پرش به محتوا

حمزه فنصوری

مقاله متوسط
کپی‌کاری از منابع خوب
از ویکی شیعه
حمزه فنصوری
اطلاعات فردی
اطلاعات علمی
شاگردانشمس‌الدین سمطرانی
تألیفات«اسرارالعارفین» و «المنتهی»


حمزه فَنْصوری، صوفی و ادیب شیعی اندونزیایی، در قرن دهم هجری، در پنسور (باروس) در سوماترا زاده شد و از چهره‌های اثرگذار در گسترش تصوف و ادبیات عرفانی در جهان مالایایی به‌شمار می‌رود. با وجود اطلاعات اندک از زندگی او، گفته می‌شود که به حجاز، شامات و عراق سفر کرده و پس از بازدید از مراکز مهمی چون مکه، مدینه، بیت‌المقدس و بغداد، در حکومت آچه به مقام فتوا رسید.[۱]

حمزه فنصوری به‌عنوان یکی از اولین صوفیانی شناخته می‌شود که تصوف را به طور رسمی در منطقه گسترش داد.[۲] به نظر می‌رسد او پیش از بازگشت به آچه، در بغداد به طریقه قادریه پیوسته بود.[۳] مورخان او را اندیشمندی پرکار توصیف می‌کنند که در عرفان نظری عمیقاً تحت تأثیر ابن عربی و عبدالکریم جیلی بود[۴] و از مفاهیم عرفانی چهره‌هایی چون غزالی، مولوی و جامی بهره برد. همچنین، او با متون فارسی و عربی آشنایی داشت.[۵]

به گفته پژوهشگران، حمزه فنصوری و شاگردش، شمس‌الدین سمطرانی (متوفی ۱۰۳۹ قمری)، از چهره‌های برجسته عرفان در مجمع‌الجزایر مالایایی بودند که اندیشه وحدت وجود را ترویج دادند.[۶] تفسیر عرفانی آن‌ها با استقبال زیادی روبرو شد، اما اعتراض صوفیان متشرعی چون نورالدین رانیری را به‌همراه داشت.[۷] رانیری، فنصوری و پیروانش را بدعت‌گذار خواند و دستور به سوزاندن آثار فنصوری داد.[۸] بااین‌حال، فنصوری بر پیوند ناگسستنی شریعت و طریقت تأکید داشت و در اثر خود، «شراب العاشقین»، با استفاده از تمثیل کشتی، ارتباط شریعت، طریقت، حقیقت و معرفت را شرح داد.[۹]

گفته شده آثار حمزه فنصوری عمدتاً شرح و تفسیری بر اندیشه‌های ابن‌عربی است.[۱۰] و مباحثی چون مراتب سلوک، وجود و اوصاف الهی را در بر می‌گیرد.[۱۱] «اسرارالعارفین» و «المنتهی» از برجسته‌ترین آثار او به شمار می‌روند.[۱۲] به عقیده سید محمد نقیب العطاس، فنصوری اولین نویسنده‌ای بود که زبان مالایایی را برای ارائه نظام‌مند مفاهیم عرفانی به کار گرفت و به همین دلیل، او را پدر ادبیات نوین مالایایی می‌دانند.[۱۳]

فنصوری اندیشه‌های عرفانی خود را در قالب شعر «سیعیر» که قالبی چهار سطری در ادبیات مالایایی با ریشه‌های اسلامی است، بیان می‌کرد. طبق گفته وینستد و سید محمد نقیب العطاس، او از اولین کسانی بود که این قالب را به کار برد و به این ترتیب، به یکی از پیشگامان ادبیات عرفانی منظوم و منثور مالایایی تبدیل شد.[۱۴] او مفاهیم عرفانی را با زبانی نمادین، مانند تمثیل «قایق» برای ترسیم سفر روح انسان به سوی خدا، ارائه می‌داد.[۱۵] نوآوری او در استفاده از تصویر، استعاره و تشبیه، تأثیر عمیقی بر ادبیات مالایایی گذاشت و آثارش همچنان در شعر معاصر اندونزی و مالزی بازتاب دارد.[۱۶]

