حنظلة بن ابیعامر
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| لقب | غسیلالملائکه |
| مهاجر/انصار | انصار |
| نسب/قبیله | اَوْس |
| خویشاوندان | عبدعمرو بن صیفی (پدر ) |
| شهادت | احد - ۳ق |
| نحوه شهادت | شهادت در جنگ احد |
| مدفن | مقبره شهدای احد |
| مشخصات دینی | |
| حضور در جنگها | جنگ احد |
| هجرت به | مدینه |
| دلیل شهرت | غسل او توسط ملائکه |
| نقشهای برجسته | کاتب وحی • صحابه |
| دیگر فعالیتها | نقل روایت |
حَنْظَلَة بْن اَبیعامِر، معروف به غَسیلُ الْمَلائکه (شهادت ۳ق)، از اصحاب پیامبر اکرم(ص) که در جنگ احد به شهادت رسید. حَنظلة در میان دوستان و دشمنان جایگاه خاصی داشت. حنظله از پیامبر(ص) و برخی از صحابه روایت نقل کرده است. عبدالله فرزند او، که از صغار صحابه به شمار میآید فرماندهی شورش مردم مدینه در واقعه حره را در سال ۶۳ق عهدهدار بود.
نسب
حنظله از تیره بنو عمرو بن عوف از قبیله اَوْس[۱] و فرزند ابوعامر عَبدعَمرِو بن صیفی، از شخصیت های مهم جاهلیت، بود.
اقدام برای قتل پدر
حنظله و عبدالله بن عبدالله اُبَی چندی پس از مسلمان شدن، از پیامبر(ص) اجازه خواستند تا پدرانشان را بکشند، اما پیامبر(ص) آنان را از این کار منع کرد[۲] سبب این بود که ابوعامر و عبدالله بن ابی، منافق مشهور صدر اسلام، پس از هجرت پیامبر اکرم(ص) به مدینه به پیامبر حسادت ورزیدند. عبدالله بن ابی نفاق ورزید و در مدینه ماند، اما ابوعامر به همراه عدهای از جوانان اَوس به مکه نزد قریشیان رفت.[۳]
غسیل الملائکه
براساس منابع، حنظله که تازه ازدواج کرده بود، با اجازه پیامبر اکرم(ص)، شبِ پیش از جنگ احد در کنار همسرش ماند و صبح روز نبرد، عازمِ میدان شد[۴] پیش از عزیمت حنظله به میدان نبرد، همسرش جمیله، دختر عبدالله بن اُبَی[۵] بنابر خوابی که در آن شب دیده و آن را به شهادت شوهرش تعبیر کرده بود[۶] چهار تن از خویشانش را به شهادت گرفت که آن شب را با حنظله گذرانده است، زیرا میترسید بر سر فرزندی که ممکن بود از این وصلت به وجود آید نزاعی در بگیرد.[۷]
حنظله در میدان جنگ بر ابوسفیان چیره شد و خواست سرِ وی را از تنش جدا سازد، اما شَدّاد بن اسود بن شعوب، حنظله را به شهادت رساند. در این هنگام پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «فرشتگان او را غسل میدهند»[۸][یادداشت ۱] از آن پس، حنظله به غسیل الملائکه و فرزندانش به بَنو غسیل الملائکه مشهور شدند.[۹]
جایگاه حنظله
کشته شدن حنظله در جنگ احد چنان مهم تلقی شد که مشرکان قریش، خاصه ابوسفیان، درباره آن اشعار و رجزهایی سرودند[۱۰] از آن جمله رجزِ معروف «حنظلةٌ بحنظلةٍ» بود که ابوسفیان به تلافی شکست بدر و کشته شدنِ فرزندش، حنظله، سرود.[۱۱][یادداشت ۲]
پس از خاتمه جنگ، ابوعامر پس از دیدن پیکر فرزندش، ضمن خواندن مرثیه برای او، گفت او برای من از تمامی کشتهشدگان احد گرامیتر است.[۱۲] قریشیان، به درخواست ابوعامر، از مثله کردن حنظله خودداری کردند.[۱۳]
حنظله از افرادی بود که اَوسیان پیوسته به وجود او در برابر خزرجیان، مباهات میکردند[۱۴] نام حنظله در زمره کاتبان وحی آمده است.
