حسین بن ابراهیم تنکابنی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
حسین بن ابراهیم تنکابنی
اطلاعات فردی
نام کامل: حسین بن ابراهیم تنکابنی
تاریخ تولد:
زادگاه: تنکابن
تاریخ وفات: ۱۱۰۱ یا ۱۱۰۵
محل دفن: ربذه
شهر وفات: بین راه مکه و مدینه
اطلاعات علمی
استادان: ملاصدرا و فیاض لاهیجی
تألیفات: اثبات حدوث العالم؛ حاشیه بر اثبات الواجب (جدید) جلال الدین دوانی؛ حاشیه بر حاشیة خَفْری بر الاهیات شرح التجرید و...
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی

حسین بن ابراهیم تنکابنی حکیم اشراقی شیعی در قرن یازدهم در تنکابن به دنیا آمد. وی از شاگردان ملاصدرا (متوفی ۱۰۵۰) و فیاض لاهیجی (متوفی ۱۰۷۲) بود. [۱] تنکابنی پس از فراگیری علوم عقلی به تدریس و ترویج آرا و افکار ملاصدرا پرداخت. [۲]

او در ۱۱۰۱ یا ۱۱۰۵ به حج رفت و در پی مناظره‌ای که در مکه در باره خلافت امام علی (ع) داشت در حین طواف کعبه، به اتهام اهانت به خانه خدا دستگیر و به حکم قاضی، به تعزیر و اخراج از مکه محکوم شد. او بر اثر جراحات ناشی از تعزیر در بین راه مکه و مدینه، درگذشت و ازینرو برخی او را «شهید» دانسته‌اند. مدفن تنکابنی در جوار قبر ابوذر غفاری (متوفی ۳۲) در رَبَذَه (در نزدیکی رابِغ) است. [۳] شیخ ابراهیم، فرزند تنکابنی، نیز از دانشمندان علوم نقلی بوده و با میرزا عبداللّه افندی اصفهانی، مؤلف ریاض العلماء، در اصفهان همدرس بوده است. [۴]

آثار

آشتیانی آثار تنکابنی را تلخیص یا شرح آرای ملاصدرا دانسته است.[۵] آثار او عبارتند از:

  1. اثبات حدوث العالم؛ نسخ خطی این رساله در کتابخانه‌های آیت اللّه مرعشی، مجلس شورای اسلامی و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است و همراه با مشاعر ملاصدرا نیز چاپ شده است.[۶]
  2. حاشیه بر اثبات الواجب (جدید) جلال الدین دوانی؛ نسخه‌ای از آن ـ که در زمان مؤلف استنساخ شده ـ در گنجینه کتب خطی آیت اللّه مرعشی موجود است.[۷]
  3. حاشیه بر حاشیة خَفْری بر الاهیات شرح التجرید[۸]
  4. شرح گلشن راز شیخ محمود شبستری[۹]
  5. رسالة فی وحدة الوجود مع کثرة تجلیاته؛ تنکابنی در این رساله از مسلک ملاصدرا پیروی کرده و کوشیده است که میان آرای صوفیه و حکیمان اشراقی و مشائی جمع و تقریب به وجود آورد. افندی اصفهانی[۱۰] این رساله را با عنوان رسالة فی تحقیق وحدة الوجود و تجلیاته و تنزلاته ذکر کرده وسید جلال‌الدین آشتیانی آن را در منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران[۱۱] چاپ کرده است.
  6. فی صنوف الناس؛ این رساله خلاصه‌ای از نظر ملاصدرا در باره معاد است[۱۲] و در آن حشر انسان‌ها را، برحسب درجات علم و عمل، به شش صورت ترسیم کرده که با مراتب عالم (عالم جبروت یا لاهوت و عالم ملکوت یا مثال و عالم مُلک یا ناسوت) مطابقت دارد. این رساله در کتاب منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران چاپ شده است. [۱۳]
  7. تعلیقاتی بر کتاب شفا ی ابن سینا[۱۴]
  8. رسالة فی شبهة الاستلزام و جواب‌ها[۱۵]

تمام آثار تنکابنی، جز شرح گلشن راز، به زبان عربی است.

پانویس

  1. افندی اصفهانی، ج ۲، ص ۳۴؛ صدوقی سها، ص ۳۱
  2. منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، ج ۲، ص ۳۹۹ـ۴۰۰
  3. آقابزرگ طهرانی، ۱۳۷۲ش، ص ۱۹۲؛ افندی اصفهانی، همانجا؛ سمامی حائری، ص ۹۴
  4. افندی اصفهانی، همانجا
  5. منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، ج۲، ص۳۹۹
  6. حسینی اشکوری، ج ۱۱، ص ۱۴۰؛ حائری، ج ۵، ص ۲۰۳؛ آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۳، ج ۱، ص ۸۹؛ دانش پژوه، ج ۹، ص ۸۸۱
  7. حسینی اشکوری، ج ۱۱، ص ۱۳۹
  8. افندی اصفهانی، ج ۲، ص ۳۴ـ۳۵
  9. شاملو، ج ۲، ص ۵۰؛ صدوقی سها، ص ۳۲
  10. افندی اصفهانی، ج ۲، ص ۳۵
  11. آشتیانی، ج ۲، ص ۴۰۴ـ۴۰۹
  12. منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، ج ۲، ص ۳۹۹؛ کوربَن، ص ۶۸
  13. منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، ج ۲، ص ۴۰۱ـ۴۰۳؛ حائری، ج ۵، ص ۲۰۴
  14. افندی اصفهانی، همانجا
  15. دانش پژوه، ج ۹، ص ۸۸۰

منابع

  • محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
  • همو، طبقات اعلام الشیعة: الکواکب المنتشرة فی القرن الثانی بعد العشرة، چاپ علی نقی منزوی، تهران ۱۳۷۲ش.
  • عبداللّه بن عیسی افندی اصفهانی، ریاض العلماءوحیاض الفضلاء، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱.
  • عبدالحسین حائری، فهرست کتابخانة مجلس شورای ملی، ج ۵، تهران ۱۳۴۵ش.
  • احمد حسینی اشکوری، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانة عمومی حضرت آیة اللّه مرعشی نجفی، قم ۱۳۵۴ـ۱۳۷۶ش.
  • محمدتقی دانش پژوه، فهرست کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران، ج ۹، تهران ۱۳۴۰ش.
  • محمدتقی دانش پژوه و علی نقی منزوی، فهرست کتابخانه سپهسالار، بخش ۵، تهران ۱۳۵۶ش.
  • محمد سمامی حائری، بزرگان تنکابن، قم ۱۳۷۲ش.
  • ولی قلی بن داودقلی شاملو، قصص الخاقانی، چاپ حسن سادات ناصری، تهران ۱۳۷۱ـ۱۳۷۴ش.
  • منوچهر صدوقی س‌ها، تاریخ حکماء و عرفاء متأخر بر صدرالمتألهین، تهران ۱۳۵۹ش.
  • جورج طرابیشی، معجم الفلاسفة، بیروت ۱۹۸۷؛ هانری کوربن، فلسفه ایرانی و فلسفه تطبیقی، ترجمه جواد طباطبائی، تهران ۱۳۶۹ش.
  • منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران: از عصر میرداماد و میرفندرسکی تا زمان حاضر، تهیه و تحقیق و مقدمه و تعلیق از جلال الدین آشتیانی، ج ۲، قم ۱۳۶۳ ش.

پیوند به بیرون