و امام خمینی را بر عهده داشت. همچنین مراودات مالی تجار و شیعیان کشورهای گوناگون با مراجع تقلید از طریق او انجام می‌شد.

امام خمینی در سال ۱۳۴۹ش، در نامه‌ای به سید احمد خمینی، نصرالله خلخالی را شخصی تأثیرگذار در نجف معرفی و او را به‌عنوان وکیل خود تعیین کرد. وی نقش بسزایی در گسترش مرجعیت امام خمینی ایفا نمود و همواره طلاب و علما را به حمایت از وی فرا می‌خواند. خلخالی همچنین در نظام حاکمیت عراق از اعتبار برخوردار بود. اعتماد مردم به او به حدی بود که در جریان اخراج ایرانیان از عراق، خانه‌های خود را به نام او ثبت کردند تا از مصادره شدن در امان بماند.

زندگی‌نامه

نصرالله صدقی حسنی معروف به خلخالی، سال ۱۲۸۶ش در نجف به دنیا آمد. پدرش میرزا حسن از بازرگانان ایرانی بود که به عراق مهاجرت کرده بود. نصرالله خلخالی علوم دینی را از سطح تا خارج فقه و اصول در حوزه علمیه نجف به پایان رساند و از شاگردان میرزای نائینی به‌شمار می‌رفت. او همزمان با تحصیل، در کنار پدرش به تجارت نیز اشتغال داشت.

پس از فراغت از تحصیل، وکالت مراجع و انجام امور خیریه، شغل اصلی او را تشکیل می‌داد. وی از معدود طلاب ایرانی بود که دارای شناسنامه عراقی بود؛ از این‌رو با صدور حکم صدام حسین مبنی بر اخراج ایرانی‌ها از عراق، مشمول اخراج نشد و اموالش نیز از مصادره در امان ماند. فعالیت گسترده خلخالی در دعوت از مردم به‌سوی امام خمینی موجب دستگیری او از سوی حزب بعث عراق و تبعیدش به لبنان گردید. پس از آزادی، در اواخر عمر در سوریه اقامت گزید. سرانجام در سال ۱۳۵۶ش درگذشت و پیکرش به نجف منتقل شد و در حجره‌ای روبه‌روی ایوان طلای حرم امام علی(ع) به خاک سپرده شد.

ارتباط با امام خمینی

نصرالله خلخالی در کنار امام خمینی. در تصویر مجتبی لنکرانی و محمد صادقی تهرانی نیز دیده می‌شوند.

به‌گفته عباسعلی عمید زنجانی، خلخالی از دوستان قدیمی و نزدیک امام خمینی بود، به‌گونه‌ای که در نخستین سفر امام خمینی به عراق در سال ۱۳۱۲ش، او در منزل خلخالی ساکن شد. قدیمی‌ترین سند منتشرشده از امام خمینی در صحیفه امام مربوط به همین سفر است. خلخالی از نخستین روزهای قیام امام خمینی در صف حامیان او قرار گرفت و سخنرانی‌های وی را در نجف تکثیر و میان طلاب پخش می‌کرد. او به درخواست سید مصطفی خمینی، سخنان امام را به عربی ترجمه و برای چاپ در روزنامه‌های کشورهای عربی ارسال می‌داشت.

پس از بازداشت امام خمینی و احتمال اعدام او توسط حکومت پهلوی، خلخالی نزد سید محسن حکیم از مراجع تقلید عراق رفت تا حکم تأیید مرجعیت امام خمینی را از او دریافت کند. با تبعید امام خمینی به ترکیه، خلخالی و جمعی دیگر از علما در منزل سید محسن حکیم جلسه‌ای تشکیل دادند و خواستار حمایت از امام خمینی و رایزنی با دولت عراق برای انتقال او به نجف شدند.