عبدالله فرزند حنظله
فرزندِ حنظله،عبدالله، کنیهاش ابوعبدالرحمان یا ابوبکر، و از صغارِ صحابه پیامبر اکرم(ص) محسوب میشد[۱۵] نُه ماه بعد از شهادت حنظله و غزوه احد متولد شد. او بعدها به عنوان مردی صالح، با فضیلت، بزرگوار و عابد وصف شده است[۱۶] که از شدت تواضع همواره چشم بر زمین میدوخت.[۱۷]
فرماندهی واقعه حره
آنچه وی را در تاریخ اسلام مشهور کرده است، به غیر از فرزند حنظله بودن، رهبری شورش مردم مدینه در ماجرای حَرّه است.عبدالله از پیامبر اکرم(ص)، عمر، ابوبکر، عبدالله بن سلام و کعب الاحبار، حدیث روایت کرده است[۱۸] کسانی چون قیس بن سعد بن عباده، اسماء بنت زید، عبدالله بن ابی ملیکه، عباس بن سهل، ضمضم بن حوس، عبدالله بن یزید خطمی، صالح بن ابی حسان و عبدالملک بن ابی بکر نیز از او روایت نقل کردهاند.[۱۹]
پانویس
- ↑ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، قاهره، ۱۹۸۲م، ص۳۳۳.
- ↑ ابن حجر،الاصابة، مصر ۱۳۲۸، ج۱، ص۳۶۱.
- ↑ ابن قُدامه،الاستبصار، بیروت ۱۳۹۲ق/۱۹۷۲م، ص۲۸۹؛ ابن اثیر، اُسدالغابة،تهران انتشارات اسماعیلیان، ج۲، ص۵۹.
- ↑ برای نمونه نک: واقدی، مغازی، لندن ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۷۳؛ ابن هشام،السیرة النبویه، قاهره ۱۳۸۳ق/۱۹۶۳مج۳، ص۵۹۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، دمشق ۱۹۹۶-۲۰۰۰م، ج۱، ص۳۷۹.
- ↑ نک: به ابن سعد، بیروت دارصادر، ج۵، ص۶۵.
- ↑ واقدی، مغازی، لندن ۱۹۶۶م،ج۱، ص۲۷۳.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابة، تهران: انتشارات اسماعیلیان، ج۳، ص۱۴۷.
- ↑ ابن هشام،سیرةالنبی، قاهره ۱۳۸۳ق/۱۹۶۳م، ج۳، ص۵۹۴.
- ↑ نک: ابن سعد، طبقات، بیروت دارصادر،ج۵، ص۶۶؛ ابن جوزی،المنتظم، بیروت ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م، ج۶، ص۱۹.
- ↑ نک: طبری،تاریخ طبری، لیدن، سلسله۱، ص۱۴۱۲-۱۴۱۳؛ ابن اثیر، الکامل، بیروت ۱۳۸۵-۱۳۸۶ق -۱۹۶۵-۱۹۶۶م، ج۲، ص۱۵۹.
- ↑ نک: واقدی، مغازی، لندن ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۹۶-۲۹۷؛ طبری، تاریخ طبری، لیدن، سلسله۱، ص۱۴۱۰.
- ↑ نک: واقدی، مغازی، لندن ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۳۷.
- ↑ نک: واقدی، مغازی، لندن ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۷۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، دمشق ۱۹۹۶-۲۰۰۰م، ج۱، ص۳۹۱.
- ↑ نک: ابن قدامه، الاستبصار فی نسب الصحابة من الانصار، بیروت ۱۳۹۲ق/۱۹۷۲م، ص۲۸۸-۲۸۹؛ ابن اثیر، اسدالغابة، تهران: انتشارات اسماعیلیان، ج۲، ص۶۰؛ رامیار، تاریخ قرآن، تهران ۱۳۶۹ش، ص۲۶۴.
- ↑ نک: ذهبی، حوادث و وفیات ۶۱۸۰ه، ص۱۴۴
- ↑ ابن اثیر، الکامل، بیروت ۱۳۸۵-۱۳۸۶ق -۱۹۶۵-۱۹۶۶م،ج۴، ص۱۰۳.
- ↑ ابن سعد، طبقات، بیروت دارصادر، ج ۵، ص۶۷
- ↑ ابن سعد، طبقات الکبری، دار صادر، ج۵، ص۶۶؛ مِزّی، تهذیب الکمال، بیروت ۱۴۲۲ق/۲۰۰۲م، ج۱۴، ص۴۳۷.
