علی بن حدید مدائنی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | علی بن حدید بن حکیم مدائنی اَزدی ساباطی |
| لقب | اَزدی ساباطی |
| محل زندگی | مدائن |
| وفات | زنده تا سال ۲۲۰ق |
| مذهب | اختلافی |
| صحابی | امام رضا(ع)، امام جواد(ع) |
| اطلاعات حدیثی | |
| راوی از معصوم | امام کاظم(ع)، امام رضا (ع) و امام جواد(ع). |
| روایت از | حماد بن عیسی، جَمیل بن دَرّاج، سَماعة بن مهران، محمد بن مسلم |
| راویان از او | ابن ابی عُمَیر، احمد بن محمد بن خالد، حسین بن سعید، علی بن مَهزیار |
| موضوع روایات | فقهی، اخلاقی و تفسیری |
| تعداد روایات | ۲۰۱ حدیث |
| تألیفات | دارد |
علی بن حَدید بن حَکیم مدائنی از اصحاب امام رضا(ع) و اصحاب امام جواد(ع) است. درباره وثاقت علی بن حدید دیدگاه یکسانی وجود ندارد. شیخ طوسی او را تضعیف کرده و برخی فقیهان با استناد به سخن او به ثقهنبودن مدائنی معتقد شدهاند. در مقابل برخی با نقد دیدگاه شیخ طوسی و ارایه دلایلی او را ثقه دانستهاند.
علی بن حدید از راویانی همچون جَمیل بن دَرّاج، حَماد بن عیسی جُهَنیّ، محمد بن مسلم حدیث نقل کرده و راویانی همچون ابنابیعُمَیر و احمد بن محمد بن خالد از علی بن حدید روایت نقل کردهاند. درباره مذهب علی بن حدید چهار دیدگاه وجود دارد. علی بن حدید در کوفه متولد شد و در مدائن رشد کرد. او تا سال ۲۲۰ق زنده بوده است.
معرفی و جایگاه
علی بن حدید بن حَکیم مدائنی اَزدی ساباطی،[۱] از راویان حدیث که در شمار اصحاب امام رضا(ع)[۲] و اصحاب امام جواد(ع)[۳] قرار دارد. به گفته نجاشی، رجالپژوه شیعه، او روایاتی را نیز از امام کاظم(ع) نقل کرده است.[۴] تعداد روایات نقل شده از علی بن حدید ۲۰۱ مورد گزارش شده است.[۵] روایات او به موضوعات فقهی،[۶] اخلاقی،[۷] و تفسیری[۸] اشاره دارد. از علی بن حدید کتابی نقل شده، اما عنوان و محتوای کتاب او گزارش نشده است.[۹]
علی بن حدید از راویانی همچون جَمیل بن دَرّاج، حَماد بن عیسی جُهَنیّ، سَماعة بن مهران، محمد بن مسلم، منصور بن يونس، علی بن نُعمان و عثمان بن رُشَید حدیث نقل کرده است.[۱۰] راویانی همچون ابنابیعُمَیر، احمد بن محمد بن خالد، حسین بن سعید اهوازی، علی بن مَهزیار، محمد بن عبدالجَبار از علی بن حدید روایت نقل کردهاند.[۱۱]
علی بن حدید در کوفه متولد شد اما محل زندگی و رشد او را مدائن دانستهاند.[۱۲] گفته شده او تا پیش از سال ۲۲۰ق زنده بوده است.[۱۳] عالمان علم رجال درباره مذهب علی بن حدید چهار دیدگاه ارائه کردهاند: فطحیمذهب، غالی، توقف در مذهب و امامی.[۱۴]
بررسی وثاقت
شیخ طوسی، از فقهای شیعه، در دو کتاب تهذیب و استبصار، علی بن حدید را راوی غیرمعتبر و ضعیف معرفی کرده است.[۱۵] تضعیف شیخ طوسی باعث شده تا فقهایی همچون علامه حلی، شهید ثانی، صاحب جواهر، شیخ انصاری و سیستانی به عدم وثاقت علی بن حدید معتقد شوند.[۱۶] همچنین ابنداود در کتاب الرجال، او را در قسم راویان ضعیف و غیرمعتبر قرار داده است.[۱۷]
کشی، رجالشناس شیعه، دو روایت از امام جواد(ع) و امام رضا(ع) نقل کرده که مضمون آنها اعتماد این دو امام(ع) به علی بن حدید است.[۱۸] ولی خویی، رجالپژوه شیعه، این دو روایت را به دلیل ضعف سند معتبر نمیداند و معتقد است نمیتوان او را ثقه دانست.[۱۹]
در مقابل، سید محسن طباطبائی حکیم[۲۰] به وثاقت علی بن حدید باور دارند. همچنین در مقاله «علی بن حدید مدائنی، راوی موثق امامی»، مستندات تضعیف شیخ طوسی مورد نقد قرار گرفته[۲۱] و دلایلی بر وثاقت او مطرح شده است: دلایلی مانند ذکر نام علی بن حدید در سند روایتهای کتاب کامل الزیارات و تفسیر قمی، عدم استثنای نام او از راویان کتاب نوادر الحکمه، و نقل روایت ابنابیعُمَیر از او.[۲۲]
پانویس
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۲۷۴.
