رئیسعلی دلواری
| رهبر قیامِ مردم جنوب ایران علیه دولت بریتانیا | |
 تندیس رئیسعلی دلواری در ورودی شهر دلوار | |
| اطلاعات کلی | |
|---|---|
| مذهب | شیعه |
| نسب | طایفه لُر |
| زادروز | بین سالهای ۱۲۶۰ش تا ۱۲۶۳ش |
| زادگاه | روستای دلوار، تنگستان بوشهر |
| شهادت | ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ش |
| محل دفن | قبرستان وادی السلام |
| فعالیتهای اجتماعی-سیاسی | |
| فعالیتها | حمایت از جنبش مشروطه • نبرد علیه اشغالگری انگلیسیها در بوشهر |
| اطلاعات دیگر | |
رئیسعلی دِلواری از رهبرانِ شیعی قیامِ مردم جنوب ایران علیه انگلیس پس از اشغال بوشهر در میانه جنگ جهانی اول بود. وی در دوران مشروطه از طرفداران مشروطه بود و پس از بهتوپبستن مجلس شورای ملی توسط محمدعلیشاه قاجار به دستور سید مرتضی مجتهد اهرمی رهبر روحانی این نهضت در بوشهر، این شهر را تصرف کرد.
در کشاکش جنگ جهانی اول، نیروهای انگلیسی شهر بوشهر را اشغال کردند. علمای بوشهر فتوای جهاد علیه نیروهای انگلیسی دادند. رئیسعلی به همراه گروههای دیگری از تنگستانیها، با نیروهای انگلیسی جنگید. حملات آنها، شبهنگام و به صورت شبیخون بود و تلفات بسیاری به نیروهای انگلیسیها وارد کرد.
رئیسعلی دلواری در ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ش، بهدست یکی از همراهانش کشته شد. سالروز شهادت او بهعنوان روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس نامگذاری شده است.
زندگینامه
رئیسعلی دلواری در سال ۱۲۶۰ش[۱] یا ۱۲۶۱ش[۲] یا ۱۲۶۳ش[۳] در روستای «دلوار»، جزئی از بخش تنگستان[۴] متولد شد.[۱] پدرش زائرمحمد، کدخدای دلوار بود.[۵] خانواده او در اصل از نورآباد ممسنی و از طایفه لُر بودند.[۶] او چهار بار ازدواج کرد و از ازدواج سومش پسری به نام عبدالحسین معروف به بهادر داشت.[۷] امروزه خانهاش در دلوار تنگستان به موزه مبارزه با استعمار تبدیل شده است[۸] ۱۲ شهریور سالروز شهادتش بهعنوان روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس نامگذاری شده[۹] و یادبودهایی برایش برگزار میشود.[۱۰]
مشروطهخواهی
رئیسعلی دلواری با آغاز نهضت مشروطه به مشروطهخواهان بوشهر پیوست و با سید مرتضی مجتهد اَهرَمی، رهبر روحانی این نهضت در بوشهر، ارتباط نزدیکی برقرار کرد.[۱۱] پس از بهتوپبستن مجلس شورای ملی توسط محمدعلیشاه قاجار، با دستور سید مرتضی، رئیسعلی شهر بوشهر را تصرف کرد، حاکم آن را بازداشت نمود و به مدت حدود ۹ ماه[۱۲] اداره شهر و گمرک آن را بر عهده گرفت.[۱۳] در همین زمان بود که نخستین درگیریها بین او و انگلیسیها بهدلیل تصرف بوشهر و گمرک آن آغاز شد.[۱۴]
اشغال جنوب ایران توسط انگلیس
«نام سردار مؤمن و شجاعی مثل شهید «رئیسعلی دلواری» از نامهایی است که همیشه دلهای مؤمن را که آشنایی به وضع او و مبارزات او داشتهاند، در سراسر این کشور به خود جذب میکرده است.»[۱۵]
