سید حسن صدر

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
سید حسن صدر
زادروز ۱۲۷۲ق
زادگاه کاظمین
درگذشت ۱۱ ربیع‌الاول سال (۱۳۵۴ق)
آرامگاه عراق، نجف
محل زندگی نجف
استادان باقر بن محمد حسن آل یاسین، عبدالحسین بن نعمة الطریحی، علامه سید باقر بن الحیدر، محمد بن الحاج کاظم، محمد تقی گلپایگانی، عبدالنبی نوری طبرسی، ملاحسینقلی همدانی.
نقش‌های برجسته مرجع تقلید
آثار تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، حاشیه بر فصول فارسی، حاشیه بر نجاة العباد، حاشیه بر غایة القصوی، رسالة فی تطهیر المیاه، رسالة فی الماء المضاف، حاشیه بر العروة الوثقی، سبیل النجاة فی المعاملات.

سید حسن صدر (۱۲۷۲-۱۳۵۴ق)، فقیه، اصولی، محدث و از مراجع تقلید شیعی، مشهور به محدث کاظمینی. وی از عالمان دینی بسیاری اجازه روایت دریافت کرد و کتاب تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام با موضوع «نقش شیعیان در تاسیس علوم اسلامی» مشهورترین اثر اوست.

زندگی نامه و تحصیلات

سید حسن صدر روز جمعه ۲۹ رمضان سال ۱۲۷۲ق در شهر کاظمین به دنیا آمد. پدرش سید هادی صدر از علمای دوران خود بود.[۱] به سفارش پدر، تحصیل علوم دینی را آغاز کرد؛ تا ۱۵ سالگی صرف، نحو، بیان، معانی و بدیع را فرا گرفت و از ۱۸ سالگی در درس فقه و اصول حاضر شد.[۲]

اقامت در نجف

سید حسن صدر به امر پدر، به نجف اشرف مهاجرت کرد. وی هفده سال در حوزه علمیه نجف، حکمت، کلام، فقه، اصول و سایر علوم اسلامی را فراگرفت. و در فقه و اصول مجتهد شد.[۳]

مهاجرت به سامرا

آیت الله سید محمدحسن شیرازی در سال ۱۲۹۱ق از نجف به سامرا هجرت کرد و عده بسیاری از شاگردان او نیز به آن جا مهاجرت کردند. سید حسن صدر در سال ۱۲۹۷ق به سامرا مهاجرت کرد و مدت هفده سال در آنجا اقامت گزید. وی ضمن استفاده از درس آیت الله شیرازی، خود نیز به تدریس پرداخت.[۴] بیان شیوا و گیرایش توجه همه را به وی جلب کرد. آیت الله شیرازی نیز عنایت خاصی نسبت به وی ابراز می‌داشت. دو سال از درگذشت آیت الله سید محمدحسن شیرازی گذشته بود که در سال (۱۳۱۴ق) سید حسن صدر همراه پسر عمویش، سید اسماعیل صدر به زادگاهش کاظمین بازگشت.[۵][۶]


استادان

از جمله استادان سیدحسن صدر این افرادند:

  • باقر بن محمدحسن آل یاسین،
  • عبدالحسین بن نعمة الطریحی،
  • علامه سید باقر بن الحیدر،
  • محمد بن الحاج کاظم،
  • محمدتقی گلپایگانی،
  • عبدالنبی نوری طبرسی،
  • ملاحسینقلی همدانی،
  • میرزا باقر سلماسی،
  • محمدباقر شکی،
  • عبدالحسین هندی،
  • محمدتقی بایکانی،
  • محمدحسن شیرازی.[۷]

اجازه روایت

سید حسن صدر از کارشناسان علم حدیث بود و به همین سبب، به محدث کاظمینی مشهور بود. کسانی که وی از آنها حدیث نقل کرده است، دو گروهند:
گروه اول: کسانی که بدون اجازه کتبی از آنان حدیث نقل می‌کرد، که عبارتند از: میرزا حسن شیرازی (متوفا: ۱۳۱۲ق.) میرزا حبیب الله رشتی (متوفا: ۱۳۱۳ق.)، محمدحسن بن هاشم کاظمی (متوفای: ۱۳۰۸ق.) محمد ایروانی (متوفای: ۱۳۰۶ق.)، محمدحسن آل یاسین کاظمی و سید هادی صدر (متوفا: ۱۳۱۶ق.).[۸]

