اصول فلسفه و روش رئالیسم (کتاب)

اصول فلسفه و روش رئالیسم

اطلاعات کتاب
نویسنده	علامه طباطبائی • شهید مطهری
تاریخ نگارش	دهه بیست شمسی
موضوع	فلسفه قدیم و جدید
زبان	فارسی
ترجمه به دیگر زبان‌ها	عربی ( اصول الفلسفة)

اصول فلسفه و روش رئالیسم کتابی فلسفی از علامه طباطبایی با شرح مرتضی مطهری است که ضمن طرح مباحث فلسفه قدیم و جدید، به نقد فلسفه مادی و ارائه دیدگاه‌های نو در فلسفه اسلامی می‌پردازد. این اثر در سال ۱۳۳۲ش نیز در دوره پهلوی دوم موفق به دریافت جایزه سلطنتی کتاب سال شد. جعفر سبحانی این کتاب را در سال ۱۳۷۸ق با عنوان عربی «أُصولُ الفلسفة» ترجمه کرده است.

کتابِ اصول فلسفه و روش رئالیسم، در اصل مجموعه‌ای از مباحث فلسفی بود که علامه طباطبایی در دهه ۱۳۲۰ش، برای گروهی از طلاب حوزه علمیه قم تدریس می‌کرد. ایشان مطالب را ابتدا به صورت مکتوب تهیه کرده و سپس در جلسات بحث و نقد فلسفی مطرح می‌کرد.

به گزارش سید هادی خسروشاهی، مترجم و تاریخ‌نگار شیعه، مجموعه کامل ۱۴ مقاله که به خط علامه طباطبایی تنظیم شده بود، با نظارت ایشان در یک جلد منتشر شد. پس از آن، مطهری با دعوت از علامه طباطبایی به تهران، درباره چهار مقاله باقی‌مانده به بحث و بررسی پرداخت و پس از رفع ابهام‌ها، شرح و تفسیر آن بخش‌ها را نیز نگاشت. مطهری شکل‌گیری این جلسات را واکنشی به گسترش آثار فلسفی جدید و نفوذ فلسفه مادی در ایران دانسته و آن را نقطه عطفی در فضای فلسفی کشور معرفی کرده است.

در بخش قابل توجهی از این کتاب و شرح آن، نقد «ماتریالیسم دیالکتیک» مورد توجه قرار گرفته است و هدف آن پاسخ‌گویی به نفوذ این تفکر در میان جوانان و روشن‌گری درباره انحرافات آن بوده است بااین‌حال، مطهری تأکید می‌کند که هدف اصلی اثر صرفاً رد فلسفه مادی نیست، بلکه ارائه یک نظام فلسفی منسجم با بهره‌گیری از میراث فلسفه اسلامی، دستاوردهای فلسفه غرب و نوآوری‌های نظری است.

فهرست مقالات کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم»

شماره مقاله	عنوان/موضوع اصلی	چکیده محتوا
۱	چیستی فلسفه	تبیین و تعریف فلسفه.
۲	فلسفه و سفسطه	نقد ایدئالیسم و پاسخ به اشکالات دانشمندان مادی.
۳	علم و ادراک	تقسیم علم به حصولی و حضوری و اثبات غیرمادی بودن ادراک.
۴	ارزش معلومات	بحث علم و معلوم و اثبات اصالت بینش رئالیستی.
۵	پیدایش کثرت در ادراکات	بررسی مباحث حس و عقل (با رویکردی نوآورانه در فلسفه).
۶	ادراکات اعتباری	تفکیک ادراکات اعتباری از حقیقی.
۷	وجود	ارزیابی مسئله وجود و طرح مباحث نوآورانه در فلسفه اسلامی.
۸	ضرورت و امکان	بررسی نظام هستی، وجوب، جبر و اختیار و مسئولیت انسان.
۹	قانون علیت	بررسی قانون علیت، علت غایی و ابطال مفاهیم شانس و اتفاق.
۱۰	قوه و فعل و حرکت	تحلیل حرکت، زمان، تکامل و نقد قانون دیالکتیک (تز، آنتی‌تز، سنتز).
۱۱	حدوث و قدم	اثبات حدوث علّی و زمانی جهان طبیعت.
۱۲	وحدت و کثرت	بررسی احکام وحدت، کثرت و اقسام تقابل.
۱۳	ماهیت، جوهر و عرض	بحث درباره جوهر و عرض با نگاه به نظریات علمی جدید.
۱۴	خدا و جهان	الهیات بالمعنی الاخص، صفات حق، صدور جهان و پاسخ به شبهات مادی.