مقاله ضعیف
بدون رده
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
بدون استناد
نارسا
عدم جامعیت

توحید عبادی

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتی • توحید صفاتی • توحید افعالی • توحید عبادی
فروع توسل • شفاعت • تبرک
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبح • بداء • امر بین الامرین
نبوت
خاتمیتپیامبر اسلام  • اعجاز • عدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمت • ولایت تكوینی • علم غیب • غیبتمهدویتانتظار فرجظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخ • معاد جسمانی • حشر • صراط • تطایر کتب • میزان
مسائل برجسته
اهل بیت • چهارده معصوم • تقیه • مرجعیت

توحید عبادی یا توحید در عبادت بدین معناست که کسی جز الله سزاوار پرستش نیست و اله و معبودی جز او وجود ندارد. «اله» به معنای معبود و کسی است که شایستۀ عبادت و اطاعت باشد[۱]  توحید الوهیت یعنی تنها یک «اله» یعنی همان «الله» را شایسته پرستش دانستن و نفی وجود اله دیگر. این مطلب همان مفهوم شعار «لاٰ اِلٰهَ اِلاّٰ اللّٰهُ» است.

این قسم در حقیقت نتیجه طبیعی اقسام قبل است؛ زیرا وقتی هستی ما از الله است، اختیار وجود ما هم به دست اوست، تاثیر استقلالی در جهان از اوست، حق فرمان دادن و قانون وضع کردن منحصر به اوست، دیگر جای پرستش برای کس دیگری باقی نمی­ ماند.

در قرآن

همچنانکه قرآن کریم نیز در مساله توحید در عبادت بر امور زیر تکیه نموده است:

ذلِکمُ اللَّهُ رَبُّکمْ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ خالِقُ کلِّ شَیءٍ فَاعْبُدُوهُ وَ هُوَ عَلی کلِّ شَیءٍ وَکیلٌ (ترجمه: این است پروردگار شما! هیچ معبودی جز او نیست آفریدگار همه چیز است او را بپرستید و او نگهبان و مدبّر همه موجودات است.)[ انعام–۱۰۲]

و همچنین فرمود:

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ، الرَّحْمنِ الرَّحیمِ، مالِک یوْمِ الدِّینِ، إِیاک نَعْبُدُ وَ إِیاک نَسْتَعینُ (ترجمه: ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است. (خداوندی که) بخشنده و بخشایشگر است (و رحمت عام و خاصش همگان را فرا گرفته). (خداوندی که) مالک روز جزاست.)[ حمد–۲-۵]

همچنان‌که درباره ارتباط الوهیت و عبادت فرمود:

وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِک مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ نُوحی إِلَیهِ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدُون (ترجمه: ما پیش از تو هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر اینکه به او وحی کردیم که: «معبودی جز من نیست پس تنها مرا پرستش کنید.)[ انبیاء–۲۵]

شرک در عبادت

معنای عبادت

نوشتار اصلی: عبادت

بنابر اصل توحید، عبادتِ غیر خدا جایز نیست و موجب خروج از اسلام می‌شود. عبادت به معنای تسلیم بودن، ابراز خشوع و تذلل آمده است.[۲][۳]

توحید در عبادت، به معنی این است که فرد در مقابل هیچ موجود و هیچ فرمان دیگری این حالت [اطاعت و تسلیم] را نداشته باشد، بلکه نسبت به غیر خدا حالت عصیان و تمرد داشته باشد.

بر این اساس هر نوع فروتنی و خضوعی عبادت نیست و حتی در برخی موارد فروتنی به مخلوقات واجب است، مانند خضوع در برابر پدر و مادر و اطاعت از آنها. لذا باید توجه داشت اطاعت آنهائی که خداوند دستور اطاعت آنها را داده مثل پدر و مادر، امام و رهبران جامع شرائط، همه در واقع اطاعت خدا است، زیرا چون خدا گفته است اطاعت می‌کنیم و هر رشته‌ای که به اینجا برسد عبادت خدا است، ولی هر چه در کنار خدا قرار بگیرد، یعنی در عرض خدا قرار بگیرد نه در طول، شرک است.

بنابراین مرز توحید و شرک در توحید عملی «به سوی اویی»» است (انا الیه راجعون). توجه به هر موجود - اعم از توجه ظاهری و معنوی - هرگاه به صورت توجه به یک راه برای رفتن به سوی حق باشد و نه یک مقصد، توجه به خداست. در هر حرکت و مسیر، توجه به راه از آن جهت که راه است و توجه به علامتها و نشانه‌های راه برای گم نشدن و دور نیفتادن از مقصد از آن جهت که اینها علامتها و نشانه‌ها هستند، «به سوی مقصد» بودن و «به سوی مقصد رفتن» است.

انبیاء و اولیاء راه‌های خدا هستند: «انتم السبیل الاعظم و الصراط الاقوم»[۴]

آنان علامت‌ها و نشانه‌های سیر الی الله هستند: «و اعلاما لعباده و منارا فی بلاده و ادلاء علی صراطه»[۵]

هادیان و راهنمایان به سوی حق می‌باشند: «... الدعاة الی الله و الادلاء علی مرضاة الله»[۶]

پس مساله این نیست که توسل و زیارت و خواندن اولیاء و انتظار کاری مافوق الطبیعی از آنها شرک است، مساله چیز دیگر است.

باید بدانیم انبیاء و اولیاء چنین صعودی در مراتب قرب الهی کرده‌اند که از ناحیه حق تا این حد مورد موهبت واقع شده باشند یا نه؟ از قرآن کریم استفاده می‌شود که خداوند به پاره‌ای از بندگان خود چنین مقامات و درجاتی عنایت کرده است.[این مقام، مقام ولایت تکوینی نامیده می‌شود.]

بنابراین زیارت قبور رفتن و درخواست کمک و از اولیا و امامان، از آنجا که با نگاه مستقل به خود آنان نیست شرک محسوب نمی‌شود. ابهام در تعریف معنای عبادت باعث شده است تا ابن تیمیه و به پیروی از او وهابیان، تصور کنند هر نوع خضوع و خشوعی نسبت به دیگران عبادت است؛[۷]از این رو گفته‌اند که هر گونه توسل، تبرک جستن، زیارت قبور، طلب شفاعت، به معنای عبادت اشخاص بوده و شرک است. اما با توجه به ملاک یاد شده و نیز معنای عبادت، روشن می‌شود که این مطلب صحیح نیست.

توسل و شرک

شفاعت و شرک

زیارت و شرک

پانویس

  1. مجمع البحرین، ج ۱ ، ص ۹۴ 
  2. ابن منظور، ۱۴۰۸ ق، ج۹، ص۱۰
  3. شرتونی، ۱۳۷۴، ج۳، ص۴۶۱
  4. از فقرات زیارت جامعه کبیره
  5. از فقرات زیارت جامعه کبیره
  6. از فقرات زیارت جامعه کبیره
  7. ابن تیمیه، ۱۹۸۳ م، ج۵، ص۲۴۷

پیوند به بیرون