مقاله نامزد خوبیدگی
شناسه ارزیابی نشده

توسل به مردگان

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو

تَوَسُّل به مردگان یا توسل به اَموات، واسطه قراردادن بزرگان دینی پس از مرگ آنان نزد خداوند برای برآورده شدن حاجت‌. توسل به مردگان از اعتقادات مسلمانان به‌ویژه شیعیان است که بر مبنای پذیرش سماع موتی و حیات برزخی بنا شده است. در منابع شیعه و سنی مواردی از توسل اهل بیت و برخی صحابه به پیامبر(ص) پس از وفات آن حضرت آمده است. وهابی‌ها و ابن تیمیه توسل به مردگان را نمی‌پذیرند.

مفهوم

توسل به مردگان واسطه قراردادن بزرگان دینی مانند معصومان پس از مرگشان نزد خداوند برای برآوردن شدن حاجت است.

ارتباط با سماع موتی و حیات برزخی

توسل به مردگان در صورتی پذیرفتنی است که حیات برزخی و سماع موتی پذیرفته شود و امکان ارتباط زندگان با ارواح در عالم برزخ و شنیدن صدای زندگان توسط آنان وجود داشته باشد.

مشروعیت

همچنین ببینید: توسل

برای مشروعیت توسل به مردگان به آیات قرآن، سیره اهل بیت و سیره مسلمانان استناد شده است:

شواهد قرآنی

برای مشروعیت توسل به اموات، به عمومیت آیه ۶۴ سوره نساء استدلال شده که مؤمنین را تشویق می‌کند که از پیامبر بخواهند برای آنان استغفار کند. این عمومیت زمان حیات و مرگ پیامبر(ص) را در برمی‌گیرد.[۱] همچنین آیه ۳۵ سوره مائده توسل را به صورت مطلق جایز می‌شمارد و از اطلاق این آیه استفاده کرده‌اند که می‌توان به ارواح مؤمنین و پیامبران پس از مرگ‌شان نیز توسل جست.[۲]

سیره امامان شیعه

بر اساس برخی منابع، امامان شیعه پس از درگذشت پیامبر به او متوسل می‌شده‌اند. حضرت علی(ع)[۳] و امام حسین(ع) به پیامبر(ص)[۴] توسل کرده‌اند. امام سجاد(ع) نیز در توسل به چهارده معصوم بین زندگان و مردگان تفاوت نگذاشته است.[۵][یادداشت ۱]

همچنین دعاهای مأثور از اهل بیت(ع) مانند دعای سریع الاجابه، نشان می‌دهد که توسل به بزرگان بعد از حیاتشان نیز مورد سفارش بوده است.[۶]

رفتار اصحاب

در منابع روایی اهل سنت، گزارش‌هایی از توسل برخی صحابه و مسلمانان به پیامبر پس از درگذشت وی، نقل شده است. برخی از آنها عبارتند از:

دیدگاه اهل سنت

بیشتر عالمان اهل سنت، توسل به اموات را جایز دانسته و به بزرگان دینی متوسل می‌شده‌اند. سمهودی از علمای شافعی قرن دهم قمری گزارش‌هایی از کسانی که با توسل به پیامبر به خواست‌های خود رسیده‌اند، را در کتاب وفاء الوفاء باخبار‌ دار المصطفی آورده است.[۱۱] ابوعلی خلال گفته است هر گاه برایش مشکلی پیش می‌آمده به زیارت قبر امام کاظم(ع) می‌رفته و به او توسل می‌کرده و مشکلش برطرف می‌شده است.[۱۲] از محمد بن ادریس شافعی نقل شده که اهل بیت پیامبر(ص) را وسیله تقرب به خداوند معرفی کرده است.[۱۳]

دیدگاه وهابیان

وهابیان توسل به مردگان را جایز و مشروع نمی‌دانند. ابن تیمیه (که وهابیان به دیدگاه‌های او استناد می‌کنند) بر این باور است که توسل به دعای پیامبر(ص) و صالحان، فقط در زمان حیات آنان صحیح است و توسل به آنان پس از مرگشان، شرک است.[۱۴]

