محمدمهدی شب‌زنده‌دار

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از مهدی شب‌زنده‌دار)
پرش به: ناوبری، جستجو
مهدی شب‌زنده‌دار
Shabzendedar.jpg
اطلاعات فردی
لقب: آیت‌الله
تاریخ تولد: ۱۳۳۲ش
زادگاه: داراب
محل زندگی: قم
اطلاعات علمی
استادان: سيد رضا صدرعبدالله جوادی آملیحسین وحید خراسانیمیرزا جواد تبریزیمرتضی حائری یزدی
محل تحصیل: قم
تألیفات: الحکومة • مطهّرات: اسلام، تبعیت • پندهای سعادت
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی: عضویت در شورای نگهبان • عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم

مهدی شب‌زنده‌دار(۱۳۳۲ش) از فقهای شورای نگهبان و عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم است. عضویت در هیأت امنای جامعة المصطفی العالمیه، مجمع تشخیص مصلحت نظام، مدیریت موسسه تحقیقاتی آموزشی بقیة‌الله(عج) قم و نیز دفتر فقه معاصر از دیگر فعالیت‌های اوست. شب‌زنده‌دار که در نزد استادانی چون سيد رضا صدر، عبدالله جوادی آملی، حسین وحید خراسانی، میرزا جواد تبریزی و مرتضی حائری یزدی تحصیل کرده، افزون بر تدریس خارج فقه و اصول ، کتاب ذبایح از مجموعه الموسوعة الفقیهة را تألیف و بخش‌هایی از تحریرالوسیله امام خمینی را شرح و دروس آیت‌الله کاظم تبریزی و آیت‌الله حسین وحید خراسانی را نیز تقریر کرده است. او با تأیید تأثیر زمان و مکان بر اجتهاد، فقه حکومتی را از نظر روش استنباط همانند فقه فردی و از نظر ره‌آورد، متمایز از آن می‌داند. کتاب پندهای سعادت، حاوی سلسله مباحث اخلاقی اوست.

زندگی‌نامه

مهدی شب‌زنده‌دار در سال ۱۳۳۲ش در داراب به‌ دنیا آمد.[۱] پدرش حسین شب‌زنده‌دار جهرمی(۱۳۰۸-۱۳۹۳ش)، از شاگردان امام خمینی، مفسر قرآن و از اساتید اخلاق بود.[۲]

تحصیلات و اساتید

شب‌زنده‌دار‌ در سال ۱۳۴۵ش وارد حوزه علمیه قم شد.[۳] دروس مقدمات و سطح را نزد پدرش و اساتیدی همچون سید حسن طاهری خرم‌آبادی، علی مشکینی، محمد مؤمن، احمد جنتی، جعفر سبحانی، مصلحی اراکی و محمدتقی ستوده فرا گرفت؛ دروس فلسفه و کلام را از محضر سید رضا صدر، جوادی آملی، حسن‌زاده آملی، ابراهیم امینی و انصاری شیرازی بهره برد.[۴] او در درس خارج فقه و اصول، در کلاس اساتیدی همچون کاظم قاروبی تبریزی، مرتضی حائری یزدی، حسین وحید خراسانی، میرزا جواد تبریزی و سید موسی شبیری زنجانی شرکت کرد.[۵]

تدریس و آثار

شب‌زنده‌دار پس از تدریس‌ دروس‌ دوره‌ سطح‌، از سال ۱۳۸۵ش به تدریس خارج فقه و اصول در مسجد اعظم قم اشتغال دارد.[۶]

این کتاب برای تدریس در دروس سطح و خارج تدوین شده است.

