مناقب امیرالمؤمنین (کتاب)

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از مناقب خوارزمی)
پرش به: ناوبری، جستجو
مناقب الامام اميرالمؤمنين (ع)
کتاب المناقب خوارزمی.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: موفق بن احمد خوارزمی
تاریخ نگارش: قرن ششم
موضوع: فضائل امام علی(ع)
سبک: روایی
زبان: عربی
ناشر: جامعه مدرسین

مَناقِبُ الامام أمیرُالمُؤمنین (ع) یا فضائل امیرالمؤمنین (ع) مشهور به المناقب یا مناقب خوارزمی کتابی در فضائل و مناقب امام علی (ع)، نوشتۀ موفق بن احمد خوارزمی (متوفای ۵۶۸ق) عالم دینی اهل سنت است. کتاب در ۲۷ فصل تنظیم شده که فصل شانزدهم آن خود چهار فصل دارد و در مجموع ۳۰ فصل از کتاب به فضایل و مناقب حضرت علی (ع) می‌پردازد.

درباره مؤلف

موفّق بن احمد بن محمد مکی خوارزمی معروف به أخطب خوارزم (۴۸۴-۵۶۷هجری) فقیه، محدث، خطیب، ادیب، مورخ و شاعر سنی مذهب قرن ششم قمری است.[۱]

خوارزمی از دوستداران اهل بیت است و کتاب دیگری با عنوان مقتل الحسین (ع) دارد که در آن نیز فصل‌هایی را به مناقب اهل بیت پیامبر(ص) اختصاص داده است. خوارزمی یک «اربعین» هم در فضائل حضرت علی(ع) داشته که ابن شهرآشوب از آن در مناقب خود استفاده کرده است.[۲] البته برخی آن را عینا همان المناقب می‌دانند، اما به ظاهر این اربعین، کتاب دیگری بوده است.

جایگاه کتاب

مناقب خوارزمی از آثار ارزشمندی است که شهرت آن در میان شیعیان حتی بیشتر از اهل سنت است و بسیاری از بزرگان در آثار خویش از آن بهره برده‌اند؛ مانند علامه مجلسی، سید بن طاووس، ابن شهرآشوب، اربلی و... از شیعیان و ابن وزیر یمانی، ابن حجر عسقلانی، گنجی شافعی، ابن صباغ مالکی و... از اهل سنت.[۳]

روایات کتاب

تعداد روایاتی که در کتاب مناقب آمده مجموعاً ۴۱۶ خبر بر اساس شمارش چاپ کنونی است. خوارزمی تمامی روایات را با ذکر سند نقل کرده و طریق خود را به راویان اصلی آورده است. به طوری که حجم زیادی از کتاب به ذکر اسناد اختصاص دارد. روایات این کتاب منحصر به احادیث نبوی نیست.[۴]

محتوای کتاب

فصول کتاب مشتمل بر ۲۷ فصل است که برخی از آنان عبارت‌اند از:

  • آیاتی که در شأن علی (ع) نازل شده است، مانند آیه تطهیر، آیه ۱۳۲ سوره طه، آیه ۳ سوره توبه.
  • محبت پیامبر (ص) به علی (ع) و نهی از بغض نسبت به او،
  • سبقت در ایمان،
  • بودن علی (ع) با حق و حق با علی،
  • جزو اهل بیت،
  • برترین صحابه،
  • بیان زهد او در دنیا،
  • بالا رفتن بر دوش پیامبر (ص) برای شکستن بت‌ها،
  • ابلاغ برائت به مشرکان،
  • اشتیاق بهشت به او و بسیاری دیگر از فضائل و همچنین مختصری درباره احوال آن حضرت.

مؤلف با ذکر خاتمه و دعا، کتاب خویش را پایان می‌برد.[۵]

منابع کتاب

خوارزمی از منابعی که برای تألیف کتاب خود استفاده کرده است سخنی نمی‌گوید؛ احتمالاً علت این امر آن است که وی طریق رسیدن خود را به راویان، ذکر کرده، و بنابراین نیازی به نقل از کتب نداشته است. البته روایاتی که نقل کرده در کتب مشهور شیعه و سنی است. مصحح کتاب در پاورقی به برخی از این کتب اشاره می‌کند. تقریباً همه راویانی که خوارزمی در این کتاب از آن‌ها حدیث نقل کرده محدثان اهل سنت هستند.[۶]

نسخه‌های کتاب

سید عبدالعزیز طباطبایی ۱۳ نسخه را ذکر می‌کند[۷] اما بنا بر مقدمه محقق کتاب، دو نسخه از آن نام برده شده است:

  1. نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد
  2. نسخه کتابخانه وزیری در یزد.[۸]

ترجمه، شرح و چاپ

ترجمه و شرح کتاب مناقب خوارزمی در منصب امام علی (ع) توسط ابوالحسن حقیقی صورت گرفته است. این کتاب با تحقیق مالک محمودی و به همت جامعه مدرسین در قم چاپ و منتشر شده است. ترجمه‌ای هم با نام «کفی از یمی» از حسین غفاری ساروی منتشر شده است.[۹]

پانویس

  1. خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۱۲-۲۰.
  2. مازندرانی، مناقب ابن شهرآشوب، ۱۳۷۶ق، ج۱، ص۲۹۱.
  3. خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۳.
  4. کتابخانه دیجیتال نور.
  5. خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، فهرست کتاب.
  6. کتابخانه دیجیتال نور.
  7. طباطبایی، اهل البیت فی المکتبة العربیة، ۱۴۱۷ق، ص۵۸۵-۵۸۷.
  8. خوارزمی، المناقب، ۱۴۱۱ق، ص۴.
  9. کتابخانه دیجیتال نور.

منابع

  • خوارزمی، موفق بن احمد، المناقب، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۱ق.
  • مازندرانی، محمد بن علی، مناقب آل أبی طالب، نجف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۷۶ق.
  • طباطبایی، عبدالعزیز، أهل البیت فی المکتبة العربیة، قم، آل البیت، ۱۴۱۷ق.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی نور.