آیه ۴۳ سوره احزاب
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | احزاب |
| شماره آیه | ۴۳ |
| جزء | ۲۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | صلوات، رحمت الهی و یاد خدا |
| آیات مرتبط | آیه ۵۶ سوره احزاب، آیه ۲۵۷ سوره بقره، آیه ۱۵۲ سوره بقره |
آیه ۴۳ سوره احزاب از بشارتی بزرگ برای مؤمنانی یاد میکند که همواره به یاد خدا هستند.[۱] این بشارت، همان صلوات خداوند و فرشتگان بر مؤمنان و همچنین بیرونآوردن آنان از تاریکیها به سوی روشنایی است.[۲] این آیه در ادامه فرمان به ذکر و تسبیح در آیات ۴۱ و ۴۲ و در پیوند با بیان سرانجام مؤمنان در آیه ۴۴ سوره احزاب قرار دارد و ارتباط یاد خدا، رحمت الهی و سرانجام نیک مؤمنان را بیان میکند.[۳]
﴿هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَمَلَائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا ٤٣﴾ [احزاب:43]|﴿اوست کسی که با فرشتگان خود بر شما درود میفرستد تا شما را از تاریکیها به سوی روشنایی برآورد و به مؤمنان همواره مهربان است ٤٣﴾
شیخ طوسی در تفسیر تبیان، صلوات خداوند بر مؤمنان را رحمت و آمرزش، و صلوات فرشتگان را دعا و استغفار دانسته است.[۴] چنانکه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، صلوات را توجه و عنایت میداند که معنای آن با توجه به فرستدۀ صلوات تغییر میکند: از سوی خداوند رحمت، از سوی فرشتگان استغفار و از سوی انسانها دعاست. به نظر او، صلوات خداوند در این آیه رحمتی ویژه و زمینهساز سعادت اخروی است.[۵] وی عبارت «هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ» را علت فرمان به ذکر بسیار در آیه ۴۱ دانسته است.[۶] سید علی خامنهای نیز در تبیین این دیدگاه، صلوات و رحمت خداوند و استغفار فرشتگان برای مؤمنان را دلیلی بر شایستگی خداوند برای یادکرد بسیار میداند.[۷]
فقها با استناد به روایتی از امام صادق(ع) درباره فضیلت صلوات بر پیامبر(ص) و اهلبیت(ع)،[۸] بر استحباب کثرت صلوات حکم کردهاند.[۹]
مفسران درباره بیرونآمدن از تاریکی به سوی روشنایی، دیدگاههای گوناگونی دارند. برخی، ظلمات را جهل و گمراهی و نور را معرفت و هدایت دانستهاند.[۱۰] علامه طباطبایی با توجه به آیات پیشین، این تعبیر را به رهایی از غفلت و رسیدن به یاد خدا تفسیر کرده است.[۱۱] در تفسیر نمونه نیز، ظلمات شامل جهل، شرک و کفر، و نور شامل ایمان، علم و تقوا دانسته شده است.[۱۲] برخی دیگر، مقصود را رهایی از عذاب دوزخ و ورود به بهشت[۱۳] یا دوری از گناه و رویآوردن به عبادت دانستهاند.[۱۴] آیتالله خامنهای معتقد است، «ظلمات» و «نور» مفاهیمی گسترده دارد که افزون بر عقاید، اخلاق و رفتار فردی، حرکت اجتماعی ملتها را نیز دربرمیگیرد.[۱۵] بر این اساس، بعثت پیامبر(ص) از مصادیق خروج از ظلمت به نور و زمینهساز رهایی انسان از جهل، شرک و ستم است.[۱۶]
بهگفته علامه طباطبایی، عبارت «وَکانَ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیماً» نشان میدهد که ایمان، سبب برخورداری از رحمت ویژه خداوند است.[۱۷] همچنین گفته شده، این رحمت، زمینهساز هدایت، یاری مؤمنان و رسیدن آنان از تاریکی به روشنایی و پاداش الهی است.[۱۸] آیتالله خامنهای نیز ایستادگی در برابر کفر، فساد و استکبار و دلکندن از دلبستگیهای کوچک را از زمینههای برخورداری از رحمت و یاری الهی میداند.[۱۹]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۳۵۳.
- ↑ طوسی، التبیان، احیاء التراث، ج۸، ص۳۴۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۸، ص۱۶۷.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
- ↑ طوسی، التبیان، احیاء التراث، ج۸، ص۳۴۸.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۳۱ شهریور ۱۳۸۶».
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۴۹۳-۴۹۴.
- ↑ کاشف الغطاء، کشف الغطاء، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۵۱۴-۵۱۵.
- ↑ طوسی، التبیان، احیاء التراث، ج۸، ص۳۴۸.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۳۵۳.
- ↑ حسینی شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱۰، ص۴۶۴.
- ↑ قمی مشهدی، کنز الدقائق، ۱۳۶۸ش، ج۱۰، ص۴۰۵.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۳۱ شهریور ۱۳۸۶».
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی، ۴ آبان ۱۳۷۹».
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۸، ص۱۶۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۳۵۴.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۲۳ شهریور ۱۳۸۳».
منابع
- حسینی شاهعبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
- خامنهای، سید علی، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۲۳ شهریور ۱۳۸۳»، تاریخ درج مطلب: شهریور ۱۳۸۳ش، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۵ش.
- خامنهای، سید علی، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۳۱ شهریور ۱۳۸۶»، تاریخ درج مطلب: ۳۱ شهریور ۱۳۸۶ش، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۵ش.
- خامنهای، سید علی، «بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی، ۴ آبان ۱۳۷۹»، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۳۷۹ش، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۵ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، انتشارات اسماعیلیان، ۱۳۷۳ش.
- قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر العجائب، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ش.
- کاشف الغطاء، جعفر بن خضر، کشف الغطاء عن مبهمات شریعة الغراء، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، ۱۴۲۲ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.