ملا علی نوری

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
ملا علی نوری
اطلاعات فردی
زادگاه: نور (مازندران)
محل زندگی: نور (مازندران)، اصفهان
تاریخ وفات: ۱۲۴۶ق
محل دفن: نجف اشرف
شهر وفات: اصفهان
خویشاوندان
سرشناس:
میرزا حسن نوری
استادان: آقا محمد بیدآبادی
شاگردان: ملاهادی سبزواریملا عبدالله زنوزیسید ابوالقاسم دهکردیملا اسماعیل درب کوشکی اصفهانی
محل تحصیل: قزویناصفهان
تألیفات: حاشیه بر اسفار اربعه • حاشيه شواهد ربوبیه ملاصدرا • تفسير سوره توحید
سایر: تدریس فلسفه و حکمت در اصفهان

ملا على بن جمشيد نورى مازندرانى اصفهانی فیلسوف و عالم اسلامی قرون ۱۲ و ۱۳ هجری قمری است. او احیاگر فلسفه صدرایی در ایران است و مکتب فلسفی تهران به واسطه وی تأسیس شد. ملا علی نوری از شاگردان فلسفی آقامحمد بیدآبادی حکیم و عارف قرن ۱۲ق بود. ملاهادی سبزواری، ملا عبدالله زنوزی، سید ابوالقاسم دهکردی و ملا اسماعیل درب کوشکی اصفهانی از شاگردان او بودند.

زندگی‌نامه

هرچند جزئیات زندگی ملا علی نوری دقیقاً برای ما مشخص نیست، اما از آنجاکه در ۱۲۴۶ق، یعنى به‌هنگام وفات، نزدیک به ۱۰۰ سال داشت معلوم می‌شود که در اواسط قرن دوازدهم به‌دنیا آمده است. محل تولدش روستای «كنگرچال» (قريه‏‌اى در سرحدّ نور و ليتكو) است. البته به‌دلیل هجرت و اقامت طولانی در اصفهان، به اصفهانی هم مشهور شد.[۱]

ملا علی نوری در ۲۲ ماه رجب ۱۲۴۶ق در اصفهان از دنیا رفت و حجة الاسلام شفتى بر جنازه‌اش نماز خواند، جنازه‌اش را به نجف اشرف منتقل و در آستانه باب طوسى از حرم امام علی (ع) دفن کردند.[۲]

فعالیت‌های علمی

ملا علی نوری تحصیلات اولیه را در نواحی مازندران و سپس در قزوین در حوزه درس سید حسن قزوینی، برادر سید حسین قزوینی، در فقه و اصول گذراند، آن‌گاه برای تکمیل علوم به اصفهان رفت و در آنجا مقیم شد و از محضر دانشمندان و فیلسوفانی چون آقا محمد بیدآبادی و میرزا ابوالقاسم مدرس اصفهانی در حکمت و کلام تحصیلاتش را کامل کرد.[۳]

سپس به تدریس فلسفه پرداخت و حوزه فلسفی و حکمت بزرگی تأسیس کرد و در آنجا به تربیت شاگردان بسیاری مشغول شد. کرسی تدریس وی بسیار گسترده، طولانی و تأثیرگذار بود. شهید مطهری در این‌باره می‌نویسد:

«ملاعلی نوری از نظر تدریس و تشکیل حوزه درسی و تربیت شاگردان و طولانی بودن مدت کار تدریس و تربیت شاگرد، (گفته شده قریب هفتاد سال‌) و ترویج علوم عقلی، کم نظیر و شاید بی‌نظیر است.»[۴]

همچنین نقل شده است هنگامی‌که محمدحسین خان مروی، مدرسه مروی را در تهران بنا کرد، از فتحعلی شاه قاجار، تقاضا کرد تا ملاعلی نوری را از اصفهان برای تدریس معقول در این مدرسه دعوت کند. لذا شاه از او دعوت کرد، او در جواب نوشت: «دو هزار نفر در اصفهان، مشغول دروس معقولات هستند که بیش از چهارصد نفر آنان، در درس خصوصی بنده حاضر می شوند، قطعا خروج من از اصفهان، موجب پریشانی و سردرگمی آنان می شود و اگر بنده به تهران بیایم، این حوزه از هم می پاشد!» از این‌رو، شاه مجددا از وی خواست، یکی از بهترین شاگردانش را برای تدریس این مدرسه انتخاب کند و او ملا عبدالله زنوزی را انتخاب و به آنجا فرستاد. زنوزی مکتب فلسفی تهران را بنا نهاد و بنابراین عملاً باید ملاعلی نوری را پایه‌گذار مکتب فلسفی تهران دانست و براین اساس وی با واسطه، استاد اغلب فلاسفه بعد از خود محسوب می‌شود.[۵]

ملا علی نوری را از بزرگ‌ترین حکماء الهی اسلامی و از افراد معدود انگشت‌شمار سه چهار قرن اخیر می‌دانند که تا عمق فلسفه صدرایی‌ نفوذ کرده‌اند. او را به‌واسطه شاگردی بیدآبادی احیاگر فلسفه صدرایی می‌نامند و آثار او بیشتر شرح مکتب ملاصدراست.[۶]