- ↑ ابن قدامه،الاستبصار فی نسب الصحابة من الانصار، بیروت ۱۳۹۲ق/۱۹۷۲م، ص۲۸۹؛ مزّی، تهذیب الکمال، بیروت ۱۴۲۲ق/۲۰۰۲م، ج۱۴، ص۴۳۷؛ ابن حجر،الاصابة،مصر ۱۳۲۸، ج ۲، ص۲۹۹
یادداشت
- ↑ براساس گزارش برخی منابع چون هنگام روانه شدن به میدان اُحد فرصت غسل جنابت پیدا نکرده بود وقتی به شهادت رسید پیامبر فرمود من دیدم که فرشتگان او راغسل دادند ابواسید ساعدی می گویدبا جمعی از اصحاب پیامبر دیدیم که قطرات آب از سر حنظله می چکد.قال أبو أسيد الساعدىّ: فذهبنا فنظرنا إليه فإذا رأسه يقطر ماء. الواقدي، المغازي، لندن ۱۹۶۶م، ج۱، ص۲۷۴.
- ↑ «فنادى بأعلى صوته: أعل هبل! ثم يصيح: أين ابن أبى كبشة؟ أين ابن أبى قحافة؟ أين ابن الخطّاب؟ يوم بيوم بدر، ألا إنّ الأيّام دول، و إنّ الحرب سجال، و حنظلة بحنظلة» ابوسفیان پس ازتمام شدن جنگ هنگام عبور از میدان با صدای بلند فریاد زد هبل برتر است وادامه داد کجاست ابن ابی کبشه؟(لقبی که مشرکان از روی استهزا به پیامبر می داداند.) کجاست ابوبکر؟ کجاست پسر خطاب؟ امروز که شما دراحد شکست خوردید دربرابر روز بدر که ما شکست خوردیم و روزگار یکسان نیست و در دستان می گردد وروزی ما شکست خوردیم وامروز شما شکست خوردید واین قانون جنگ است. وحنظلة بن ابی عامر که امروز کشته شد در برابر حنظلة ابن ابی سفیان که در بدر کشتید.
منابع
- ابن اثیر، اسدالغابة فی معرفة الصحابة، تهران: انتشارات اسماعیلیان،بی تا.
- ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت ۱۳۸۵-۱۳۸۶ق -۱۹۶۵-۱۹۶۶م، چاپ افست ۱۳۹۹-۱۴۰۲ق/۱۹۷۹-۱۹۸۲م.
- ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم، چاپ محمد عبدالقادرعطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
- ابن حجر عسقلانی، الاصابة فی تمییز الصحابة، مصر ۱۳۲۸، چاپ افست بیروت،بی تا.
- ابن حزم، جمهرة انساب العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ۱۹۸۲م.
- ابن شبّه نمیری، تاریخ المدینة المنورة: اخبار المدینة النبویة، چاپ فهیم محمد شلتوت، بیروت ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م.
- ابن قدامه، الاستبصار فی نسب الصحابة من الانصار، چاپ علی نویهض، بیروت ۱۳۹۲ق/۱۹۷۲م.
- ابن هشام، سیرةالنبی، چاپ محمد محیی الدین عبدالحمید، قاهره ۱۳۸۳ق/۱۹۶۳م.
- احمدبن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، چاپ محمود فردوس عظم، دمشق ۱۹۹۶-۲۰۰۰م.
- محمدبن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۶۱۸۰ه، بیروت ۱۴۱۸ق/۱۹۹۸م.
- محمود رامیار، تاریخ قرآن، تهران ۱۳۶۹ش
طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، (لیدن).
- مِزّی، یوسف بن عبدالرحمان، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۲۲ق/۲۰۰۲م.
- مَقریزی، احمدبن علی ، امتاع الاسماع بما للنبی صلی اللّه علیه و سلم من الاحوال و الاموال و الحفدة و المتاع، چاپ محمد عبدالحمید نمیسی، بیروت ۱۴۲۰/ق۱۹۹۹م.
- واقدی، محمدبن عمر، کتاب المغازی، چاپ مارسدن جونز، لندن ۱۹۶۶م.
پیوند به بیرون
- منبع مقاله: دانشنامه جهان اسلام