وی تألیفات متعددی در فقه و اصول دارد که از جمله آنها کتاب ذبایح از مجموعه الموسوعه الفقیهه (۱۰ جلد)، شرح بخش‌هایی از تحریرالوسیله، الجامع فی الاصول و تقریرات کاظم تبریزی و حسین وحید خراسانی است.[۷]

همچنین دفتر فقه معاصر که از سال ۱۳۹۵ش کار خود را زیر نظر شورای علمی متشکل از شب‌زنده‌دار و اساتید دیگری چون محمدتقی شهیدی، حسین شوپایی، سید محمدعلی مدرسی یزدی، علی عندلیبی همدانی و محمد قائنی نجفی آغاز نموده است؛ پس از دو سال و نیم، کتاب الفائق فی الاصول را برای تدریس در دروس سطح و خارج تدوین کرده که درباره مسائل مستحدثه بحث می‌کند.[۸]

دروس اخلاق

درس اخلاق محمدمهدی شب‌زنده‌دار سه‌شنبه‌ها بعد از نماز مغرب و عشاء در حوزه علمیه قم شبستان چهارم مسجد اعظم(دارالتلاوه) برگزار می گردد.[۹] و کتاب پندهای سعادت، حاوی سلسله مباحث اخلاقی ایشان که جلد اول آن از سوی دفتر نشر معارف در سال ١٣٩٣ش. در ٤٦٨ صفحه منتشر شده، شامل ٤٣ درس در چهار فصل (١-موعظه‌های قرآنی، ٢-توصیه‌های پیامبر(ص) به امیرالمومنین(ع)، ٣-درس‌آموزی از خاندان عصمت و طهارت(ع) و ٤-نعمت‌هایی برای رسیدن به تعالی) است و در پایان کتاب مجموعه‌ای از کلمات قصار آیت‌الله شب‌زنده‌دار برای تأکید بیشتر آمده است.[۱۰]

مسئولیت‌ها و فعالیت‌ها

شب‌زنده‌دار عضو فقهای شورای نگهبان است و علاوه بر آن از اعضای هیات امنای جامعة المصطفی العالمیة، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، مجمع مشورتی فقهی شورای نگهبان و مدیر مؤسسه بقیة‌الله قم است.[۱۱] وی همچنین ریاست دفتر فقه معاصر را بر عهده‌ دارد.[۱۲]

دیدگاه‌ها

مهدی شب‌زنده‌دار بر آن است که زمان و مکان در اجتهاد تأثیرگذار است و فتوای قبل از تشکیل حکومت اسلامی با فتوای بعد از تشکیل حکومت اسلامی تفاوت دارد.[۱۳] فقه حکومتی از مسائل مهمی است که فقه کنونی کمتر بدان پرداخته است.[۱۴] بعضی از دیدگاه‌های شب‌زنده‌دار در این‌باره عبارتند از:

تشریح متد استنباط در فقه حکومتی

وی معتقد است متد استنباط در فقه حکومتی، همین متد فقاهت در بقیه ابواب با استفاده از منابع اربعه است و منابع جدید دیگری نداریم[۱۵] و این همان فقه جواهری است که مورد نظر امام خمینی بود.[۱۶] او به پیش‌فرض‌ها و پیش‌نیازهای مخصوص به هر باب نیز اشاره کرده و معتقد است امور مستحدثه مانند بانکداری نیازمند موضوع‌شناسی است.[۱۷]

تدریس آیت‌الله شب‌زنده‌دار در مسجد اعظم قم

لزوم استفاده از متخصصین حوزه فقه در تشریع احکام حکومتی

شب‌زنده‌دار با بیان مثالی درباره مقاومت یک نفر که حاضر نیست خانه‌اش را که مزاحم احداث خیابان برای مردم است بفروشد یا قیمتش را خیلی بالا می‌برد؛ می‌گوید اینها مسائل و فقه حکومتی است که باید در حوزه‌ها حلّ شود نه در مجلس که قانونی را تصویب می‌کند، آنها که فقه نمی‌دانند و بر اساس مصلحت یک چیزی را تصویب می‌کنند.[۱۸]

عدم منافات فقه حکومتی با فقه جواهری

وی می‌گوید طبق نظر امام خمینی در تحریرالوسیله، هر مجتهد عادلی حق قضاوت دارد[۱۹] اما به گفته آیت‌الله مومن استناد می‌کند که نظر امام خمینی بعد از انقلاب ۱۳۵۷ش و تشکیل جمهوری اسلامی، در این‌باره تغییر کرد.[۲۰] شب‌زنده‌دار می‌گوید نظر امام خمینی و همچنین آیت‌الله خامنه‌ای این است که وقتی حکومت تشکیل می‌شود، تمام قضات را باید حکومت یعنی ولی فقیه معین بکند.[۲۱]