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۶۰؛ برقی، رجال البرقی- الطبقات، ۱۳۴۲ش، ص۵۵.
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۷۶؛ برقی، رجال البرقی- الطبقات، ۱۳۴۲ش، ص۵۶.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۲۷۴.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، ج۳، ص۳۸۶.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۳۹.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۶۳۵.
- ↑ برای نمونه بنگرید به: بحرانی، البرهان، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۵۶۲.
- ↑ نجاشی، رجال النجاشی، ۱۳۶۵ش، ص۲۷۴.
- ↑ خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۶۹ش، ج۱۱، ص۳۰۵.
- ↑ خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۶۹ش، ج۱۱، ص۳۰۵.
- ↑ شیخ طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۳۶۰.
- ↑ سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، ج۳، ص۳۸۶.
- ↑ میرجلیلی و دیگران، «علی بن حدید مدائنی، راوی موثق امامی»، ص۱۹۹ -۲۰۳.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۱۰۱؛ شیخ طوسى، الإستبصار، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۴۰.
- ↑ میرجلیلی و دیگران، «علی بن حدید مدائنی، راوی موثق امامی»، ص۱۹۱.
- ↑ ابنداود، الرجال، ۱۳۴۲ش، ص۴۸۲.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ۱۴۰۹ق، ص۴۹۶ و ۲۷۹.
- ↑ خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۳۶۹ش، ج۱۱، ص۳۰۴.
- ↑ حکیم، مستمسک العروه الوثقی، ۱۴۱۶ق، ج۱۴، ص۵۸۵.
- ↑ میرجلیلی و دیگران، «علی بن حدید مدائنی، راوی موثق امامی»، ص۱۹۳-۱۹۷.
- ↑ میرجلیلی و دیگران، «علی بن حدید مدائنی، راوی موثق امامی»، ص۱۹۷ و ۱۹۸.
منابع
- بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، محقق: قسم الدراسات الاسلامیه موسسه البعثه، قم، موسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- ابنداود، حسن بن علی بن داود، الرجال، تهران، دانشگاه تهران، چاپ اول، ۱۳۴۲ش.
- برقی، احمد بن محمد بن خالد، رجال البرقی- الطبقات، مصحح: محمد بن حسن طوسی و حسن مصطفوی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، ۱۳۴۲ش.
- حکیم، محسن، مستمسک العروه الوثقی، قم، دارالتفسیر، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، قم، مرکز نشر آثار الشیعة، ۱۳۶۹ش.
- سبحانی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، موسسه امام صادق(ع)، تحقیق: گروه پژوهش موسسه امام صادق (ع)، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن، الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، حسن الموسوی خرسان، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۹۰ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، مصحح: جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجامعة المدرسین، چاپ سوم، ۱۳۷۳ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، تحقیق حسن الموسوی خرسان، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- کشی، محمد بن عمر، رجال الکشی، مشهد، موسسه نشر دانشگاه مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح، علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق
- میرجلیلی، علیمحمد و احمد زارع زردینی و محمدمهدی خیبر ، «علی بن حدید مدائنی، راوی موثق امامی»، فصلنامه علوم حدیث، سال بیست و چهارم، شماره۲، پیاپی ۹۲، ۱۳۹۸ش.
- نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعه لجامعة المدرسین، چاپ ششم، ۱۳۶۵ش.