پاسخ

از نظر موافقان توسل، میان توسل در حیات و ممات اولیاء الهی تفاوتی نیست. همان‌گونه که در زمان حیات پیامبر(ص) و دیگر اولیای خدا می‌توان از آنان خواست تا برای انسان دعا و استغفار کنند، پس از حیات آنان نیز می‌توان همین درخواست را داشت.[۱۵] همچنین در این زمینه به آیه وَلَوْ أنَّهُمْ إذْ ظَلَمُوا أنْفُسَهُمْ جَاءُوک فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوَّاباً رَحیماً[ نساء–۶۴] استناد شده که هم، زمان حیات پیامبر(ص) و هم پس از مرگ آن حضرت را در برمی‌گیرد.[۱۶] سیره مسلمانان از جمله صحابه نشان می‌دهد که توسل به اموات امری جایز بوده است.[۱۷]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. نووی، المجموع، ۱۴۲۱ق، ج۸، ص۲۷۴.
  2. رجوع کنید به: مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۸۰ش، ج۴، ص۳۶۵.
  3. برای نمونه نگاه کنید به:‌ نهج البلاغه، حکمت ۳۵۳، ص۴۷۹.
  4. ابن اعثم کوفی، الفتوح، ۱۴۱۱ق، ج۵، ص۱۹.
  5. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۴، ص۲۸۵.
  6. کلینی، الکافی، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۵۸۳.
  7. دارمی، سنن الدارمی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۲۷.
  8. سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۴، ص۱۹۵.
  9. سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۴، ص۱۹۵.
  10. سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۴، ص۱۹۵.
  11. سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۴، ص۱۹۵.
  12. بغدادی، تاریخ بغداد، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۱۳۳.
  13. شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج۹، ص۶۸۶
  14. ابن تیمیه، مجموعةالفتاوی، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۵۹.
  15. رجوع کنید به: سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۴، ص۱۹۷-۱۹۶.
  16. رجوع کنید به: ابن تیمیه، مجموعةالفتاوی، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۱۵۹.
  17. نگاه کنید به: سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۴، ص۱۹۷-۱۹۵.
  1. «إنا نتوسل إلیک بمحمد صلواتک علیه وآله رسولک، و بعلی وصیه، و فاطمة ابنته، و بالحسن والحسین، وعلی و محمد و جعفر و موسی و علی و محمد وعلی والحسن والحجة علیهم‌السلام أهل بیت الرحمة»(مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۴، ص۲۸۵.۱۶۸).
  2. عثمان بن حنیف از او خواست که این گونه به پیامبر متوسل شود: اللّهمّ إنّی أسألک وأتوجّه إلیک بنبیک محمّد صلّی اللَّه علیه وسلّم نبی الرحمة، یا محمّد! إنّی أتوجّه بک إلی ربّی فتقضی لی حاجتی. (طبرانی، المعجم الکبیر، ۱۴۰۶ق، ج۹، ص۳۰.)

منابع

  • ابن اعثم کوفی، الفتوح، بیروت، دار الأضواء، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  • ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، مجموعة الفتاوی، تحقیق شیخ عبدالرحمن بن قاسم، المدینة النبویة، مجمع الملک فهد، لطباعة المصحف الشریف، ۱۴۱۶ق.
  • خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.
  • دارمی، عبدالله بن عبدالرحمن، سنن الدارمی، تحقیق حسین سلیم اسد الدارانی، المملکة العربیة السعودیة، دار المغنی للنشر و التوزیع، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
  • سمهودی، علی بن احمد، وفاء الوفاء باخبار دارالمصطفی، بیروت، درالکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.
  • شوشتری، قاضی نورالله، احقاق الحق و ازهاق الباطل، تعلیقه: آیت الله مرعشی، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۹ق.
  • طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، تحقیق حمدی بن عبدالمجید السلفی، قاهره،‌ مکتبة ابن تیمیة، چاپ دوم،‌ ۱۴۰۶ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، انتشارات اسلامیه، ۱۳۶۲ش.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۰۳ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهل و یکم، ۱۳۸۰ش.
  • نهج البلاغه، تحقیق عزیز الله عطاردی، تهران، بنیاد نهج البلاغه، ۱۴۱۳ق.
  • نووی، محیی الدین بن شرف، المجموع شرح المهذَّب، بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۱ق.

پیوند به بیرون