قربانعلی محقق کابلی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
قربانعلی محقق کابلی
Mohaqiq.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: قربان‌علی محقق کابلی
تاریخ تولد: ۱۳۰۸/۳/۸ش
زادگاه: دره ترکمن (پروان)
محل زندگی: قم
تاریخ وفات: ۱۳۹۸/۳/۲۰ش
محل دفن: قم- حرم حضرت معصومه
شهر وفات: قم
اطلاعات علمی
استادان: سیدابوالقاسم خوییمحمدباقر زنجانیسیدمحسن حکیم
محل تحصیل: کابلنجف
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی: تأسیس سازمان دفاع از حریم اسلامی
مسئول شورای نظارت بر حزب وحدت اسلامی
وبگاه رسمی: وبگاه آیت الله العظمی محقق

قربانعلی محقق کابلی ( ۱۳۰۸-۱۳۹۸ش) از مراجع تقلید شیعه اهل افغانستان. او پس از سقوط طالبان، شیعیان افغانستان را به مشارکت در نظام سیاسی این کشور تشویق کرد. محقق کابلی حدود ۲۰ سال(۱۳۳۲-۱۳۵۱ش) در حوزه علمیه نجف تحصیل کرد. او پس از کودتای کمونیستی سال ۱۳۵۷ شمسی در افغانستان، به مبارزه علیه دولت کابل پرداخت و پس از تأسیس حزب وحدت اسلامی، مسئولیت شورای نظارت بر آن را به عهده گرفت. محقق کابلی در قم درس خارج فقه تدریس می‌کرد که مطالب آن در کتاب مباحث الفقهیه منتشر می‌شود. او در برخی مسائل اجتماعی نظرات خاص داشت از جمله شیربها را حرام می‌دانست. کابلی در سال ۱۳۹۸ش در قم درگذشت و در حرم حضرت معصومه دفن شد.

زندگی‌نامه

آیت‌الله محقق کابلی، فرزند محمدرضا در ۸ خرداد ۱۳۰۸ش در دره ترکمن، در ولایت پروان افغانستان به دنیا آمد.[۱] دروس مقدماتی اسلامی را در زادگاه خود فرا گرفت و سپس به کابل رفت و در ۱۳۳۲ش مقیم نجف شد.[۲]

تحصیل در نجف

محقق نزد سید عبدالاعلی سبزواری، کاظم تبریزی، عبدالحسین رشتی و محمدتقی آل‌رازی، رسائل و مکاسب را فراگرفت. صدرا و مجتبی لنکرانی استادان کفایة الاصول وی بودند. شرح منظومه سبزواری را نزد عباس قوچانی شاگردی کرد.[۳]

کابلی از زمستان ۱۳۳۴ش درس خارج فقه را با محمدباقر زنجانی شروع کرد.[۴] دو سال بعد در درس خارج فقه سید محسن حکیم و سید حسین حمامی و در درس خارج اصول خویی و حسین حلی شرکت نمود. کابلی مدت کوتاهی را نیز در درس‌های آیت الله خمینی شرکت می‌کرد. محقق کابلی هم‌زمان با تحصیل درس خارج، کتاب‌هایی چون شرح لمعه، قوانین، رسائل و مکاسب و کفایةالاصول را برای طلاب علوم دینی تدریس می‌کرد.[۵]

بازگشت به کابل

محقق کابلی، در ۲۲ اسفند ۱۳۵۱ش به کابل بازگشت و تا ابتدای سال ۱۳۵۸ش در آنجا ماند.[۶] تدریس علوم دینی، تبلیغ معارف اسلامی و تاسیس چند مرکز اسلامی از فعالیت‌های وی در این مدت در کابل است. او مدرسه جامعةالاسلام را تاسیس کرد که از مراکز فعال برای طلاب علوم دینی است.[۷] همچنین ساخت مسجد امام خمینی را آغاز نمود که در اثر کودتای کمونیستی ناتمام ماند و چند سال بعد تکمیل شد. مراسم اهل‌بیت نیز به خصوص عزاداری در محرم و صفر، سخنرانی‌های جمعه و رمضان از سوی محقق کابلی برگزار می‌گردید.[۸]

