محمد بن علی کراجکی

از ويکی شيعه
(تغییرمسیر از کراجکی)
پرش به: ناوبری، جستجو
اطلاعات فردی
نام کامل: ابوالفتح محمد بن علی بن عثمان کَراجُکی
تاریخ تولد: نیمه دوم قرن چهارم هجری
زادگاه: کراجک، نزدیک واسط
محل زندگی: بغداد
اطلاعات علمی
استادان: شیخ مفید، شیخ طوسی، نجاشی، سلار دیلمی، ابن واسطی، ابن براج طرابلسی
شاگردان: عبدالرحمن خزایی نیشابوری، ابومحمد حبشی، حسین بن هبة الله طرابلسی
تألیفات: کنز الفوائد، التفضیل، معدن الجواهر و ریاضة الخواطر، الاستنصار فی النص علی ائمه الاطهار، رساله فی تفضیل امیرالمؤمنین(ع)، رساله فی حق الوالدین، اخبار الاحاد، شرح الاستبصار
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی

ابوالفتح محمد بن علی بن عثمان کَراجُکی (یا کَراجَکی) از علمای شیعه در قرن چهارم و پنجم و از شاگردان شیخ مفید و شیخ طوسی است که برخی از علمای شیعه و سنی جایگاه علمی و شخصیت وی را ستوده‌اند. وی از اندیشمندان متأخر مکتب بغداد به شمار می‌رود.

زندگی‌نامه

درباره تاریخ و مکان ولادت ابوالفتح کراجکی در منابع مطلبی ذکر نشده و فقط به این نکته اشاره شده است که وی «نزیل رمله» یعنی ساکن شهر رمله بوده است. سید عبدالعزیز کریمی می‌نویسد: «عبارت «نزیل رمله» به این نکته اشاره دارد که وی در آنجا سکونت داشت.»[۱] سپس می‌نویسد: برخی قائلند، وی اهل «کراجُک» از روستاهای نزدیک واسط بوده است.[۲] البته با توجه به زمان رحلت وی (۴۴۹ق)[۳] احتمالاً وی در اواخر قرن چهارم هجری متولد شده است.

یکی از ویژگی‌های کراجکی مسافرت‌های مداوم به سرزمین‌های مختلف اسلامی و غیراسلامی برای آموختن بود. همچنین وی را از بزرگ‌ترین عالمان فقه و حدیث در قرن پنجم نام می‌برند که علمای دیگر شیعه از تألیفات وی استفاده فراوانی داشته‌اند و به آثار وی مراجعه می‌کردند.[۴]

ابوالفتح کراجکی در ۲ ربیع‌الثانی سال ۴۴۹ قمری[۵] در شهر صور (در کشور لبنان کنونی) وفات یافت.[۶]

اساتید و شاگردان

کراجکی گروه زیادی از علمای زمانش را از خاصه و عامه ملاقات کرده و نزد ایشان تلمذ کرده و از آنها روایت شنیده است. از جمله مهمترین اساتید و مشایخ وی می‌توان به شیخ مفید[۷] شیخ طوسی، نجاشی، سلار دیلمی، ابن واسطی، ابن براج طرابلسی،[۸] مسلمی حرانی، ابن شاذان قمی، صیرفی بغدادی، احمد بن نوح بن محمد حنبلی،[۹] و....اشاره کرد.

از جمله شاگردان وی می‌توان عبدالرحمن خزایی نیشابوری، ابومحمد حبشی، حسین بن هبة الله طرابلسی[۱۰] را نام برد.

جایگاه و وثاقت علمی

کراجکی از جمله علمایی است که برخی علمای شیعه و سنی در خصوص جایگاه علمی، وثاقت و احاطه وی به علوم مختلف، سخن گفته‌اند. از جمله:

  • مامقانی در تنقیح المقال پس از اینکه وی را فقیه و ثقه معرفی می‌کند، می‌نویسد: هر کس کتب وی را ملاحظه کند، نهایت فضل و تحقیق و دقت و کمال اطلاع وی را از سایر مذاهب به خوبی می‌تواند درک کند.[۱۱]
  • سید احمد حسینی در مقدمه کتاب معدن الجواهر می‌نویسد: «نحوی، لغوی، منجم، طبیب، متکلم، فقیه، محدث....»[۱۲]
  • منتجب الدین بن بابویه در مورد کراجکی این چنین می‌نویسد: شیخ عالم ثقه ابوالفتح محمد بن علی کراجکی، فقیه اصحاب، که نزد سید مرتضی و شیخ طوسی روایت قرائت نموده است و صاحب تصانیف نیز هست که از جمله آنها می‌توان به کتاب «التعجب» و کتاب «النوادر» اشاره کرد و اخبار ما از او، به واسطه پدرم، از پدرش نقل شده است.[۱۳]
  • حر عاملی، کراجکی را عالم، فاضل، متکلم، فقیه، محدث، ثقه جلیل القدر معرفی می‌کند و در ادامه، پس از ذکر تعدادی از کتاب‌های کراجکی، آنچه را که ابن بابویه و ابن شهر آشوب در مورد کراجکی گفته‌اند آورده و سپس می‌گوید: کتاب الفهرست متعلق به کراجکی است، سید بن طاووس هم همین مطلب را در آخر کتاب «الورع الواقیه» تأیید کرده است.[۱۴]
  • مجلسی در مورد کراجکی می‌گوید: اما کراجکی، او از عالمان و متکلمان بزرگ است و جمیع ارباب اجازات به او مستند می‌شوند. کتاب «کنز الوائد؛ او از کتاب‌های مشهوری است که همه کسانی که بعد از او آمده‌اند از آن بهره برده‌اند و بقیه کتاب‌هایش نیز در نهایت متانت هستند.... فقیهان طرابلس که شیخ اجل سعید، ابوالفتح کراجکی، مقیم رمله البیضاء نیز از آنان است ـ از عالمان و فقیهان بزرگ ما هستند؛ بلکه از رؤسای آنهاست.[۱۵]
  • شهید اول در بسیاری از کتاب‌هایش از کراجکی به علامه تعبیر می‌کند؛ با این که از علامه حلی به فاضل تعبیر می‌نماید.[۱۶]
  • ذهبی از علمای اهل سنت وی را «شیخ شیعه، از بزرگان شیعه، ماهر در فقه و اصول شیعی، نحوی، لغوی، منجم و طبیب» معرفی کرده است.[۱۷]
  • یافعی دیگر عالم سنی می‌نویسد: «در این سال (۴۴۹) ابوالفتح محمد بن علی کراجکی رحلت کرد. وی سرور شیعه و صاحب تصانیف متعدده، نحوی، لغوی، منجم، طبیب، متکلم می‌باشد.»[۱۸]

به نظر می‌رسد از بین جنبه‌های مختلف علمی و علومی که وی به آن احاطه داشته و به عنوان «علامه»[۱۹] معرفی شده، محدث بودن و فقاهت وی از برجستگی خاصی برخوردار بوده است. در کتاب مقدمه‌ای بر فقه شیعه در خصوص جنبه فقاهتی وی آمده است: «فقیه شیعی نیمه اول قرن ۵ هـ در اثر فقهی خود به نام «بستان» ابواب فقه را به ترتیب مشجر (درختی) از یکدیگر تفریع کرد که عملی ابتکاری بود..»[۲۰]

آثار

معدن الجواهر و ریاضة الخواطر

علامه ابوالفتح کراجکی دارای تألیفات نسبتا زیادی در زمینه‌های مختلف علمی است. سید احمد حسینی تألیفات او را بر حسب شمارش بعضی از علما ۷۰ مورد دانسته است.[۲۱] از مهمترین تألیفات او می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد.

  1. کنز الفوائد: مهمترین اثر و تألیف این عالم شیعی است. محمد باقر خوانساری می‌نویسد: «کنزالفوائد از بهترین تألیفات این عالم بزرگ است که تا زمان ما باقی مانده است.[۲۲]
  2. التفضیل؛[۲۳]
  3. معدن الجواهر و ریاضة الخواطر
  4. الاستنصار فی النص علی ائمه الاطهار
  5. رساله فی تفضیل امیرالمؤمنین(ع)
  6. الکر و الفر فی الامامه
  7. رساله فی حق الوالدین[۲۴]
  8. اخبار الاحاد
  9. التعجب فی الامامه حسن
  10. مسأله فی المسح
  11. منهاج فی معرفه مناسک الحجاج
  12. شرح الاستبصار[۲۵] و....

