پرش به محتوا

آیه ۴۳ سوره احزاب

از ویکی شیعه
(تغییرمسیر از آیه 43 سوره احزاب)
آیه ۴۳ سوره احزاب
مشخصات آیه
واقع در سورهاحزاب
شماره آیه۴۳
جزء۲۲
اطلاعات محتوایی
مکان نزولمدینه
موضوعصلوات، رحمت الهی و یاد خدا
آیات مرتبطآیه ۵۶ سوره احزاب، آیه ۲۵۷ سوره بقره، آیه ۱۵۲ سوره بقره


آیه ۴۳ سوره احزاب از بشارتی بزرگ برای مؤمنانی یاد می‌کند که همواره به یاد خدا هستند.[۱] این بشارت، همان صلوات خداوند و فرشتگان بر مؤمنان و همچنین بیرون‌آوردن آنان از تاریکی‌ها به سوی روشنایی است.[۲] این آیه در ادامه فرمان به ذکر و تسبیح در آیات ۴۱ و ۴۲ و در پیوند با بیان سرانجام مؤمنان در آیه ۴۴ سوره احزاب قرار دارد و ارتباط یاد خدا، رحمت الهی و سرانجام نیک مؤمنان را بیان می‌کند.[۳]

﴿هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَمَلَائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا ۝٤٣﴾ [احزاب:43]|﴿اوست کسی که با فرشتگان خود بر شما درود می‌فرستد تا شما را از تاریکیها به سوی روشنایی برآورد و به مؤمنان همواره مهربان است ۝٤٣﴾

شیخ طوسی در تفسیر تبیان، صلوات خداوند بر مؤمنان را رحمت و آمرزش، و صلوات فرشتگان را دعا و استغفار دانسته است.[۴] چنان‌که علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، صلوات را توجه و عنایت می‌داند که معنای آن با توجه به فرستدۀ صلوات تغییر می‌کند: از سوی خداوند رحمت، از سوی فرشتگان استغفار و از سوی انسان‌ها دعاست. به نظر او، صلوات خداوند در این آیه رحمتی ویژه و زمینه‌ساز سعادت اخروی است.[۵] وی عبارت «هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ» را علت فرمان به ذکر بسیار در آیه ۴۱ دانسته است.[۶] سید علی خامنه‌ای نیز در تبیین این دیدگاه، صلوات و رحمت خداوند و استغفار فرشتگان برای مؤمنان را دلیلی بر شایستگی خداوند برای یادکرد بسیار می‌داند.[۷]

فقها با استناد به روایتی از امام صادق(ع) درباره فضیلت صلوات بر پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع)،[۸] بر استحباب کثرت صلوات حکم کرده‌اند.[۹]

مفسران درباره بیرون‌آمدن از تاریکی به سوی روشنایی، دیدگاه‌های گوناگونی دارند. برخی، ظلمات را جهل و گمراهی و نور را معرفت و هدایت دانسته‌اند.[۱۰] علامه طباطبایی با توجه به آیات پیشین، این تعبیر را به رهایی از غفلت و رسیدن به یاد خدا تفسیر کرده است.[۱۱] در تفسیر نمونه نیز، ظلمات شامل جهل، شرک و کفر، و نور شامل ایمان، علم و تقوا دانسته شده است.[۱۲] برخی دیگر، مقصود را رهایی از عذاب دوزخ و ورود به بهشت[۱۳] یا دوری از گناه و روی‌آوردن به عبادت دانسته‌اند.[۱۴] آیت‌الله خامنه‌ای معتقد است، «ظلمات» و «نور» مفاهیمی گسترده دارد که افزون بر عقاید، اخلاق و رفتار فردی، حرکت اجتماعی ملت‌ها را نیز دربرمی‌گیرد.[۱۵] بر این اساس، بعثت پیامبر(ص) از مصادیق خروج از ظلمت به نور و زمینه‌ساز رهایی انسان از جهل، شرک و ستم است.[۱۶]

به‌گفته علامه طباطبایی، عبارت «وَکانَ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیماً» نشان می‌دهد که ایمان، سبب برخورداری از رحمت ویژه خداوند است.[۱۷] همچنین گفته شده، این رحمت، زمینه‌ساز هدایت، یاری مؤمنان و رسیدن آنان از تاریکی به روشنایی و پاداش الهی است.[۱۸] آیت‌الله خامنه‌ای نیز ایستادگی در برابر کفر، فساد و استکبار و دل‌کندن از دلبستگی‌های کوچک را از زمینه‌های برخورداری از رحمت و یاری الهی می‌داند.[۱۹]

پانویس

  1. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۳۵۳.
  2. ↑ طوسی، التبیان، احیاء التراث، ج۸، ص۳۴۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۸، ص۱۶۷.
  3. ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
  4. ↑ طوسی، التبیان، احیاء التراث، ج۸، ص۳۴۸.
  5. ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
  6. ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
  7. ↑ خامنه‌ای، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۳۱ شهریور ۱۳۸۶».
  8. ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۴۹۳-۴۹۴.
  9. ↑ کاشف الغطاء، کشف الغطاء، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۵۱۴-۵۱۵.
  10. ↑ طوسی، التبیان، احیاء التراث، ج۸، ص۳۴۸.
  11. ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
  12. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۳۵۳.
  13. ↑ حسینی شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱۰، ص۴۶۴.
  14. ↑ قمی مشهدی، کنز الدقائق، ۱۳۶۸ش، ج۱۰، ص۴۰۵.
  15. ↑ خامنه‌ای، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۳۱ شهریور ۱۳۸۶».
  16. ↑ خامنه‌ای، «بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی، ۴ آبان ۱۳۷۹».
  17. ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۷۳ش، ج۱۶، ص۳۲۹.
  18. ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۸، ص۱۶۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۳۵۴.
  19. ↑ خامنه‌ای، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۲۳ شهریور ۱۳۸۳».

منابع

  • حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
  • خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۲۳ شهریور ۱۳۸۳»، تاریخ درج مطلب: شهریور ۱۳۸۳ش، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۵ش.
  • خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در دیدار کارگزاران نظام، ۳۱ شهریور ۱۳۸۶»، تاریخ درج مطلب: ۳۱ شهریور ۱۳۸۶ش، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۵ش.
  • خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی، ۴ آبان ۱۳۷۹»، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۳۷۹ش، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۵ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
  • علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، انتشارات اسماعیلیان، ۱۳۷۳ش.
  • قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر العجائب، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ش.
  • کاشف الغطاء، جعفر بن خضر، کشف الغطاء عن مبهمات شریعة الغراء، قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم‌، ۱۴۲۲ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.