اوایل دهه پنجاه، پس از رواج تبلیغات کمونیستی، نقد و مبارزه با اندیشه‌های آن در حوزه علمیه کابل آغاز شد. قربان‌علی محقق، همگام با واعظ بهسودی، محمدامین افشار و اسماعیل مبلغ و دیگران به سخنرانی و روشنگری پرداخت.[۹] این فعالیت‌ها به شروع نهضت اسلامی در درون نیروهای شیعه منجر شد. کودتای حزب خلق دموکراتیک افغانستان در اردیبهشت (ثور) ۱۳۵۷ش بر روند شکل‌گیری گروه‌های اسلامی شدت بخشید زیرا این حزب سیاست خود را بر مخالفت و سرکوب فعالان اسلامی قرار داد.[۱۰] از این‌رو افرادی از جمله محقق به کشورهای همسایه مانند پاکستان و ایران رفتند.[۱۱]

اقامت در پاکستان و ایران

محقق کابلی و شهید عارف حسینی رهبر سابق شیعیان پاکستان

محقق کابلی در بهمن سال ۱۳۵۷ شمسی وارد پاکستان شد و برخی احزاب جهادی افغانستان مقیم پاکستان مانند حزب اسلامی و جمعیت اسلامی از او دعوت به همکاری کردند.[۱۲] برخی نیز پیشنهاد اقامت و فعالیت در کویته، مرکز بلوچستان را دادند. او پس از مدت کمی، در زمستان ۱۳۵۸ش، برای ملاقات با آیت الله خمینی و علمای افغانستانی مقیم قم، به ایران سفر کرد. در آن زمان یکسال از انقلاب اسلامی ایران می‌گذشت و بیشتر فعالان شیعه افغانستانی در ایران فعالیت می‌کردند.[۱۳]

آیت‌الله محقق ابتدا در مشهد و سپس در قم مقیم گشت.[۱۴] اقامت او در ایران تا اردیبهشت ۱۳۷۱ش و ورود مجاهدین به کابل طول کشید. در این مدت، او چند سال اول را به تدریس رسائل و مکاسب می‌پردازد و تدریس خارج فقه را در سال‌های آخر شروع می‌کند.[۱۵]

بازگشت دوباره به کابل

سقوط دولت کمونیستی در کابل و ورود مجاهدین به آن، سبب گردید که محقق کابلی در اردیبهشت ۱۳۷۱ش به عنوان دبیر شورای عالی نظارت بر حزب وحدت اسلامی به کابل بازگردد.[۱۶] او نماز جمعه شیعیان کابل را برپا کرد و با وجود درگیری گروه‌های مجاهدین با یکدیگر و تهاجم شدید به مواضع حزب وحدت اسلامی در مناطق شیعه‌نشین، اقامه نماز را تا یکسال ادامه داد.[۱۷]

اقامت در ایران و وفات

آیت‌الله محقق پس از اینکه چند بار مسجد و خانه محل اقامت وی در کابل مورد اصابت راکت و گلوله قرار گرفت، در بهار ۱۳۷۲ش به ایران بازگشت.[۱۸] محقق کابلی در شامگاه ۲۰ خرداد سال ۱۳۹۸ش در قم فوت کرد.[۱۹] پیکر او در روز ۲۳ خرداد در حرم حضرت معصومه در شهر قم دفن شد.[۲۰]

مرجعیت

محقق کابلی در زمستان ۱۳۷۲ش، رساله توضیح المسائل خود را منتشر کرد و در فروردین (حمل) ۱۳۷۳ش، دفتر وی در قم افتتاح شد.[۲۱] دفاتر وی همچنین در شهرهای بزرگ ایران و افغانستان مانند تهران، مشهد، اصفهان، کابل، هرات و مزار شریف و نیز در کویته پاکستان فعال است. آیت‌الله محقق به تدریس خارج فقه در حوزه علمیه قم اشتغال داشت.[۲۲] برخی معتقدند کابلی محبوبیت بسیاری در نزد شیعیان به خصوص هزاره‌های شیعه دارد.[۲۳]

