امداد غیبی
امداد غیبی به یاریهایی گفته میشود که از عوامل ناپیدا و فراتر از اسباب مادی سرچشمه میگیرد.[۱] این مفهوم همه نعمتهای آشکار و پنهان الهی را دربرمیگیرد؛[۲] مرتضی مطهری، اسلامشناس شیعه، آن را به دو قسم تقسیم کرده است: امداد غیبی عام که شامل همه نعمتهای الهی برای عموم مخلوقات میشود، و امداد غیبی خاص که یاریهای ویژه برای مؤمنان در موقعیتهای خاص است.[۳] با این حال، در کاربردهای رایج، امداد غیبی بیشتر به یاریهای ویژه و غیرعادی خدا برای مؤمنان در شرایط دشوار و استثنایی محدود میشود.[۴] در قرآن، امدادهای غیبی مددهایی دانسته شده که ریشه در عالم غیب دارند؛ بر اساس آیه ۶ سوره اسرا، اموال و فرزندان نیز از مصادیق آن شمرده شدهاند.[۵]
امداد غیبی و معجزه، معمولا از طریق غیرعادی و عوامل پنهان رخ میدهند. با این تفاوت که امداد غیبی همراه تحدّی و ادعای نبوت نیست و لزوما از طریق پیامبر رخ نمیدهد؛ در حالی که معجزه برای اثبات نبوت پیامبر و همراه با تحدّی است.[۶]
زندگی انسان اگر مقرون به حقجویی و حقیقتخواهی و اخلاص و عمل و کوشش باشد مورد حمایت حقیقت قرار میگیرد و از راههایی که بر ما مجهول است دست غیبی ما را تحت عنایت خود قرار میدهد، علاوه بر اینکه یک امر ایمانی است و از لوازم ایمان به تعلیمات انبیاء است، یک حقیقت تجربی و آزمایشی است، البتّه تجربه و آزمایش شخصی و فردی؛ یعنی هر کسی لازم است در عمر خویش چنین کند تا اثر لطف و عنایت پروردگار را در زندگی خود ببیند و چقدر لذّتبخش است معامله با خدا و مشاهده آثار لطف خدا.[۷]
در تاریخ انبیا و صدر اسلام، نمونههای متعددی برای امداد غیبی ذکر شده است: نجات یوسف(ع) از گناه،[۸] حفظ موسی(ع) از خطر فرعون از طریق الهام به مادرش،[۹] نابودی سپاه ابرهه بهوسیله ابابیل،[۱۰] نجات پیامبر(ص) در لیلةالمبیت[۱۱] یاری فرشتگان در جنگ بدر،[۱۲] بازداشتن دشمن از حمله پس از جنگ احد،[۱۳] پیروزی مسلمانان در جنگ احزاب با باد و سپاه نامرئی،[۱۴] و نزول سکینه و آرامش در جنگ حنین[۱۵]
همچنین هدایت مجاهدان،[۱۶] یاری دین خدا[۱۷] و نجات پرهیزکاران از مشکلات[۱۸] از دیگر مصادیق آن دانسته شده است.[۱۹] مرتضی مطهری، وحی[۲۰] و حتی الهامات و اشراقهای علمی را نیز از جلوههای امداد غیبی برمیشمارد.[۲۱] امام خمینی بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران از حادثه طبس (تلاش ناموفق نظامیان آمریکایی برای آزادی گروگانهای سفارت ایالات متحده در تهران که با طوفان شن، نقص فنی و برخورد هواپیما با بالگرد همراه شد) به عنوان نمونهای از امداد غیبی یاد کرده است.[۲۲]
دریافت امداد غیبی را وابسته به شرایطی دانستهاند[۲۳] نظیر:
- ایمان ـ با وعده یاری الهی در دنیا و آخرت برای مؤمنان،[۲۴]
- توکل ـ چنانکه پس از شکست مسلمانان در جنگ احد، در حمراءالاسد مشمول یاری خدا شدند،[۲۵]
- تقوا ـ که موجب فرقان، مغفرت و گشایش در کارهاست،[۲۶]
- استقامت ـ که سبب نزول فرشتگان و رفع خوف و اندوه میشود،[۲۷]
- جهاد[۲۸] و یاری دین خدا[۲۹] ـ همراه با وعده هدایت و نصرت ویژه،[۳۰]
- صبر ـ زمینهساز یاری الهی[۳۱] و حمایت معنوی فرشتگان[۳۲]
- اخلاص ـ که همچون داستان یوسف(ع) موجب نجات از گناه شد.[۳۳]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش، ص۱۷.
