هدایت عامه
هدایت عامه به معنای رساندن همه موجودات، انسان و غیر انسان، به سود و کمال دنیوی و اخروی[۱] و دستیابی به کاملترین مرتبه وجودی است.[۲] این اصل، لازمه جهانبینی توحیدی اسلامی دانسته شده است که خداوند با فیض عام خود، همه موجودات را در مسیر کمالشان هدایت میکند.[۳] به گفته مفسران، در قرآن آیاتی مانند ۵۰ سوره طه، ۳ سوره اعلی و ۷۸ سوره شعراء، به هدایت همه موجودات، از جمله انسان، با واژه وحی اشاره دارد.[۴]
دیدگاهها درباره هدایت عامه متفاوت است از جمله:
- بسیاری آن را همان هدایت تکوینی میدانند؛ یعنی هدایت همه موجودات در نظام آفرینش.[۵] در این دیدگاه، هدایت عامه در مقابل هدایت خاصه که همان هدایت تشریعی است قرار داده شده است.[۶]
- برخی آن را ویژه انسان و همان هدایت فطری میشمرند[۷] که شامل همه انسانهاست (مؤمن و کافر).[۸]
- عدهای مفهوم آن را گستردهتر گرفته و هدایت خاص و دینی را هم داخل آن میدانند.[۹]
- برخی از مفسران، آن را روشن کردن دلایل برای همه مردم میداند[۱۰] و برخی دیگر، آن را ارشاد به خیر و بازداشتن از شر.[۱۱]
- مطهری الاهی پژوه شیعه، آن را لازمه جهانبینی توحیدی و شامل هدایت همه موجودات متناسب با ظرفیت وجودیشان میداند.[۱۲]
ممکن است با تکیه بر آیاتی[۱۳] که هدایت و ضلالت را به مشیت الهی نسبت میدهند، گفته شود انسان در سرنوشت خود نقشی ندارد. اما پاسخ داده شده که این برداشت، نتیجه توجه نکردن به همه آیات مربوط به هدایت دانسته شده است.[۱۴] همچنین، با وجود هدایت تشریعیِ الهی ـ یعنی فرستادن پیامبران، کتابهای آسمانی و دعوت همگانی به خیر ـ جبری در کار نیست. انسان با عقل و اراده خویش مسیر هدایت یا گمراهی را انتخاب میکند.[۱۵]
پانویس
- ↑ قرشی بنایی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۳۶۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۴، ص۳۲؛ ج۱۵، ص۱۴۰.
- ↑ مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۱۵۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۴، ص۱۶۶؛ ج۱۵، ص۲۸۴؛ ج۱۶، ص۱۹۰؛ قرشی بنایی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۳۶۴؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۶۹ش، ج۱۰، ص۴۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۶، ص۱۹۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۶۷؛ خرمشاهی، «هدایت»، ص۲۳۴۰.
- ↑ قرشی، قاموس قرآن، ۱۴۱۲ق، ج۷، ص۱۴۵.
- ↑ سوره انسان، آیه ۳؛ سوره فصلت، آیه ۱۷.
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات، ذیل واژه «هدی».
- ↑ قرشی بنایی، احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۷، ص۳۶۴.
- ↑ فخر رازی، تفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۲۷، ص۶۱۵.
- ↑ طوفی، الإشارات الالهیة، ۱۴۲۶ق، ص۶۸۲.
- ↑ مطهری، وحی و نبوت، ص۹.
- ↑ سوره نحل، آیه۹۳؛ سوره فاطر، آیه ۸؛ سوره مدثر، آیه ۳۱.
- ↑ سبحانی، مفاهیم القرآن، ۱۴۲۱ق، ج۶، ص۵۰۰.
- ↑ سبحانی، مفاهیم القرآن، ۱۴۲۱ق، ج۶، ص۵۰۲-۵۰۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۹، ص۴۶۴-۴۶۵.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی، تهران، انتشارات دوستان ناهید، ۱۳۷۷ش.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، لبنان - سوریه، دار العلم- الدار الشامیة، ۱۴۱۲ق.
- سبحانی، جعفر، مفاهیم القرآن، قم، موسسه الامام الصادق، ۱۴۲۱ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طوفی، سلیمان بن عبدالقوی، الإشارات الالهیة الی المباحث الاصولیة، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۲۶ق.
- طیب، عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام، ۱۳۶۹ش.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قرشی، سید علیاکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۱۲ق.
- قرشی بنایی، علیاکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر، ۱۳۷۵ش.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۹۲ش.
- مطهری، مرتضی، «وحی و نبوت»، سامانه جامع استاد شهید مطهری.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۱ش.