پس از انتقال امام خمینی از ترکیه به عراق در سال ۱۳۴۴ش، خلخالی به وی ملحق شد و علما و طلاب را به استقبال از امام فراخواند. او پس از ورود امام به عراق، منزلی مجهز برای او تهیه کرد و مدیریت همه امور مربوط به استقبال، هزینه‌های مجالس و پذیرایی از میهمانان را بر عهده گرفت. همچنین طلاب را به شرکت در درس و نماز امام تشویق می‌کرد.

بر اساس منابع ساواک، خلخالی بیشتر اوقات در کنار امام خمینی بود و به سبب اعتماد ویژه‌ای که امام به وی داشت، انجام برخی کارهای مهم به او سپرده می‌شد. امام خمینی طی نامه‌ای به سید احمد خمینی در سال ۱۳۴۹ش، نصرالله خلخالی را شخصی مؤثر در نجف معرفی و او را وکیل خود اعلام کرد. به پیشنهاد خلخالی، کتاب تحریر الوسیله به‌عنوان رساله عملیه برای مقلدان عرب‌زبان چاپ شد. پس از درگذشت سید محسن حکیم، خلخالی بیشترین نقش را در گسترش مرجعیت امام خمینی، به‌ویژه میان شیعیان کشورهای همسایه، ایفا کرد.

در پی اعتراض برخی نسبت به صدور بیانیه‌ای از سوی امام خمینی در حمایت از خلخالی و عدم حمایت از مبارزات سازمان مجاهدین خلق ایران، امام خمینی چنین پاسخ داد: «حاج شیخ نصرالله خلخالی وکیل من است و به‌خاطر من گرفتار شده بود، ایشان رفیق چهل‌ساله من است.» با این حال، در اواخر عمر، دستگاه جاسوسی عراق کوشید به روابط خلخالی با امام خمینی آسیب بزند و علت دستگیری او را گزارش‌های اطرافیان امام عنوان کرد. به گفته روحانی، نصرالله خلخالی دچار سوءتفاهم شد و با دلخوری عازم سوریه گردید. امام خمینی با ارسال نامه‌ای تأکید کرد که دولت عراق به دروغ گفته است بستگان و اطرافیانش موجب دستگیری خلخالی شده‌اند و از اینکه پس از چهل سال روابطشان دچار خدشه شده، اظهار ناراحتی نمود.

فعالیت‌ها و خدمات

خلخالی افزون بر وکالت آیت‌الله بروجردی در عراق، به پرداخت شهریه طلاب اشتغال داشت و سرپرستی مدارس علمیه‌ آیت‌الله بروجردی در نجف و کربلا نیز بر عهده‌ او بود. بازسازی و توسعه‌ مدارس علمیه نجف، از جمله مدرسه آخوند خراسانی، مدرسه صدر اعظم اصفهانی و مدرسه قوام، از جمله خدمات او به‌شمار می‌رود. خلخالی واسطه دریافت وجوهات شرعی از ایران و دیگر کشورها برای مراجع تقلید بود و شهریه مراجع، به‌ویژه امام خمینی، را میان طلاب تقسیم می‌کرد.

نصرالله خلخالی در بازسازی عتبات عالیات نیز نقشی اساسی داشت. درب‌های طلای اعتاب مقدسه عراق و نیز فرش‌ها و لوسترهایی که از سوی نیکوکاران به آنجا تقدیم می‌گردید، از طریق او به عراق منتقل می‌شد. پس از اقامت در دمشق، خلخالی به همراه امام موسی صدر کمیته‌ای با هدف توسعه زیارتگاه حضرت رقیه تشکیل داد و تعدادی از خانه‌ها و مغازه‌های مجاور را خریداری کرد؛ اما پیش از اتمام طرح توسعه حرم درگذشت. وی همچنین دارای موقوفات و خیراتی بود؛ از جمله در سامرا حسینیه و حمام احداث کرد و جمع‌آوری و انتقال وجوه برای مردم لبنان نیز از طریق او انجام می‌شد.