امداد غیبی
امداد غیبی به کمکهایی گفته میشود که از عوامل ناپیدا سرچشمه میگیرد.[۱] و در معنای گسترده، همه نعمتهای آشکار و پنهان الهی را دربرمیگیرد؛[۲] هرچند برخی آن را به یاریهای ویژه و غیرعادی خداوند برای مؤمنان در شرایط خاص محدود میکنند.[۳] در قرآن، امدادهای غیبی مددهایی دانسته شده که ریشه در عالم غیب دارد و حتی در آیه ۶ سوره اسرا اموال و فرزندان نیز از مصادیق آن شمرده شدهاند.[۴] مرتضی مطهری، عالم دینی، این امدادها را به دو قسم عام (شامل همه نعمتهای الهی برای عموم مخلوقات) و خاص (یاریهای ویژه برای مؤمنان در موقعیتهای خاص) تقسیم میکند[۵] در بیان شباهت امداد غیبی و معجزه گفتهاند: معمولا هر دو از طریق غیرعادی و عوامل پنهان رخ میدهد. در بیان تفاوت آن دو هم گفته شده: امداد غیبی همراه تحدّی و ادعای نبوت نیست و دیگر این که لزوما از طریق پیامبر رخ نمیدهد.[۶]
در تاریخ انبیا و صدر اسلام، نمونههای متعددی برای امداد غیبی ذکر شده است: نجات یوسف(ع) از گناه،[۷] حفظ موسی(ع) از خطر فرعون از طریق الهام به مادرش،[۸] نابودی سپاه ابرهه بهوسیله ابابیل،[۹] نجات پیامبر(ص) در لیلةالمبیت[۱۰] یاری فرشتگان و ایجاد آرامش در جنگ بدر،[۱۱] بازداشتن دشمن از حمله پس از احد،[۱۲] پیروزی مسلمانان در احزاب با باد و سپاه نامرئی،[۱۳] و نزول سکینه و آرامش در حنین[۱۴] همچنین هدایت مجاهدان،[۱۵] یاری دین خدا[۱۶] و نجات پرهیزکاران از مشکلات[۱۷] از دیگر مصادیق آن دانسته شده است.[۱۸] مرتضی مطهری، وحی[۱۹] و حتی الهامات و اشراقهای علمی را نیز از جلوههای امداد غیبی برمیشمارد.[۲۰]
دریافت امداد غیبی را وابسته به شرایطی دانستهاند[۲۱] نظیر:
- ایمان ـ با وعده یاری الهی در دنیا و آخرت برای مؤمنان،[۲۲]
- توکل ـ چنانکه پس از شکست احد، مؤمنان در حمراءالاسد مشمول یاری خدا شدند،[۲۳]
- تقوا ـ که موجب فرقان، مغفرت و گشایش در کارهاست،[۲۴]
- استقامت ـ که سبب نزول فرشتگان و رفع خوف و اندوه میشود،[۲۵]
- جهاد[۲۶] و یاری دین خدا[۲۷] ـ همراه با وعده هدایت و نصرت ویژه،[۲۸]
- صبر ـ زمینهساز یاری الهی[۲۹] و حمایت معنوی فرشتگان[۳۰]
- اخلاص ـ که همچون داستان یوسف(ع) موجب نجات از گناه شد[۳۱]
مرتضی مطهری:
زندگی انسان اگر مقرون به حق جویی و حقیقت خواهی و اخلاص و عمل و کوشش باشد مورد حمایت حقیقت قرار میگیرد و از راههایی که بر ما مجهول است دست غیبی ما را تحت عنایت خود قرار میدهد، علاوه بر اینکه یک امر ایمانی است و از لوازم ایمان به تعلیمات انبیاء است، یک حقیقت تجربی و آزمایشی است، البتّه تجربه و آزمایش شخصی و فردی؛ یعنی هر کسی لازم است در عمر خویش چنین کند تا اثر لطف و عنایت پروردگار را در زندگی خود ببیند و چقدر لذّت بخش است معامله با خدا و مشاهده آثار لطف خدا.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش، ص۱۷.
- ↑ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش، ص۱۷.
- ↑ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش، ص۱۷.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۴۴.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار: امدادهای غیبی، انتشارات صدرا، ج۳، ص۳۴۴-۳۴۵.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۸۲؛ مکارم و دیگران، پیام قرآن، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۲۷۷؛ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش، ص۱۹-۲۰.
- ↑ سوره یوسف، آیه۲۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۹، ص۳۷۰-۳۷۴؛ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، صص۱۲۶-۱۳۰.
- ↑ سوره طه، آیه۳۹؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۳، ص۱۹۸-۲۰۲؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۱۸.
- ↑ سوره فیل، آیات۱-۵؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۳۶-۳۳۷؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۲۵.
- ↑ سوره توبه، آیه۴۰؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۴۱۸-۴۱۹.
- ↑ سوره انفال، آیه۹-۱۲؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۰۳-۱۰۷.
- ↑ سوره آل عمران، آیه۱۵۱؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۱۲۵-۱۲۶، طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۴۳.
- ↑ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۱۴۳-۱۴۴.
- ↑ سوره توبه، آیه۲۶؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۳۳۸ و ۳۴۱.
- ↑ سوره عنکبوت، آیه۶۹.
- ↑ سوره محمد، آیه۷.
- ↑ سوره طلاق، آیه۲.
- ↑ برای مطالعه بیشتر در این زمینه، رک: ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش؛ درگاهزاده، محمد، امدادهای غیبی، ۱۳۸۱ش.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۶۴۷.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۵۱.
- ↑ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ص۱۰۳-۱۱۴.
- ↑ سوره غافر، آیه۵۱؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۱۲۷؛ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۶۴۶.
- ↑ سوره آل عمران، آیات ۱۷۳-۱۷۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۱۷۵-۱۷۸.
- ↑ سوره انفال، آیه۲۹؛ سوره طلاق، آیات۲-۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۴۰-۱۴۱ و ج۲۴، ص۲۳۲-۲۴۴.
- ↑ سوره فصلت، آیه۳۰؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۲۶۹-۲۷۱.
- ↑ سوره عنکبوت، آیه۶۹.
- ↑ سوره محمد، آیه۷.
- ↑ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۶، ص۳۴۸-۳۵۰ و ج۲۱، ص۴۲۵-۴۲۶.
- ↑ سوره انعام، آیه۳۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۲۱۲.
- ↑ سوره آل عمران، آیه۱۲۵؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۷۹-۸۰.
- ↑ سوره یوسف، آیه۲۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۹، ص۳۷۰-۳۷۴؛ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، صص۱۲۶-۱۳۰.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۴۸
منابع
- ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، داراحیاءالتراث، ۱۴۰۸ق.
- درگاهزاده، محمد، امدادهای غیبی، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۱ش.
- سیوطی، جلال الدین، الدرر المنثور فی التفسیر بالمأثور، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن الحسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- فارس، احمد، معجم مقاییس اللغه، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۰۴ق.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار: امدادهای غیبی، انتشارات صدرا، [بیتا].
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ناشر : صدرا، ۱۳۸۹ش، بی جا.
- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، پیام قرآن، انتشارات مدرسه امام علی بی ابی طالب(علیه السلام)، ۱۳۷۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- ناصحی، محمدحسن، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.