سید محمود هاشمی شاهرودی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمود هاشمی شاهرودی
سید محمود هاشمی شاهرودی.jpg
اطلاعات فردی
تاریخ تولد: ۱۳۲۷ش
زادگاه: نجف
محل زندگی: نجف • قم
تاریخ وفات: ۳ دی ۱۳۹۷ش
محل دفن: قم - حرم حضرت معصومه
شهر وفات: تهران
خویشاوندان
سرشناس:
سید علی هاشمی شاهرودی(پدر)
اطلاعات علمی
استادان: سید محمدباقر صدرامام خمینیسید ابوالقاسم خویی
محل تحصیل: نجف
تألیفات: بحوث‌ فی علم‌ الاصول‌
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی: رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق • عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم• عضو شورای نگهبان • عضو و نایب رییس مجلس خبرگان رهبری • رییس قوه قضاییه • رئیس هیئت عالی حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه‌گانه • عضو و رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام

سید محمود هاشمی شاهرودی (۱۳۲۷ش-۱۳۹۷ش) فقیه و سیاستمدار ایرانی متولد نجف. او در جوانی با تبعیت از مبنای فکری و سیره عملی استادش سید محمد باقر صدر، به فعالیت در حوزه علمیه نجف و مقابله با حکومت صدام پرداخت. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و بر اثر فشار حکومت صدام، با توصیه سید محمدباقر صدر راهی ایران شد. وی در این دوران مجلس اعلای اسلامی عراق را پایه‌گذاری کرد و هم‌زمان به تدریس و پژوهش در فقه و اصول ادامه داد.

عضویت در شورای نگهبان، عضویت و نایب رئیسی مجلس خبرگان رهبری، ریاست قوه قضاییه، ریاست هیئت عالی حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه‌گانه، عضویت و ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام، از مهم‌ترین مسئولیت‌های وی در جمهوری اسلامی ایران بوده است.

زندگی و تحصیلات

سید محمود هاشمی شاهرودی در سال ۱۳۲۷ش در نجف متولد شد. پدرش سید علی هاشمی شاهرودی از شاگردان آیت الله خویی[۱] و مادرش دختر آیت الله سید علی‌مدد موسوی قائینی از علمای خراسان بود.[۲] او با نوه آیت‎الله سید محمود حسینی شاهرودی(۱۲۶۲-۱۳۵۳ش) ازدواج کرد.[۳]

شاهرودی در ۳ دی ۱۳۹۷ش پس از تحمل یک دوره بیماری در تهران درگذشت.[۴] در ۵ دی آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران در تهران بر جنازه او نماز گزارد،[۵] سپس جنازه وی به قم منتقل گردید و در حرم حضرت معصومه به خاک سپرده شد.[۶]

به مناسبت درگذشت او، دولت ایران روز ۵ دی را عزای عمومی اعلام کرد[۷] و حوزه‌های علمیه سراسر ایران نیز در این روز تعطیل شد.[۸]

فعالیت علمی

اجازه‌نامه اجتهاد آیت‌الله سید محمدباقر صدر به آیت‌الله شاهرودی

شاهرودی تحصیلات‌ ابتدایی و دبیرستان را در مدرسه‌ علوی نجف‌ آغاز کرد و همزمان نزد شیخ هادی سیستانی دروس دینی را فرا گرفت. او در سال ۱۳۸۱ق در ۱۴ سالگی وارد حوزه علمیه شد و نزد امام خمینی، سید ابوالقاسم خویی و به ویژه سید محمدباقر صدر شاگردی کرد.[۹]

هاشمی شاهرودی پس از ورود به ایران در فروردین‌ ۱۳۵۸ش، به درخواست امام خمینی تدریس‌ در حوزه علمیه قم را آغاز کرد و از آن زمان تا هنگام پایان عمر درس‌ خارج‌ فقه‌ و اصول وی برقرار بود.

هاشمی شاهرودی که سال‌ها یکی از اعضای شورای فقهی آیت‌الله خامنه‌ای بود، علاوه بر این ریاست‌ دو کنگره «نقش‌ زمان‌ و مکان‌ در اندیشه‌ امام‌ خمینی‌» و نخستین‌ کنگره‌ «دایرة‌المعارف فقه اسلامی» را نیز بر عهده‌ داشته است. وی با حکم آیت‌الله خامنه‌ای ریاست «مؤسسه‌ دایرة‌المعارف‌ فقه‌ اسلامی» را نیز بر عهده داشت. مقالاتی از وی در فصلنامه فقه‌ اهل‌ بیت‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.[۱۰] تأسیس دانشگاه عدالت نیز در ردیف فعالیت‌های علمی و آموزشی او به شمار می‌رود.[۱۱]

آثار

سید محمود هاشمی شاهرودی همراه با سید محمد باقر صدر.