دامنه اختیارات ولی‌فقیه در مصالح جامعه

به اعتقاد شب‌زنده‌دار، مشکل اصلی بر سر اختیارات ولایت فقیه، اطلاقاتی مانند: «لا یحلّ دم امرء مسلم و لا ماله الا بطیب نفسه»[۲۲] است و تصرف جایز نیست حتی اگر تصرف‌کننده فقیه باشد.[۲۳] اما طبق مبنای امام خمینی می‌گوییم احتمال دارد که یک نفر باید در رأس امور حکومت باشد و این احتمال اطلاقات را از بین می‌برد.[۲۴] لذا ولی فقیه می‌تواند طبق موازین و بر اساس ضرورت و مصالح جامعه در ملک دیگران حتی بر خلاف رضایت شخص تصرف نماید.[۲۵]

پانویس

  1. «آیت الله مهدی شب زنده‌دار»، سایت شورای نگهبان.
  2. «یادگار آیت‌الله شب زنده دار»، سایت ایرنا.
  3. «از تدریس حجت‌الاسلام شب‌زنده‌دار در حوزه علمیه تا تألیف کتاب‌های متعدد»، باشگاه خبرنگاران جوان.
  4. «شب‌زنده‌دار کیست؟»، خبرگزاری فارس.
  5. «شب‌زنده‌دار کیست؟»، خبرگزاری فارس.
  6. «آیت‌الله محمد مهدی شب‌زنده‌دار: حوزه به دلیل تامین اجزاء حکومت اسلامی رکن اصلی نظام است»، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل.
  7. «شب‌زنده‌دار کیست؟»، خبرگزاری فارس.
  8. آغاز ثبت نام درس جدید «الفائق فی الاصول»/ گام جدید حوزه در مسیر تحول اجتهادی»، خبرگزاری حوزه.
  9. درس اخلاق آیت الله شب زنده دار در مسجد اعظم برگزار می شودخبرگزاری شفقنا
  10. پندهای سعادت: سلسله مباحث اخلاقی آیت الله محمدمهدی شب زنده دار - جلد اول
  11. «عضو جدید فقهای شورای نگهبان کیست؟»، سایت مشرق.
  12. اثناعشری، «معرفی فعالیت‌های دفتر فقه معاصر»، سایت شبکه اجتهاد.
  13. «فقه حکومتی از چه منابعی قابل استنباط است»، خبرگزاری حوزه.
  14. «آیت‌الله محمد مهدی شب‌زنده‌دار: حوزه به دلیل تامین اجزاء حکومت اسلامی رکن اصلی نظام است»، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل.
  15. «فقه حکومتی از چه منابعی قابل استنباط است»، خبرگزاری حوزه.
  16. امام خمینی، منشور روحانیت، صحیفه امام، ۱۳۹۷ش، ج۲۱، ص۲۷۰.
  17. «فقه حکومتی از چه منابعی قابل استنباط است»، خبرگزاری حوزه.
  18. «فقه حکومتی از چه منابعی قابل استنباط است»، خبرگزاری حوزه.
  19. امام خمینی، تحریرالوسیله، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۴۳۱.
  20. «فقه حکومتی از چه منابعی قابل استنباط است»، خبرگزاری حوزه.
  21. «فقه حکومتی از چه منابعی قابل استنباط است»، خبرگزاری حوزه.
  22. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۳۷۴ش، ج۲۹، ص۱۰.
  23. «آیت‌الله محمد مهدی شب‌زنده‌دار: حوزه به دلیل تامین اجزاء حکومت اسلامی رکن اصلی نظام است»، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل.
  24. «آیت‌الله محمد مهدی شب‌زنده‌دار: حوزه به دلیل تامین اجزاء حکومت اسلامی رکن اصلی نظام است»، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل.
  25. «آیت‌الله محمد مهدی شب‌زنده‌دار: حوزه به دلیل تامین اجزاء حکومت اسلامی رکن اصلی نظام است»، پایگاه تخصصی فقه حکومتی وسائل.

منابع