پانویس

  1. کراجکی، الرساله العلویه، ص۱۹.
  2. کراجکی، الرساله العلویه، ص۲۰.
  3. سید بحرالعلوم، فوائد رجالیه، ج ۳، ص۳۰۳.
  4. بحار الانوار، ج۱، ص۳۵.
  5. سید بحرالعلوم، فوائد رجالیه، ج ۳، ص۳۰۳.
  6. ابوالفتح کراجکی، معدن الجواهر، مقدمه، ص۱۱.
  7. الخوئی، معجم رجال الحدیث، ج ۱۷، ص۳۵۸.
  8. موسوی، روضات الجنات، ج ۶، ص۲۱۰.
  9. کراجکی، الرساله العلویه، ص۲۵- ۲۳.
  10. کراجکی، الرساله العلویه، ص۲۶-۲۵.
  11. عبدالله بن محمد بن حسن مامقانی، تنقیح المقال، ج ۳، ص۱۵۹.
  12. کراجکی، معدن الجواهر، ص۱۱.
  13. الفهرست، ص۱۰۰، رقم ۳۵۵.
  14. أمل الآمال، ج۲، ص۲۸۷ و ۲۸۸، رقم ۸۵۷.
  15. بحار الانوار، ج۱، ص۳۵.
  16. الکنی و الالقاب، ج۳، ص۹۴.
  17. ذهبی، تاریخ الاسلام، ج ۳۰، ص۲۳۴.
  18. عبدالله بن اسعد یافعی، مراة الجنان، ج ۳، ص۷۰.
  19. سید عبدالعزیز کریمی، در مقدمه «الرساله العلویه» به نقل از شهید در دروس، ج ۱، ص۱۵۲.
  20. سید حسین مدرسی، مقدمه‌ای بر فقه شیعه، ترجمه محمد آصف فکرت، ص۲۴.
  21. کراجکی، معدن الجواهر، ص۱۱.
  22. محمد باقر موسوی خوانساری، ج ۶، ص۲۱۰.
  23. منتجب الدین بن بابویه، ص۱۰
  24. شیخ حر عاملی، امل الامل، ج ۲، ص۲۸۷.
  25. ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۱۵۳.

منابع

  • ابن بابویه، منتجب الدین، فهرست، قم، کتابخانه مرعشی نجفی، ۱۳۶۶ش
  • ابن شهر آشوب، معالم العلماء، قم، بی‌تا
  • الخوئی، سید ابوالقاسم؛ معجم رجال الحدیث، بی‌جا، چاپ پنجم، ۱۴۱۳ق
  • ذهبی، شمس الدین، تاریخ الاسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمیری، بیروت، دارالکتاب العربی
  • سید بحرالعلوم، فوائد رجالیه، تهران، مکتبه الصادق(ع)، چاپ اول، ۱۳۶۳ش
  • عاملی، حر، امل الامل، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۰۴ق
  • کراجکی، ابوالفتح محمد بن علی بن عثمان، الرساله العلویه، تحقیق سید عبدالعزیز کریمی، قم، دلیل ما، ۱۳۸۵ش
  • کراجکی، ابوالفتح، معدن الجواهر، تحقیق سید احمد حسینی، قم، مهر استوار، چاپ دوم، ۱۳۹۴ش
  • کریمی، سید عبدالعزیز، در مقدمه «الرساله العلویه» به نقل از شهید در دروس
  • مامقانی، عبدالله بن محمد بن حسن، تنقیح المقال، نجف، مطبعه الرضویه، بی‌تا
  • مدرسی، سید حسین، مقدمه‌ای بر فقه شیعه، ترجمه محمد آصف فکرت، مشهد، آستان قدس، ۱۴۱۰ق
  • موسوی، محمدباقر؛ روضات الجنات، تحقیق اسدالله اسماعیلیان، تهران، مکتبه اسماعیلیان، بی‌تا
  • یافعی، عبدالله بن اسعد، مراة الجنان، بیروت، مؤسسه الاعلمی، بی‌تا

پیوند به بیرون