نظرات خاص

محقق کابلی در برخی موضوعات و مسائل اجتماعی، نظر فقهی خاص داشت. از نظر او شیربها حرام بود و بالا بودن مهریه، جهیزیه و دیگر هزینه‌های ازدواج را مصداق افراط و اسراف و خلاف احتیاط و شبهه‌ناک می‌دانست.[۲۴] همچنین از سخنرانان، مداحان، نوحه‌خوانان و عزاداران خواسته که از اقدام به قمه‌زنی و برهنه شدن و ذکر مطالبی که باعث تحریف اذهان، نشر خرافات و غلو می‌شود، خودداری کنند.[۲۵]

فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی

تصویری از روی جلد کتاب تحریر العروة الوثقی

آیت‌الله کابلی پیش از مرجعیت، سوابق سیاسی و جهادی داشته است. او در اقامت کوتاه خود در کویته، به اتفاق عده‌ای از مهاجرین افغانستانی، سازمان دفاع از حریم اسلامی را تأسیس کرد. این سازمان در قم تبدیل به اتحادیه علماء افغانستان شد و مدتی بعد در گروه پاسداران جهاد اسلامی افغانستان ادغام گردید.[۲۶] محقق پس از آن در تلاش مشترک با برخی افراد دیگر برای وحدت گروه‌های شیعه، در ائتلاف‌های متعدد این گروه‌ها حضور داشت. این تلاش‌ها سرانجام به تشکیل حزب وحدت اسلامی افغانستان در تابستان ۱۳۶۸ش در بامیان منجر شد. محقق کابلی در جلسه افتتاحیه حزب وحدت به عنوان دبیر شورای‌عالی نظارت انتخاب گردید.[۲۷] او پس از سقوط حکومت طالبان، چندین بار به افغانستان سفر کرد و در بیانیه‌ها و سخنرانی‌های متعدد، بر مشارکت شیعیان در انتخابات ریاست جمهوری و پارلمان افغانستان و توصیه به دولت افغانستان برای کاهش تبعیض و فساد تأکید کرده است.[۲۸]

آثار

آثاری از آیت‌الله محقق کابلی در زمینه فقه و اصول، اخلاق و احکام منتشر شده است.[۲۹] کتاب‌های مباحث الفقهیه که ۵ جلد آن منتشر شده، الخمس، تحریر العروة و وظیفة القضات از آثار فقهی وی است. منهاج الصلحاء، رساله عملیه وی به عربی و کتاب مناسک حج، در توضیح احکام حج از دیگر نوشته‌های وی به شمار می‌آید.[۳۰]

پانویس

  1. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  2. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  3. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  4. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  5. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  6. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  7. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  8. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  9. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  10. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  11. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  12. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  13. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  14. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ج۳، ص۱۸۷-۱۹۱.
  15. «قربان علی محقق کابلی»، پایگاه اندیشوران حوزه
  16. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  17. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  18. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ج۳، ص۱۸۷-۱۹۱.
  19. خبرگزاری ابنا، «پیام تسلیت دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع) در پی درگذشت آیت الله محقق کابلی(ره)»
  20. خبرگزاری حوزه، «پیکر حضرت آیت‌الله محقق کابلی در قم تشییع و به خاک سپرده شد».
  21. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ج۳، ص۱۸۷-۱۹۱.
  22. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ج۳، ص۱۸۷-۱۹۱.
  23. بهمنی، جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان در افغانستان، ۱۳۹۲ش، ص۱۳۸-۱۳۷.
  24. سایت دفتر آیت‌الله محقق،«پیام معظم له در رابطه با اهمیت و مشکلات ازدواج جوانان»
  25. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«پیام حضرت آیت الله العظمی محقق کابلی(مد ظله) در آستانه محرم الحرام ۱۴۳۲ق»
  26. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ج۳، ص۱۸۷-۱۹۱.
  27. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ج۳، ص۱۸۷-۱۹۱.
  28. بهمنی، جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان در افغانستان، ۱۳۹۲ش، ص۱۳۸-۱۳۷.
  29. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»
  30. سایت دفتر آیت‌الله محقق کابلی،«زندگی‌نامه»

منابع