شهریه طلاب

شَهریه طلاب، مبلغی است که معمولاً در آغاز هر ماه قمری از سوی دفاتر برخی مراجع تقلید به طلاب پرداخت می‌شود. میزان شهریه و شرایط دریافت آن، بر اساس عواملی مانند سطح تحصیلی، تأهل و تلبس به لباس روحانیت متفاوت است.

پرداخت شهریه از سنت‌های حوزه‌های علمیه به‌شمار می‌رود که در سده سیزدهم قمری، به‌ویژه در دوره مرجعیت میرزای شیرازی در نجف و سامرا قاعده‌مند شد. همچنین در دوره مرجعیت آیت‌الله بروجردی، در شیوه تخصیص شهریه در حوزه علمیه قم تغییراتی انجام گرفت. پس از انقلاب اسلامی نیز تحولاتی در سازوکار پرداخت و تخصیص شهریه در حوزه‌های علمیه ایران پدید آمد.

هدف از پرداخت شهریه، تأمین بخشی از هزینه‌های معیشت و تحصیل طلاب و فراهم‌کردن امکان تمرکز بیشتر آنان بر فعالیت‌های علمی و دینی است. مرتضی مطهری با اشاره به گسترش علوم دینی و افزایش نیازهای آموزشی، پژوهشی و تبلیغی، اختصاص گروهی از افراد به فعالیت‌های دینی به‌صورت تمام‌وقت و تأمین معاش آنان از منابعی مانند سهم امام را ضروری می‌داند. این دیدگاه در برابر این نظر قرار دارد که روحانیان باید مانند دیگر مردم از طریق شغل شخصی امرار معاش کنند و در کنار آن به فعالیت‌های دینی بپردازند.

منابع مالی شهریه، عمدتاً از وجوهات شرعی، به‌ویژه سهم امام، تأمین می‌شود. این شیوه تأمین مالی، به حفظ استقلال مالی حوزه‌های علمیه از نهادهای دولتی نیز کمک می‌کند. شهریه از نظر ماهیت، حقوق و دستمزد شغلی محسوب نمی‌شود، بلکه کمک‌هزینه‌ای برای معیشت و تحصیل طلاب است. بر اساس برخی ضوابط، استمرار پرداخت آن به ادامه تحصیل و نداشتن شغل خارج از حوزه وابسته است.

حکم خمس شهریه باقی‌مانده تا پایان سال خمسی نیز بر اساس فتوای مراجع تقلید متفاوت است.