گروه دوم: عالمانی که به او اجازه کتبی برای نقل حدیث داده‌اند، که عبارتند از: شیخ ملا علی بن خلیل رازی (متوفا: ۱۲۹۷ق) سید مهدی قزوینی حلی، میرزا محمدهاشم بن زین‌العابدین اصفهانی (متوفا: ۱۳۱۸ق).

سید حسن صدر محدث بزرگی بود. او به عده زیادی اجازه کتبی نقل حدیث داده است:

برخی از شاگردان

آثار علمی

تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام

از آثار وی ۸۲ کتاب به یادگار مانده است به برخی از آنها اشاره می‌شود:

  • تبیین الاباحه
  • ابانة الصدور
  • سبیل الصالحین
  • حاشیه بر تبصره
  • المسائل المهمه
  • المسائل النفسیه
  • حاشیه بر فصول فارسی
  • حاشیه بر نجاة العباد
  • حاشیه بر غایة القصوی
  • رسالة فی تطهیر المیاه
  • رسالة فی الماء المضاف
  • حاشیه بر العروة الوثقی
  • سبیل النجاة فی المعاملات
  • تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام
  • رسالة فی بعض مسائل الوقف
  • رسالة فی حکم ماء الاستنجاء
  • احکام الشکوک الغیر منصوصه
  • الرسالة فی حکم ماء الغساله
  • من الناسک فی المناسک (حدیث)
  • الغرر فی نفی الضّرار و الضرر
  • الغالیه لاهل الانظار العالیه
  • کشف الالتباس عن قاعدة الناس
  • الدر النظیم فی مسألة التتمیم
  • احیاء النفوس بآداب ابن طاووس
  • محاسن الرسائل فی معرفة الاوائل
  • سبیل الرشاد فی شرح نجاة العباد
  • نهج السداد فی حکم اراضی السواد
  • رسالة فی شروط الشهادة علی الرضاع
  • شرح وسائل الشیعه الی احکام الشریعه
  • رسالة فی مسألة تقوی العالی بالمسافل
  • تحصیل الفروع الدینیه فی فقه الامامیه
  • رسالة فی حکم الظن بالافعال و الشک فیها
  • تعلیقة علی رسالة التقیة لشیخنا الانصاری
  • لزوم قضاء مافات من الصوم فی سنة الفوات
  • تبیین الرشاد فی لبس السواد علی الائمة الامجاد
  • الرسائل فی اجوبة المسائل: جواب به استفتائات
  • تبیین مدارک السداد للمتن و الحواشی من نجاة العباد
  • تعلیقة علی مباحث المیاه من کتاب الطهارة للشیخ الانصاری
  • تعلیقة مسبوطة علی ما کتبه الشیخ الانصاری فی صلاة الجماعه
  • اصول دین و اخلاق: الدرر الموسویه فی شرح العقائد الجعفریه
  • رسالة وجیزة فی روایة الاخفات فی التسبیحات فی الرکعتین الاخیرتین[۱۱][۱۲]
  • تکملة أمل الآمل

مرجعیت

میرزا محمدحسن شیرازی در سال ۱۳۱۲ق درگذشت. بسیاری از مقلدان شیرازی از سید حسن صدر تقاضا کردند که رساله عملیه خود را منتشر سازد. صدر پیشنهاد آنها را رد کرد و مردم را به آیت الله سید اسماعیل صدر ارجاع داد. سید اسماعیل در سال ۱۳۳۸ق درگذشت. بار دیگر مردم به سید حسن صدر مراجعه کرده و تقاضای خود را تکرار کردند، وی رساله عملیه خود را به نام «رووس المسایل المهمه» منتشر کرد و در ۶۶ سالگی این مسولیت را بعهده گرفت.[۱۳]

فعالیت‌های فرهنگی

  • جرجی زیدان، تاریخ نویس معروف (متوفا: ۱۹۱۴ م) در کتاب (تاریخ آداب اللغة العربیه) که در چهار جلد منتشر شد، ‌نوشت: «شیعه طایفه‌ای کوچک بود که آثار قابل اعتنایی نداشت و اکنون شیعه‌ای در دنیا وجود ندارد.»