پانویس

  1. ↑ عظیمردی آزرا، آموزش، قانون، عرفان: ساخت واقعیت‌های اجتماعی، ۱۹۹۷م، ص۱۶۷و۶۷۲.
  2. ↑ عظیمردی آزرا، آموزش، قانون، عرفان: ساخت واقعیت‌های اجتماعی، ۱۹۹۷م، ص۱۶۸.
  3. ↑ عظیمردی آزرا، آموزش، قانون، عرفان: ساخت واقعیت‌های اجتماعی، ۱۹۹۷م، ص۶۷۲.
  4. ↑ کنیش، ص۲۸۶
  5. ↑ هندریک ام. جی. مایر، ادبیات مالایی و اندونزیایی، ۱۹۹۵م، ج۳، ص۳۰.
  6. ↑ عظیمردی آزرا، آموزش، قانون، عرفان: ساخت واقعیت‌های اجتماعی، ۱۹۹۷م، ص۶۷۲ـ۶۷۳.
  7. ↑ عظیمردی آزرا، آموزش، قانون، عرفان: ساخت واقعیت‌های اجتماعی، ۱۹۹۷م، ص۱۷۴و۶۷۳-۶۷۵.
  8. ↑ عظیمردی آزرا، آموزش، قانون، عرفان: ساخت واقعیت‌های اجتماعی، ۱۹۹۷م، ص۶۷۳ـ۶۷۴.
  9. ↑ عظیمردی آزرا، آموزش، قانون، عرفان: ساخت واقعیت‌های اجتماعی، ۱۹۹۷م، ص۶۷۳.
  10. ↑ بالدیک، عرفان اسلامی: مقدمه‌ای بر تصوف، ۲۰۰۰م، ص۱۶۳.
  11. ↑ بالدیک، عرفان اسلامی: مقدمه‌ای بر تصوف، ۲۰۰۰م، ص۲۸۶.
  12. ↑ هندریک ام. جی. مایر، ادبیات مالایی و اندونزیایی، ۱۹۹۵م، ج۳، ص۳۰.
  13. ↑ اسماعیل حمید، کتاب جاو: عقلانی کردن سنت ادبی، ص۲۰۷.
  14. ↑ اسماعیل حمید، کتاب جاو: عقلانی کردن سنت ادبی، ص۲۲۹.
  15. ↑ اسماعیل حمید، کتاب جاو: عقلانی کردن سنت ادبی، ص۲۳۱
  16. ↑ هندریک ام. جی. مایر، ادبیات مالایی و اندونزیایی، ۱۹۹۵م، ج۳، ص۳۰.

منابع

  • Azyumardi Azra,"Education, law, mysticism: constructing social realities", in Islamic civilization in the Malay world, ed. Mohd. Taib Osman, Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1997;
  • idem, "Opposition to Sufism in the East Indies in the seventeenth and eighteenth centuries", in Islamic mysticism contested: thirteen centuries of controversies and Polemics, ed. Fredrick de Jong and Bernd Radtke Leiden: Brill, 1999;
  • Julian Baldick, Mystical Islam and introduction of Sufism, London 2000;
  • EI2, s.v. "Hamza Fansuri" (by by P. Voorhoeve);
  • Ismail Hamid,"Kitab Jawi: intellectualizing literary tradition", in Islam civilization in the Malay world, ibid;
  • Alexander Knysh, Islamic mysticism: a short history, Leiden 2000;
  • The Oxford encyclopedia of the modern Islamic world, ed. John L. Esposito, New York 1995, s.v. "Malay and Indonesian literature" (by Hendrik M. J. Maier).

پیوند به بیرون

برگرفته از «https://fa.wikishia.net/w/index.php?title=حمزه_فنصوری&oldid=1480988»