- ↑ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش، ص۱۷.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار: امدادهای غیبی، انتشارات صدرا، ج۳، ص۳۴۴-۳۴۵.
- ↑ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش، ص۱۷.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۴۴.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۸۲؛ مکارم و دیگران، پیام قرآن، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۲۷۷؛ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش، ص۱۹-۲۰.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۴۸.
- ↑ سوره یوسف، آیه۲۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۹، ص۳۷۰-۳۷۴؛ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، صص۱۲۶-۱۳۰.
- ↑ سوره طه، آیه۳۹؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۳، ص۱۹۸-۲۰۲؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۷، ص۱۸.
- ↑ سوره فیل، آیات۱-۵؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۳۳۶-۳۳۷؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۸۲۵.
- ↑ سوره توبه، آیه۴۰؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۴۱۸-۴۱۹.
- ↑ سوره انفال، آیه۹-۱۲؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۰۳-۱۰۷.
- ↑ سوره آل عمران، آیه۱۵۱؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۱۲۵-۱۲۶، طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۴، ص۴۳.
- ↑ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۱۴، ص۱۴۳-۱۴۴.
- ↑ سوره توبه، آیه۲۶؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۳۳۸ و ۳۴۱.
- ↑ سوره عنکبوت، آیه۶۹.
- ↑ سوره محمد، آیه۷.
- ↑ سوره طلاق، آیه۲.
- ↑ برای مطالعه بیشتر در این زمینه، رک: ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ۱۳۸۷ش؛ درگاهزاده، محمد، امدادهای غیبی، ۱۳۸۱ش.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۶۴۷.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۵۱.
- ↑ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۲، ص۳۸۰.
- ↑ ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، ص۱۰۳-۱۱۴.
- ↑ سوره غافر، آیه۵۱؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۱۲۷؛ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۶۴۶.
- ↑ سوره آل عمران، آیات ۱۷۳-۱۷۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۱۷۵-۱۷۸.
- ↑ سوره انفال، آیه۲۹؛ سوره طلاق، آیات۲-۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۴۰-۱۴۱ و ج۲۴، ص۲۳۲-۲۴۴.
- ↑ سوره فصلت، آیه۳۰؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۲۶۹-۲۷۱.
- ↑ سوره عنکبوت، آیه۶۹.
- ↑ سوره محمد، آیه۷.
- ↑ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۶، ص۳۴۸-۳۵۰ و ج۲۱، ص۴۲۵-۴۲۶.
- ↑ سوره انعام، آیه۳۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۲۱۲.
- ↑ سوره آل عمران، آیه۱۲۵؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۷۹-۸۰.
- ↑ سوره یوسف، آیه۲۴؛ مکارم و دیگران، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۹، ص۳۷۰-۳۷۴؛ طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۱، صص۱۲۶-۱۳۰.
منابع
- خمينى، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، ۱۳۸۹ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، صدرا، بیجا، ۱۳۸۹ش.
- درگاهزاده، محمد، امدادهای غیبی، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۱ش.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار: امدادهای غیبی، انتشارات صدرا، [بیتا].
- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، پیام قرآن، انتشارات مدرسه امام علی بی ابیطالب(ع)، ۱۳۷۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
- ناصحی، محمدحسن، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.