ملا علی نوری با میرزای قمی رابطه علمی و دوستانه محکمی داشت و با يكديگر مكاتبات بسيارى داشتند كه عين عبارات این مکاتبات در اواخر كتاب جامع الشتات ميرزا نگارش يافته است.[۷]

اساتید

شاگردان

تألیفات

  1. حجة الاسلام ملقب به برهان الملة (فارسى): این اثر در ردّ فصل سوم از کتاب میزان الحق هنرى مارتین مسیحى است که وى آن را در خدشه بر اساس اسلام نگاشته است. فصل سوم این کتاب در بیان و نقد اعجاز قرآن است که حکیم ملا على نورى متکفّل جواب آن گردیده است.
  2. رساله امامت (فارسى): این رساله گفتارى است کوتاه در تحلیل مسأله امامت از دیدگاه کلام و عرفان. نُسخ این رساله بسیار کمیاب است.
  3. اجوبة المسائل (فارسى): این رساله پاسخى است به بیش از سى پرسش در زمینه معارف اسلامى و بخصوص تحلیل مسائل کلامى چون علم امام، تجرد روح و غیره. بیشتر این پرسش‌ها توسط عالم مشهور میرزای قمی طرح گردیده است.
  4. شرح مثنوى معنوى (فارسى): اثر فوق شرح منظوم ۲۵ بیت از مثنوى مولوى است که حکیم ملا على نورى هر بیت را با پنج بیت شرح کرده و به استقبال آن رفته است.
  5. الرقیمة النوریة فى قاعدة البسیط الحقیقة (عربى)
  6. شرح حدیث زینب عطاره (عربى): این اثر یکى از مفصل ترین نگاشته‌هاى وى است که در شرح حدیث زینب عطاره در بیان معرفت عوالم غیرمادى به رشته تحریر درآمده و از این‌رو حاوى مسائل دقیق عرفانى و شرح احادیث مأثوره است.
  7. شرح حدیث نوانیت (عربى): این رساله در تحلیل و شرح حدیث فِرَق است که در جوامع خاصّ روایى چون مشارق انوار الیقین فی حقائق اسرار امیر المؤمنین بُرسى آمده است. رساله مذکور بیانگر مسأله امامت و سرّ ولایت است.
  8. شرح حدیث (هل رأیت رجلاً فى الدنیا…) (عربى)
  9. السراج المنیر فى الکشف عن وحدانیة الکبرى (عربى): رساله‌اى مفصل در تفسیر سوره توحید و نگرشى عرفانى-عقلى بدان است.[۱۱]
  10. تفسير سوره توحيد كه زياده بر سه هزار بيت است.
  11. حاشيه اسفار ملاصدرا
  12. حاشيه شرح فوائد شیخ احمد احسائی
  13. حاشيه شواهد ربوبيه ملاصدرا
  14. حاشيه مشاعر ملاصدرا[۱۲]

پانویس

  1. حسن‌زاده آملی، هزار و يک كلمه، ۱۳۷۳ش، ج‏۳، ص۷۷
  2. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۶، ص۲۶۳؛ آقابزرگ تهرانی، الذریعة، ۱۴۰۸ق، ج۵، ص۲۰۹؛ قمی، الفوائد الرضویة، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۵۵۴.
  3. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۶، ص۲۶۳؛ قمی، الفوائد الرضویة، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۵۵۴.
  4. مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۵۹۶.
  5. مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۵۹۶-۵۹۷.
  6. مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۵۹۶.
  7. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۶، ص۲۶۲.
  8. خوانساری، روضات الجنات، اسماعیلیان، ج۴، ص۴۰۸؛ مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۵۹۶.
  9. مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ۱۳۹۴ش، ج۱، ص۵۹۹.
  10. مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، ۱۳۶۹ش، ج۶، ص۲۶۳؛ یزدان‌پناه، مبانی و اصول عرفان نظری، ۱۳۹۳ش، ص۳۴-۶۰.
  11. ناجی اصفهانی، مجموعه رسائل حکیم ملا علی نوری، ۱۳۷۳ش، ص۶۲
  12. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ۱۳۶۹ش، ج۶، ص۲۶۲.

منابع

  • آقا بزرگ تهرانی، الذريعة إلى تصانيف الشيعة، قم، اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
  • حسن زاده آملى، حسن، هزار و يک کلمه، قم، دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، ۱۳۷۳ش.
  • خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان، بی‌تا.
  • قمی، شیخ عباس، الفوائد الرضویة فی احوال علماء المذهب الجعفریة، قم، مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۵ش.
  • مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، تهران، خیام، ۱۳۶۹ش.
  • مطهری، مرتضی، خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران، صدرا، ۱۳۹۴ش.
  • ناجی اصفهانی، حامد، مجموعه رسائل حکیم ملا علی نوری، آینه پژوهش، آذر و دی ۱۳۷۳، شماره ۲۸.
  • یزدان پناه، سید یدالله، مبانی و اصول عرفان نظری، قم، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۹۳ش.