جاهل قاصر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

جاهِل قاصِر، مسلمانی که توانایی شناخت و دست‌یابی به تکالیف و احکام شرعی را ندارد. فقیهان شیعه معتقدند جاهل قاصر در آخرت مجازات نخواهد شد، همچنین اگر عبادات او مطابق با فتوای مرجع تقلید خود یا مطابق با واقع باشند صحیح هستند. برخی از متکلمان معتقدند که جاهل قاصر در مورد گروهی از پیروان ادیان دیگر نیز که توانایی شناخت دین حق را ندارند صدق می‌کند و در جهان آخرت، مجازات نمی‌شوند.

معنا

در علم اصول فقه جاهل را به دو نوع جاهل قاصر و جاهل مقصر تقسیم می‌کنند.[۱] جاهل قاصر، به مکلفی گفته می‌شود که توانایی شناخت و آگاهی از تکالیف و احکام شرعی را ندارد؛ چه اینکه حکم شرعی را جستجو نموده و به آن دست نیافته یا اینکه جستجو و دستیابی به حکم شرعی برای او ممکن نبوده است، مانند شخصی که در مکانی دورافتاده زندگی می‌کند و به عالمان یا مراکز دینی دسترسی ندارد.[۲]

در برخی از منابع از جاهل قاصر به مستضعف فکری نیز تعبیر شده است.[۳]

جاهل قاصر در احکام

بسیاری از علمای شیعه معتقدند عبادات شخص مسلمانی که جاهل قاصر است، اگر مطابق با نظریه مرجع تقلیدِ او یا مطابق با واقع باشد و با قصد قربت نیز انجام گرفته باشد، صحیح است.[۴] فقیهان، معتقدند «جاهل قاصر» عذاب و مجازات نخواهد شد، زیرا مجازات او برخلاف عقل و عدالت است.[۵]

جاهل قاصر در اعتقادات

برخی از متکلمان شیعه معتقدند پیروان ادیان دیگر نیز ( که توانایی شناخت دین حق را ندارند ) جاهل قاصر هستند و در آخرت خداوند آنها را مجازات نمی‌کند و به جهنم نمی‌روند. [۶]آنان این گروه را جزو مستضعین فکری به شمار می‌آورند.[۷] به عقیده امام خمینی، خداوند جاهل قاصر را مجازات نمی‌کند، زیرا چنین کاری، ظلم و برخلاف عدالت است.[۸] عده اندکی بر این باورند که پیروان جاهل قاصر ادیان دیگر، علاوه بر اینکه معذور هستند، اگر اعمال دینی خود را صحیح و خالصانه انجام دهند، مستحق دریافت پاداش نیز خواهند بود.[۹]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۵۳؛ دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۷ش، ج۱، ذیل مدخل «جهل».
  2. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۱۵۳؛ ولایی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول فقه، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۲۴۱؛ دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۸۶ش، ج۱۱، ذیل مدخل «جهل».
  3. سروش و حیدری، استکبار و استضعاف در قرآن، ج۱، ص۳۳.
  4. نجفی، مجمع الرسائل، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۴۱؛ فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۳۷۳.
  5. فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۳۷۳؛ دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۸۶ش، ج۱۱، ذیل مدخل «جهل».
  6. عزیزان، «پلورالیزم نجات در اندیشه اسلامی»، ۱۳۸۶ش، ص۴.
  7. سروش، استکبار و استضعاف در قرآن، ج۱، ص۳۳.
  8. خمینی، انوار الهدایه، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۴۱۲، به نقل از دادجو، «معذوریت یا استحقاق پاداش پیروان جاهل قاصر ادیان دیگر»، ۱۳۹۴ش، ص۱۱۷.
  9. جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۳ش، ص۲۲۷؛ دادجو، «معذوریت یا استحقاق پاداش پیروان جاهل قاصر ادیان دیگر»، ۱۳۹۴ش، ص۱۱۰.

منابع

  • جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، نشر اسراء، ۱۳۸۳ش.
  • خمینی، روح‌الله، انوار الهدایه، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام، ۱۳۷۲ش.
  • دادجو، یدالله، «معذوریت یا استحقاق پاداش پیروان جاهل قاصر ادیان دیگر»، در فصلنامه اندیشه نوین دینی، شماره ۴۳، زمستان۱۳۹۴ش.
  • دانشنامه بزرگ جهان اسلام،‌ تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۷ش.
  • عزیزان، مهدی، «پلورالیزم نجات در اندیشه اسلامی»، در نشریه معرفت، شماره ۱۲۱، دی ماه ۱۳۸۶ش.
  • فرهنگ نامه اصول فقه، به کوشش جمعی از نویسندگان، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۹ش.
  • نجفی، محمد حسن، مجمع الرسائل، مشهد، موسسه حضرت صاحب الزمان، ۱۳۷۳ش.
  • ولایی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول فقه، تهران، نشر نی، ۱۳۷۳ش.
  • هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، قم، مرکز دایرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۲ش.
  • سروش، محمد، حیدری، احمد، استکبار و استضعاف در قرآن، قم، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بی‌تا.