احکام امضائی
| بخشی از احکام عملی و فقهی |
|---|
 |
احکام امضایی در برابر احکام تاسیسی، به قواعد و سنتهایی گفته میشود که پیش از اسلام میان مردم و عقلا رایج بوده و پس از آمدن شریعت، با شرایطی مورد تأیید شارع قرار گرفتهاند.[۱] به باور مکارم شیرازی، احکام امضایی، احکامی عقلایی و عرفی است که اسلام بهدلیل مصالح عمومی تأیید کردهاست؛ مانند دادوستد، اجاره، هبه، وصیت، صلح و برخی احکام نکاح و طلاق.[۲] به گفته مکارم شیرازی، برخی از این احکام ریشه در عقل (مثل قبح ظلم و حسن عدل) دارند و برخی برخاسته از سیره و رفتار عقلا نسبت به روابط اجتماعیاند.[۳] هرچند در منابع فقهی و اصولی بهطور مستقل دربارهی آن بحث نشده، احکامی چون بیع و نکاح مصادیق روشن آن بهشمار میروند.[۴]
این عنوان در اصول فقه نیز برای برخی موارد کاربرد دارد[۵] و در حقوق، به قوانین عرفی پیش از تصویب قانونگذار اطلاق میشود؛ مانند سرقفلی که پیش از قانونِ حق کسبوکار میان مردم رواج داشت.[۶]
فقیهان برای امضایی شدن یک حکم عقلایی دو راه اصلی ذکر کردهاند: یکی تصریح شارع به تأیید آن، مثل بیع در آیه ۲۷۵ بقره؛[۷] و دیگری سکوت شارع نسبت به آن، مانند عزاداری پس از دفن در حضور پیامبر(ص) یا امام معصوم(ع).[۸] برخی نیز راه سومی را ذکر کردهاند؛ تأیید سیره عقلا از طریق علم امام به رجوع مردم به فقها در عصر غیبت.[۹]
پانویس
- ↑ محقق داماد یزدی، قواعد فقه، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۶؛ مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگ نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۱۰۳؛ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ج۳، ص۳۵۲.
- ↑ مکارم الشیرازی، موسوعة الفقه الاسلامي المقارن، تهيه و تنظيم جمعى از فضلاء ج۱، ص۵۲۵.
- ↑ مکارم الشیرازی، موسوعة الفقه الاسلامي المقارن، تهيه و تنظيم جمعى از فضلاء ج۱، ص۵۲۶.
- ↑ مکارم شیرازی، دائرة المعارف فقه مقارن، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۵۶۱.
- ↑ مکارم شیرازی، دائرة المعارف فقه مقارن، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۵۶۹.
- ↑ بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۸۸ش، ج۶، ص۲۶۹.
- ↑ مکارم شیرازی، دائرة المعارف فقه مقارن،۱۴۲۷ق، ج۱، ص۵۶۳.
- ↑ مکارم شیرازی، دائرة المعارف فقه مقارن، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۵۶۳.
- ↑ امام خمینی، الرسائل، مؤسسة إسماعیلیان، ج۲، ص۱۳۰.
منابع
- امام خمینی، سید روحالله، الرسائل، قم، اسماعیلیان، بیتا.
- بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، تهران، موسسه فرهنگی هنری کتاب مرجع، ۱۳۸۸ش.
- مرکز اطلاعات و منابع اسلامی، فرهنگ نامه اصول فقه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، دائرة المعارف فقه مقارن، قم، مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع)، ۱۴۲۷ق.
- محقق داماد یزدی، سید مصطفی، قواعد فقه، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۴۰۶ق.
- ولایی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، تهران، نشر نی، ۱۳۸۷ش.
- هاشمی شاهرودی، سیدمحمود، فرهنگ فقه فارسی، قم، موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، بیتا.