در خلال تاریخ بوشهر، این شهر چند بار توسط انگلیسیها اشغال شده بود.[۱۶] در جنگ جهانی اول نیز در سال ۱۲۹۴ش[۱۷] دولت انگلیس دوباره بوشهر را اشغال کرد.[۱۸] پس از این رخداد، مردم شهرهای مختلف اعتراض کردند و در برخی نواحی برای کمک به مردم بوشهر اقدام به جمعآوری کمک نمودند.[۱۹] همچنین علمای بوشهر فتوای جهاد علیه نیروهای انگلیسی را صادر کردند؛ از جمله سید عبدالحسین لاری پس از اعلام جهاد، طی نامهای به رئیسعلی و دیگر سران مجاهدان، آنها را به نبرد با اشغالگران تشویق کرد.[۱۹]
نبرد با انگلیسیها
انگلیسیها بعد از اشغال بوشهر در ۱۲۹۴ش به دلوار هم حمله کردند، اما مردم قبل از حمله روستا را خالی کرده و به کوهها پناه بردند؛ بااینحال انگلیسیها خانهها را ویران کردند و نخلها را قطع نمودند.[۲۰] رئیسعلی و دیگر تنگستانیها شبها با شبیخون به نیروهای انگلیسی ضربه میزدند و تلفات زیادی وارد میکردند.[۲۱] از دیگر رهبران قیام هم شیخ حسینخان چاهکوتاهی معروف به سالار اسلام[۲۲] و زائر خضرخان اَهرَمی بودند.[۲۳] رئیسعلی با آلمانیها ارتباط نامهنگاری داشت، ولی این ارتباط را بیشتر بهدلیل «دشمن مشترک» میدانند.[۲۴] جنگ با انگلیسیها پس از شهادت رئیسعلی هم تا پایان جنگ جهانی اول ادامه داشت و برای آنان مشکلات و تلفات زیادی ایجاد کرد.[۲۵]
شهادت رئیسعلی دلواری و ساخت سریال دلیران تنگستان
رئیسعلی دلواری هنگام حمله به نیروهای انگلیسی در ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ش، از پشت سر هدف گلوله قرار گرفت و به شهادت رسید.[۲۰] درباره اینکه قاتل او اجیر انگلیسیها بوده یا از اختلافات داخلی دست به ترور زده، اختلاف نظر وجود دارد.[۲۶] جسد او مدتی نزدیک یک امامزاده نگهداری شد و سپس مادرش آن را به نجف منتقل و در وادیالسلام دفن کرد.[۲۷] شهادتش در شهرهای جنوبی بازتاب گسترده داشت و مجالس ترحیم برگزار شد.[۲۸] همچنین محققان میگویند شهادت او باعث شد بسیاری برای مبارزه با انگلیس انگیزه بگیرند.[۲۹]
سریال تلویزیونی دلیران تنگستان درباره مبارزات رئیسعلی دلواری به کارگردانی همایون شهنواز در ۱۳۵۳ش تولید و در ۱۴ قسمت طی دو سال ساخته شد.[۳۰]
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ «قیام رئیسعلی دلواری علیه انگلیس»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ رئیسعلی دلواری»ريال سایت همشهری آنلاین.
- ↑ «علما یا آلمانیها؛ کدامیک حامی «رئیسعلی دلواری» علیه انگلیس بودند؟»، سایت مشرق.
- ↑ «۱۲ شهریور ۱۲۹۴، رئیسعلی دلواری کشته شد»، سایت تاریخ ایرانی.
- ↑ هژیریان، «دلواری»، ج۱۸، ص۵۹.
- ↑ نوذری، تاریخ جنبشها و شورشهای معاصر ایران، ۱۳۸۵ش، ص۱۶۵.
- ↑ هژیریان، «دلواری»، ج۱۸، ص۶۱.
- ↑ «رئیسعلی دلواری؛ بزرگمردی که انگلیس را به زانو درآورد»، سایت تسنیم.
- ↑ «بزرگداشت شهید رئیسعلی دلواری در حرم رضوی»، سایت قدس آنلاین.
- ↑ «یادواره شهید رئیسعلی دلواری سردار ۱۲ شهریور برگزار میشود»، سایت تسنیم.
