محمد بن اورمه قمی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد |
| کنیه | ابوجعفر |
| لقب | قمی |
| تولد | قرن دوم |
| وفات | تا سال ۲۴۷ در قید حیات |
| مذهب | امامیه |
| صحابی | امام رضا و امام هادی |
| اطلاعات حدیثی | |
| اعتبار | متهم به غلو اما علی التحقیق ثقه |
| تألیفات | الرد علی غلاة. فقهی عقیدتی و ... |
ابوجعفر محمد بن اُوْرَمَه قمی، راوی قرن دوم هجری از اصحاب امام رضا(ع) که دوران امامت امام هادی(ع) را نیز درک کرده است. در کتب روایی شیعه، به خصوص کافی، از او روایاتی نقل شده است.
وی کتابهای متعددی در موضوعات مختلف، به خصوص فقه، تألیف کرده بود که مورد تأیید برخی عالمان قرار داشت. برخی علمای علم رجال محمد بن اورمه را به غلو در عقیده متهم کردهاند؛ در مقابل، برخی این اتهام را نادرست دانسته و گروهی دیگر در این مسئله توقف کرده، دیدگاه قطعی بیان نکردهاند.
تاریخ وفات او نیز دقیق معلوم نیست اما از روایت ابناورمه در مورد مرگ متوکل معلوم میشود که او تا سال ۲۴۷ق زنده بوده است.
معرفی
ابوجعفر محمد بن اورمه قمی، از یاران امام رضا(ع) بود.[۱] طبق گزارش برخی محققان، از توقیع امام هادی(ع) درباره ابناورمه صادر شده، استفاده میشود که وی امام هادی(ع) را نیز درک کرده است.[۲] پس میتوان گفت که وی در اواخر قرن دوم هجری متولد شده است.
همانطور که تاریخ ولادت وی دقیقاً مشخص نیست، تاریخ دقیق وفات وی نیز معلوم نیست، ولی از روایت ابناورمه درباره کشتهشدن متوکل و وزیرش که در «کشف الغمه» آمده، معلوم میشود که وی تا سال ۲۴۷ق (سالمرگ متوکل عباسی) زنده بوده است.[۳]
اعتبار راوی
در کتابهای تراجم، در مورد توثیق و تضعیف او سه نظریه وجود دارد:
- شیخ طوسی، روایات ابناورمه را ضعیف میداند.[۴] از شیخ صدوق نیز نقل شده، ابناورمه متهم به غلو است و به خاطر همین، آنچه از کتاب حسین بن سعید و غیر آن نقل کند پذیرفته میشود، اما آنچه خودش نقل کند پذیرفته نیست.[۵] اما برخی پژوهشگران معتقدند، از آنجا که مجموعه روایات ابناورمه بیشتر با واسطه برخی راویان متهم به غلو یا مشکوک الحال (مانند حسین بن حسن بن ابان و سهل بن زیاد و ابوسمینه) روایت شده، همین امر سبب شد تا محدثانی همچون ابنولید و شیخ صدوق، دست به گزینش و استثنای روایات او بزنند.[۶]
- برخی عالمان علم رجال مانند إبنغضائری[۷] و مامقانی [۸] و خویی[۹] به توثیق و تأیید کلام محمد بن اورمه و بریبودن او از اتهام غلو تصریح کردهاند. برخی محققان با پاسخ به اشکال غلو ابناورمه، احادیث او را قابل اعتماد دانستهاند؛ چراکه سهل بن زیاد که بسیاری از احادیث کافی از او نقل شده است، از ابناورمه نقل حدیث میکند. پس همین میتواند وثاقت ابناورمه را ثابت کند. همچنین اتهام غلو قمیّین به محمد بن اورمه، ضرری به احادیث او نمیزند؛ زیرا به گفته نجاشی و ابنغضائری، این اتهام درست نیست.[۱۰] نجاشی ضمن نقل دو قضیه او را توثیق میکند که برخی علمای قم، ابناورمه را رمی به غلو کردند و به خاطر همین، عدهای میخواستند او را ترور کنند، اما چون دیدند شب تا صبح مشغول عبادت است دست برداشتند. دیگر اینکه بعضی اصحاب میگویند توقیعی از امام هادی(ع) در مورد بریبودن محمد بن اورمه از اتهام غلو به اهل قم رسیده است. همچنین نجاشی ضمن نامبردن تألیفات ابناورمه، کتابی را برای او ذکر میکند که علیه غلوکنندگان در دین نوشته است و این خود بهترین دلیل بر پیراستهبودن او از اتهام غلو است.[۱۱] از روایت کشف الغمه نیز کاملاً مشخص می شود که محمدبن اورمه شخصیتی معروف به تشیّع بوده و عقیده امامشناسی وی صحیح و منزّه از غلو بوده است. چراکه وقتی وی قصد دیدن امام هادی(ع) را در زندان داشت، زندانبان به او گفت که آیا دوست داری «خدایت» را ببینی؟ گفت: سبحان الله! خدای من آن خدایی است که دیدهها او را نمیبینند، زندانبان گفت: منظور من آن کسی است که شما شیعیان اعتقاد دارید که او امام شماست، در پاسخ گفت: دوست دارم او را زیارت کنم.[۱۲]