وقتی این خبر به سید حسن صدر رسید، با شیخ آقا بزرگ تهرانی و آیت الله محمدحسین کاشف‌الغطاء هم پیمان شد تا به معرفی شیعه بپردازد. سید حسن صدر درباره فعالیت‌های علمی شیعه و نقش آنان در تأسیس و تکمیل علوم اسلامی تحقیق کرد و کتاب معروف خود را به نام تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، تألیف کرد، که در سال ۱۳۷۰ ه‍.ق در ۴۴۵ صفحه به چاپ رسید. شیخ آقا بزرگ تهرانی با تألیف الذریعة الی تصانیف الشیعة در ۲۹ جلد به معرفی آثار و تألیفات شیعه در علوم مختلف پرداخت. محمدحسین کاشف الغطاء نیز نقدی بر تاریخ آداب اللغة العربیه نوشت.[۱۴]

  • فعالیت‌های فرهنگی وهابیت روز به روز گسترش می‌یافت. سید حسن صدر برای دفع این فتنه، کتابی تحت عنوان «رسالة الشریفه فی الردّ علی فتاوی الوهابین» نگاشت.

سید حسن صدر علاقه بسیار شدیدی به خرید و جمع‌آوری کتاب داشت. این علاقه به قدری شدید بود که برای خرید یک کتاب از هزینه‌های ضروری زندگی چشم پوشی می‌کرد. وی کتاب‌های قدیمی و خطی را جمع آروی می‌کرد و اگر کتابی بدون نام مؤلف بود، ‌آن قدر تحقیق و تفحص می‌کرد تا نویسنده را بشناسد. اکنون کتابخانه‌اش شامل بیش از ۱۰۰۰ جلد کتاب نفیس است.

«من از آیت الله سید حسن صدر شنیدم که وی در ایام جوانی شبها را (معمولا) برای مطالعه بیدار بود و در روز، خواب قبل یا بعد از ظهر را نمی‌شناخته، خودم نیز مشاهده کردم او در سال‌های پیری، شب و روز در کتابخانه‌اش قلم به دست راست و کاغذ در دست چپ، مشغول تحقیق و تألیف بود. به جرأت می‌گویم که آن بزرگوار یک چهارم عمرش را خوابید و باقی عمرش را بیدار بود؛ برعکس عموم مردم که فقط یک چهارم عمرشان را بیدارند.»[۱۵]

درگذشت

سید حسن صدر هنگام غروب خورشید پنج شنبه ۱۱ ربیع‌الاول سال (۱۳۵۴ق.) درگذشت و در یکی از حجره‌های صحن حرم کاظمین در کنار پدرش به خاک سپرده شد.[۱۶] به مناسبت درگذشت او، از سوی سید ابوالحسن اصفهانی سه روز عزای عمومی اعلام شد.[۱۷]

پانویس

  1. زندگی نامه خودنوشت، کتاب الشیعه، بنقل از حوزه نیوز
  2. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۱.
  3. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۱.
  4. زندگی نامه خودنوشت، کتاب الشیعه، بنقل از حوزه نیوز.
  5. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۲.
  6. پورتال اهلبیت(ع).
  7. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۲.
  8. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۳.
  9. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۳.
  10. سایت اندیشه قم.
  11. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۵.
  12. زندگی نامه خودنوشت، کتاب الشیعه، بنقل از حوزه نیوز.
  13. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۴.
  14. پورتال اهلبیت(ع).
  15. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۴و ۶۰۵.
  16. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۳۲۵.
  17. گلشن ابرار، جلد ۳، ۱۳۸۵، ص۶۰۸.

منابع