برخی از کتاب‌های سید محمود هاشمی شاهرودی عبارتند از:

  • بحوث‌ فی علم‌ الاصول‌(تقریرات‌ درس‌های اصول‌ سید محمد باقر صدر) در ۷ جلد،
  • کتاب‌ الخمس‌(۲ جلد)،
  • قرائات الفقهیه معاصره؛ مجموعه مقالاتی در مسائل مستحدثه که پیشتر در مجله فقه اهل بیت منتشر شده بود.
  • قاعده‌ الفراغ‌ و التجاوز،
  • التفسیر الموضوعی لنهج البلاغه
  • الفقه‌ الزراعی،
  • معطیات آیة المودة
  • کتاب‌ الاجارة‌(۲ جلد)،
  • کتاب الزکاة(۴ جلد)،
  • کتاب المضاربة
  • الصوم؛ مسائل و ردود،
  • الصراط(اجوبه الاستفتاءات)،
  • مناسک الحج،
  • مناسک حج فارسی؛ تعلیقه ای بر فتاوای امام خمینی
  • اضواء و آراء(۳ جلد)،
  • رساله توضیح المسائل.
  • صحیفه عدالت: مجموعه سخنرانی های وی در دوره ریاست بر قوه قضائیه.[۱۲]

فعالیت سیاسی

هاشمی شاهرودی در سال‌های تحصیل‌ و تدریس‌ خود در نجف، با تبعیت از استاد خود سید محمدباقر صدر، به فعالیت سیاسی پرداخت. در پی حملات مأموران صدام‌ به‌ علمای شیعه در سال‌ ۱۹۷۴م، وی به‌ زندان‌ افتاد و شکنجه‌ شد.[۱۳] پس‌ از انقلاب اسلامی ایران و در گرامیداشت‌ سالروز آن، تظاهراتی را در شهرهای مختلف عراق و به ویژه نجف سامان داد و تحت‌ تعقیب حکومت بعث قرار گرفت‌. شاهرودی به درخواست استادش سید محمدباقر صدر از عراق خارج شد و از طریق کویت به ایران رفت اما حزب بعث عراق سه برادر او را دستگیر و اعدام کرد.[۱۴] پس از حضور در ایران با پیشنهاد آیت‌الله خامنه‌ای که‌ در آن‌ زمان‌ مسؤولیت‌ نهضت‌های اسلامی را بر عهده‌ داشت‌، هاشمی شاهرودی با همراهی شماری از علما و فعالان سیاسی، به ویژه سید محمدباقر حکیم، مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را تأسیس کرد و ریاست آن را بر عهده گرفت.[۱۵]

پس از انتصاب به سمت رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، هاشمی شاهرودی سفری به عراق داشت و با بعضی از مقامات سیاسی این کشور دیدار کرد.[۱۶]

مسئولیت‌ها

علاوه بر ریاست مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، هاشمی شاهرودی چند مسئولیت در جمهوری اسلامی ایران داشته است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

پانویس

  1. خطیب، پرتویی از زندگی حضرت آیت‎الله العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی، ۱۴۳۲ق، ص۷.
  2. خطیب، پرتویی از زندگی حضرت آیت‎الله العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی، ۱۴۳۲ق، ص۱۴-۱۵.
  3. خطیب، پرتویی از زندگی حضرت آیت‎الله العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی، ۱۴۳۲ق، ص۱۶.
  4. آیت‌الله هاشمی شاهرودی به لقاءالله پیوست
  5. خبرگزاری فارس، مراسم تشییع پیکر آیت‌الله هاشمی شاهرودی، انتشار ۵ دی ۱۳۹۷
  6. خبرگزاری ابنا؛‌ مراسم تشییع و تدفین آیت الله هاشمی شاهرودی در قم برگزار شد، انتشار ۵ دی ۱۳۹۷.
  7. خبرگزاری ابنا - هیات دولت روز چهارشنبه را عزای عمومی اعلام کرد
  8. خبرگزاری ابنا - حوزه‎های علمیه سراسر کشور فردا تعطیل شدند
  9. خطیب، پرتویی از زندگی حضرت آیت‎الله العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی، ۱۴۳۲ق، ص۲۲-۲۳.
  10. زندگینامه آیت‌الله‌ العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی
  11. هیئت موسس
  12. خطیب، پرتویی از زندگی حضرت آیت‎الله العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی، ۱۴۳۲ق، ص۵۵-۵۸.
  13. خطیب، پرتویی از زندگی حضرت آیت‎الله العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی، ۱۴۳۲ق، ص۴۸.
  14. خطیب، پرتویی از زندگی حضرت آیت‎الله العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی، ۱۴۳۲ق، ص۴۹.
  15. زندگینامه حضرت آیت‌الله سید محمود هاشمی شاهرودی
  16. دیدار آیت الله هاشمی شاهرودی با نوری المالکی
  17. زندگینامه آیت‌‌الله‌ العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی
  18. خطیب، پرتویی از زندگی حضرت آیت‎الله العظمی سید محمود هاشمی شاهرودی، ۱۴۳۲ق، ص۵۲.

منابع