تألیفات
ابناورمه کتابهای متعددی در زمینههای مختلف فقهی و عقیدتی تألیف کرده است که نجاشی در رجال خود آنها را ذکر کرده است. موضوعاتی همچون وضو، صلوة، صیام، دعا، زهد، ما نزل من القرآن فی امیر المؤمنین(ع) و از همه مهمتر «الرّدّ علی الغلاة».[۱۴] نجاشی همه کتب وی را صحیح میداند مگر کتابی که در تفسیر باطن است.[۱۵] اما ابنغضائری معتقد است که همین کتاب نیز پیراسته از فساد و عیب است.[۱۶]
پانویس
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۶۷.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۲۲۹.
- ↑ اربلی، کشف الغمة، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۹۴.
- ↑ طوسی، رجال الطوسی،۴۶۰ق، ص ۴۴۸.
- ↑ طوسی، فهرست، ۴۶۰ق، ص۴۰۷.
- ↑ جستارهایی در مدرسه کلامی قم، جمعی از پژوهشگران، ص۳۲.
- ↑ ابن غضائری، الرجال، ۴۵۰ق، ص۹۳.
- ↑ مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۵۱ق، ج۷، ص۳۱.
- ↑ خوئی، معجم رجال الحدیث، ج۱۶، ص۱۲۶.و الخوئی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۷۱ش، ج۱۵، ص۱۱۷ و۱۱۸.
- ↑ حدیث حوزه، ج۱۵، ص۱۰۶.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۲۹.
- ↑ اربلی، کشف الغمة، ۶۹۲ق، ج۲، ص۳۹۴.
- ↑ علامه حلی، خلاصة الاقوال، ۷۲۶ق، ص۲۵۳.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۲۹ و۲۳۰.
- ↑ نجاشی، رجال، ۱۳۶۵ش، ص۲۲۹.
- ↑ ابن غضائری، الرجال، ۴۵۰ ق، ص۹۳.
منابع
- آقابزرگ تهرانی،محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، قم، اسماعیلیان و کتابخانه اسلامیه تهران، ۱۴۰۸ق.
- اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة( ط- القدیمة)، تبریز، بنی هاشمی، چاپ اول، ۱۳۸۱ق.
- العلامة الحلی، أبی منصور الحسن بن یوسف بن المطهر الاسدی، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، قم، دارالذخائر، چاپ دوم، ۱۴۱۱ق.
- الموسوی الخوئی، السید أبوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، مؤسسة الخوئی الإسلامیة.
- جمعی از پژوهشگران؛ زیر نظر محمدتقی سبحانی، جستارهایی در مدرسه کلامی قم، قم، انتشارات دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۹۵ش.
- حلی، حسن بن علیّ بن داود، الرجال( لابن داود)، تهران، دانشگاه تهران، چاپ اول، ۱۳۴۲ش.
- طوسی، محمد بن الحسن، رجال الطوسی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجامعة المدرسین، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
- طوسی، محمد بن الحسن، فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنّفین و أصحاب الأصول( ط- الحدیثة)، قم، مکتبة المحقق الطباطبائی، چاپ اول، ۱۴۲۰ ق.
- مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، موسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۳۸۱ش.
- میرداماد، محمد باقر بن محمد، الرواشح السماویة فی شرح الأحادیث الإمامیة، قم، دارالخلافة، چاپ اول، ۱۳۱۱ق.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجامعة المدرسین، چاپ ششم، ۱۳۶۵ش.
- ابن غضائری، احمد بن حسین، الرجال(لابن الغضائری)،۴۵۰ ق، ص۹۳. دارالحدیث، قم، ۱۳۶۴ش، چاپ اول.