میرزای قمی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
میرزای قمی
اطلاعات فردی
نام کامل: میرزا ابوالقاسم بن محمدحسن شفتی قمی
لقب: میرزای قمی، صاحب قوانین، محقق قمی
تاریخ تولد: ۱۱۵۰ق
زادگاه: بروجرد
تاریخ وفات: ۱۲۳۱ق.
محل دفن: قبرستان شیخان قم
شهر وفات: قم
استادان: آقا محمدباقر بهبهانیسید حسین خوانساری
شاگردان: شیخ اسدالله تستریسید محسن اعرجیسید عبدالله شبرسید محمدمهدی خوانساریسید جواد عاملی
محل تحصیل: اصفهانقمکربلا
اجازه اجتهاد از: آقا محمدباقر بهبهانی
تألیفات: قوانینجامع الشتات
سیاسی: ارتباط و نامه‌نگاری با فتحعلی شاه قاجار و نصیحت او به مدارا با مردم
اجتماعی: برپایی نماز جمعه و جماعت

میرزا ابوالقاسم بن محمدحسن شفتی قمی(۱۱۵۰-۱۲۳۱ق.) معروف به میرزای قمی، از مراجع تقلید شیعه در قرن دوازدهم و سیزدهم قمری.

میرزای قمی با برخی پادشاهان قاجار معاصر بود و آنان را به مدارا با مردم و ثبات در مذهب سفارش می‌کرد. برپایی نماز جمعه و جماعت از دیگر فعالیت‌های او به شمار می‌رفت.

مهمترین اثر او کتاب «قوانین» است که به همین جهت او را «صاحب قوانین» لقب داده‌اند. حجیت ظن مطلق، اجتماع امر و نهی در شیء واحد شخصی، جواز قضاوت برای شخص مقلّد طبق فتوای مجتهد از آراء خاص فقهی ایشان بود.

زندگینامه

میرزای قمی در سال ۱۱۵۰ق. در روستای دره باغ (در منطقه جاپلق، دهستانی در ۱۲ کیلومتری بروجرد)[۱] متولد شد و در سال ۱۲۳۱ق در شهر قم وفات یافت و در قبرستان شیخان قم مدفون شد. سال تولد او را ۱۱۵۱ و ۱۱۵۳ و درگذشتش را ۱۲۳۳ نیز گفته‌اند.[۲]

پدر وی از مردم شفت (از توابع فومن) بود که در جوانی به حوزه علمیه اصفهان و سپس به جاپلق رفته بود.[۳]

تحصیلات

میرزای قمی، علوم ادبی فارسی و عربی را نزد پدرش در روستای دره باغ آموخت آنگاه به خوانسار رفت و از شاگردان سید حسین خوانساری شد و چند سالی فقه و اصول فقه آموخت و با خواهر خوانساری ازدواج کرد. پس از این به عراق رفت و در کربلا از شاگردان آقا محمدباقر بهبهانی شد.[۴]

پس از آن با دریافت اجازه اجتهاد از بهبهانی به دره باغ برگشت و به روستای قلعه بابو (از روستاهای جاپلق) رفت وی سپس به اصفهان، مدرسه کاسه‌گران رفت و از آنجا نیز به شیراز رفت که مصادف بود با ایام پادشاهی کریم خان زند؛ و ۲ یا ۳ سال در آنجا ماند. سپس به اصفهان بازگشت و به روستای بابو رفت، برخی از طلبه‌ها در فقه و اصول از وی استفاده نمودند. گذران زندگی‌اش به سختی بود، به قم رفت و به تدریس و تألیف کتاب‌هایش پرداخت و شهرتش در ایران فراگیر و مرجع تقلید شد.[۵]

جایگاه علمی

میرزای قمی، به محقق قمی مشهور بود. حجیت ظن مطلق، اجتماع امر و نهی در شیء واحد شخصی، جواز قضاوت برای شخص مقلد طبق فتوای مجتهد از آرای خاص او در فقه و اصول بود.[۶]

فعالیت‌های سیاسی اجتماعی

میرزای قمی با برخی از پادشاهان قاجار از جمله، آقامحمدخان و فتحعلی شاه معاصر بود و با فتحعلی شاه نامه‌نگاری‌هایی داشته است.[۷] در یکی از این نامه‌ها، پادشاه را نصحیت به مدارای با مردم، و در دیگری وی را به ثبات بر مذهب حق و میل نکردن به تصوف سفارش نموده است.[۸]

وی در قم نماز جمعه و جماعت برپا می‌داشت.[۹]

آثار

گفته‌اند که بیش از ۱۰۰۰ رساله در علوم مختلف نوشته بوده است. برخی از آثار وی عبارتند از:[۱۰]

  • القوانین المحکمة فی الاصول (مشهور به «قوانین»؛ موضوع این کتاب اصول فقه است و سالها از کتابهای درسی حوزه‌های علمیه بوده است)
  • حاشیة او شرح علی شرح المختصر
  • شرح تهذیب العلامة
  • مناهج الاحکام
  • جامع الشتات (فارسی)
  • معین الخواص
  • مرشد العوام
  • رسالة فی الاصول الخمسة الاعتقادیة
  • رسالة فی قاعدة التسامح فی ادلة السنن
  • رسالة فی جواز القضاء والتحلیف بتقلید المجتهد
  • القوانین المحکمة في الأصول
  • رسایل المیرزا القمی
  • غنایم الایام فی مسایل الحلال و الحرام
  • قوانین الأصول

شاگردان

برخی از شاگردان وی از این قرارند:[۱۱]

پانویس

  1. میرزا قمی، جامع الشتات(مقدمه مصحح)، ۱۳۷۱ش، ص۸.
  2. میرزا قمی، جامع الشتات(مقدمه مصحح)، ۱۳۷۱ش، ص۹؛ الامین، اعیان الشیعة، ج۲، ص۴۱۲.
  3. میرزا قمی، جامع الشتات(مقدمه مصحح)، ۱۳۷۱ش، ص۸.
  4. میرزا قمی، جامع الشتات(مقدمه مصحح)، ۱۳۷۱ش، ص۹.
  5. الامین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۴۱۲.
  6. الامین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۴۱۱.
  7. الحسینی السیدی، علی، مقدمه مناهج الاحکام، ۱۴۲۰ق، ص۶.
  8. الحسینی السیدی، علی، مقدمه مناهج الاحکام، ۱۴۲۰ق، ص۷.
  9. الامین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۴۱۲.
  10. الحسینی السیدی، علی، مقدمه «مناهج الاحکام»، ۱۴۲۰ق، ص۶.
  11. الحسینی السیدی، علی، مقدمه «مناهج الاحکام»، ۱۴۲۰ق، ص۶.

منابع

  • الامین، سیدمحسن، اعیان الشیعة، حققه واخرجه واستدرک علیه حسن الامین، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق-۱۹۸۶م.
  • میرزا قمی، جامع الشتات (فارسی)، تصحیح: مرتضی رضوی، تهران: کیهان، ۱۳۷۱ش.
  • میرزا قمی، مناهج الاحکام، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۲۰ق.

مطالعه بیشتر