- ↑ هژیریان، «دلواری»، ج۱۸، ص۵۹.
- ↑ «۱۲ شهریور ۱۲۹۴، رئیسعلی دلواری کشته شد»، سایت تاریخ ایرانی.
- ↑ هژیریان، «دلواری»، ج۱۸، ص۵۹.
- ↑ «علما یا آلمانیها؛ کدامیک حامی «رئیسعلی دلواری» علیه انگلیس بودند؟»، سایت مشرق.
- ↑ «شهید رئیسعلی دلواری / تنگستان/بوشهر»، سایت آیتالله خامنهای.
- ↑ نوذری، تاریخ جنبشها و شورشهای معاصر ایران، ۱۳۸۵ش، ص۱۶۰.
- ↑ «قیام رئیسعلی دلواری علیه انگلیس»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ نوذری، تاریخ جنبشها و شورشهای معاصر ایران، ۱۳۸۵ش، ص۱۸۱.
- ↑ ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ نوذری، تاریخ جنبشها و شورشهای معاصر ایران، ۱۳۸۵ش، ص۱۸۲- ۱۸۳.
- ↑ ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ «قیام رئیسعلی دلواری علیه انگلیس»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ «قیام رئیسعلی دلواری علیه انگلیس»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۹۱ش، ص۱۶۷.
- ↑ مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۹۱ش، ص۱۶۴.
- ↑ «علما یا آلمانیها؛ کدامیک حامی «رئیسعلی دلواری» علیه انگلیس بودند؟»، سایت مشرق.
- ↑ «علما یا آلمانیها؛ کدامیک حامی «رئیسعلی دلواری» علیه انگلیس بودند؟»، سایت مشرق.
- ↑ «علما یا آلمانیها؛ کدامیک حامی «رئیسعلی دلواری» علیه انگلیس بودند؟»، سایت مشرق.
- ↑ هژیریان، «دلواری»، ج۱۸، ص۶۱.
- ↑ هژیریان، «دلواری»، ج۱۸، ص۶۱.
- ↑ هژیریان، «دلواری»، ج۱۸، ص۶۱.
- ↑ «دلیران تنگستان»، سایت منظوم.
منابع
- «بزرگداشت شهید رئیسعلی دلواری در حرم رضوی»،سایت قدس آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲۳ اسفند ۱۳۹۸ش.
- «دلیران تنگستان»، سایت منظوم، تاریخ بازدید: ۱۹بهمن ۱۳۹۸ش.
- «روایت ماندگار دلیران؛ از تنگه تا تنگستان» سایت فارس، تاریخ بازدید: ۱۹ بهمن ۱۳۹۸ش.
- «۱۲ شهریور ۱۲۹۴، رئیسعلی دلواری کشته شد»، سایت تاریخ ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۱۲شهریور ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱۹بهمن ۱۳۹۸ش.
- «شهید رئیسعلی دلواری / تنگستان/بوشهر»، سایت آیتالله خامنهای، تاریخ بازدید: ۱۹بهمن ۱۳۹۸ش.
- «علما یا آلمانیها؛ کدامیک حامی «رئیسعلی دلواری» علیه انگلیس بودند؟»، گفتگو با یاحسینی، سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۱۳شهریور ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱۹بهمن ۱۳۹۸ش.
- «قیام رئیسعلی دلواری علیه انگلیس»، سایت موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ بازدید: ۱۹ بهمن ۱۳۹۸ش.
- مدنی، جلالالدین، تاریخ سیاسی معاصر ایران، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۹۱ش.
- نوذری، عزت الله، تاریخ جنبشها و شورشهای معاصر ایران، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۵ش.
- هژیریان، حسین، «دلواری»، دانشنامه جهان اسلام، ج۱۸، تهران، بنیاد دایرهالمعارف اسلامی، ۱۳۹۲ش.
- «یادواره شهید رئیسعلی دلواری سردار ۱۲ شهریور برگزار میشود»، سایت تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۲۳بهمن ۱۳۹۸ش.